JEAN CALVIN A SIMON GRYNÆUS, A BALE
que, ad excitandam erga nos gentium omnium invidiam, maliciosè à certis hominibus fabrefactum. Quod autem homo nthili futilissima sua vanitate tantum proficere potuerit, ut tot ecclesiis sinistram de nobis opinionem injiceret, id veró est quod nos vehementer perturbavit. Siquidem non levis momenti rem esse ducebamus, si caput religionis nostre precipuum inter nos controverti adversarii nostri audirent, vel ecclesie quidquam de nobis tale suspicarentur. Eó autem graviüs hoc nuntio perculsi sumus, quód id ne timere quidem nunquam in mentem venerit. Speramus tamen fore, ut Domini bonitate inanes illi fumi discutiantur propediem, ac in capita impiorum recidat quidquid mali Christo, ejusque Ecclesia, intentarunt. Cepit enim jam affulgere Domini manus, atque virtus ejus sese exerere, ad extinguenda ha: qualiacunque exordia. Sycophanta ille Senatusconsulto in exilium actus est '?, nos plané absoluti, non à crimine modà, sed ab omni quoque suspicione '*. Quanquam veró se Athanasii titulo nunc venditet!*, qui poenas luat defensæ fidei, nullum tamen fore periculum videtur, ut orbis pro Athanasio sacrilegum, scortatorem, homicidam sanetorum multorum sanguine madentem !6, agnoscat. Qualem dum istum prædica-
13 Le Manuel de Berne du 7 juin 1537 renferme ce passage: «On écrira au Bailli et à la ville de Lausanne que Caroli est congédié. » (Trad. de l'all.) Voyez le N° 633. Ce fait donne approximativement la date de la présente lettre.
14 Cette dernière affirmation était trop absolue. Il suffit pour s'en convaincre de lire la lettre des Bernois du 13 août 1537 à Farel et à Calvin. Caroli avait été jugé assez favorablement par l'un des pasteurs de la ville de Berne, Pierre Kuntz, qui écrivait, environ le 3 juin 1637, les paroles suivantes à Ebrard de Rumlangen : « Qus pridie D. Carolus de sacerdocio Christi, ejusque gloria diseruit, de triumpho item resurrectionis . .. de jugi spe, ardentique desyderio quo electi omnes, tam superstites quàm vita functi, flagrant, nihil dubito. Stetit hæc sententia pectore meo hactenus firmiter, priusquam Carolum adhuc in carne vidissem. Et cur hæt, propter bonum Carolum, displicerent, cum istæc doctrina non quidem Caroli sed Spiritus Sancti sit in divinis Scripturis luculenter prodita ? ... Quod verà sic importuné in novellula et plus nimio tenera ecclesia hoc dogmate prodit Carolus, non valde probo... » (Mscr. autogr. Arch. de l'église de Berne).
15 On lit dans la Defensio N. Gallasii, p. 85: « Memini me audire Berne, inter altercationes, hanc illi [sc. Carolo] vocem excidisse: « Ego hic sum ut Athanasius. » Sed hanc vocem sic fuisse repulsam à Calvimo, ut stolidæ suæ jactantiæ valde eum pœniteret. »
16 Entre autres aveux qu'il avait faits au synode de Berne, Caroli