ET HABITANTS DE GOUDA

Supposant que ceux de Goada se sont assoeiës à Pinsiimction de la HoUande, il les félicite de cette résolution, les exhorte à y persévérer, et à faire guerre ouverte aux Espagnols. — 11 s^engage à les aider de toutes ses forces ; mais, la révolte ayant été imprévue, et ses ressources étant épuisées, il s^altache à leur faire sentir la néeessité d*uBe contribution patriotique, pour parvenir au but désiré.

DiLLBifBouRO, 22 avril 1872.

Die prin€B van Oraengien^ grave van Nassau , etg.^ iieere

ENDE BAROEN VAN BrEDA^ VAN DiEST, ETC.

Eersame, discrète, lieve, besundere, wy hebben , zoo vuy t vele verscheydenen brieven aen ons geschreven, als vuyt het aendienen van andere geloofweerdighe lieden, wel ende grondelycL verstaen den standt ende gelegentheyt der gemeyne zaken aldaer, ende insonderheyt boe datghylieden in aenmerckinghe der grooter, swarer ende onverdrachlycker Urannye, moetwily gewelt ende verdrucLinghe, die de hertoge van Alva met zynen Spangnaerden over u ende allé die ingesetenen des Nederlants dagelycx meer ende meer tôt noch toe heeft gedreven, ende noch dagelycx is dryvende, tôt grooten ende openllycken verderff ende vuyterste onderghanck des gantsschen landts, sont hebben eenen moet gegrepen^ ende u openbaerlyck verclaert; nyet alleen met woorden, macr oyck

(') Les bourgmestres de Gouda envoyèrent cette lettre, sans Pouvrir, le 7 mai, au duc d*Albe.

met dagelycke executien, derselvigen zyne tirnnnyen ende moetwillicheden nyet langer te willen lyden, maer metter daet ende gewelt denselvigen allen mogelyeken wederstandt doen.

Hetwelcke hoewel hel langhe te voren wel hadde behoii^en le gesehieden, van wegen der schoone gelegentheden, die God de Heere ulieden, ende den gantsschen lande wel eertyts heeft verleent, ende insonderheyt te dycr tyt daer wy met eenen goeden hoop ruyteren ende kneehten ende met aile onse maeht in het landt gevallen waren, op hope dat ghy lîeden uwe verlossinghe sont hebben ter herten genomen.

Nochtans diewyle sulcx te dyer tyd nyet gesehiet en is^ overmîdts dat het Godt gelieft heeft den gantsehen lande het boose ende tirannissche voirnemen soc voirschreven hertoge van AI va noeh meer aeu den dach te brengen^ ende eenen jegelyeker noch merckelycker te openbaren.

Soo en cunnen wy nyet anders achten dan dat God die Heere uwe herten als nu beweeght heeft ende wil met zyne goddetycke hulpe de zake daertoe brcngen, dat de Voirgenoemde tiFBnnye vuyten lande geroeyt ende goede vrede ende ruste t*samen met eenen vryen aenroepinge zyns heyligen naems^ ende goede borgerlycke vryheyt der îngesetenen des lants weder macfi ingevoert werden tôt wederoprechtinghe ende grooten welvaert des gantscheo landts^ dat nu soo lange swaerlyck verdruekt ende benauwt; ja sehiergiiantsschelycken is verdestrueert geweest.

Hier en tussehen en eunnen wy nyet nalaten u te kennen te ghcven y dat wy wel verhopet hadden dat dieghene die oirzakc daertoe gegheven hd^n , in eene. zoo gewichtige zake met sulcker haeste nyet en souden hebben voirtgevairen , sonder ons daervan voirderhandt wetenschap ende vollen berieht te laten doene, ende onse bevel ende bedencken daerop te verwaehten.

fnsonderbeyt aengemerckt dat wy niei alîed vlyt ende arbeyt daernae sonder ophouden trachtedeo^ dat de zake. zoo verre hadde mogen gebracht werden/dat hien hetzelve te gelegenér tyt ende met betere bequaemheyt ende meerdere vruchl hadde mogen te weghe brengen , ende hadden scheoii daertoe gereetschap ghemaeckt, verhopendê ulieden te bequamer tyt sbIqx te laten weien.

Nocbtans diewyle dat nu scboon die zake is aengegrepen, ende zoo wyt gebracht, dat raen nyet en can te rugge, sonder éen opentlyek verderf^len gantsschen volcx, die sich aireede zoo verre vercleert hebben , ende dën^ Spangnaerden den inghanck geweygert, ende dat wy oyck daerb^neven nyet en twyffelen dft ghy lieden en hebt u daertoe b^heven uyt enckele liefde ende goetwillicheyt, die ghy lot Godes eere, tôt welvaert ende yerlossinghe uwes vaderlants vuyt eene zoo jamtnerlycke verdruckinghe ende slavernye, ende oyck tôt onsen dienste zytdragende, nyet ander en wetende, oft suldx en zoude deur onsen bevel ende met onsen weten syh aengevangen geworden.

Soe en cunnen wy niet naelaten, u deshâlven |;roote)ycx te bedancken ende onse meyninge ende i)edenekeo daerop te laten weten, als dat wy gheenssins ulieden en kunoen raden, dat ghy met een merckelycke gevaerlyjskheyt ende peryckel ùwer aller lyff ende goet (hetwelcke gtiy nyet anders en beboirt te àchten dan verbeurt te wesen nae des bertoges van ' Alve meyninghe) soudet nu te rugge keeren, ofte u voirder stille houden, maer vêle meer aehten g^ntschelyeken van noode, daervan wy u oyck. wiUen gebeden ende ernstelyck vermaent hebben, dat ^hy met eenen mannelycke vrymoedicheyt ende . coenhéyt voertvaerjl in de aengevangenen vercleringhe, ghant* schelyçk verwerpende van u een zoo onbillyck ende onvei** draechlyck jock der Spaignaerden, die nae u goet ende bloet, nae uwe vrouwen ende kindcren ontwyffolyck slacn, ende u

tegen de zelve ridderlyeken stellendc mit allerley middelen, die u Godt de Heere, een verlosser der armer verdruckte menschen^ in haiiden verleenen zal.

Ende derhalven willet u opentlyck tegen deselve Spaignaerdeo ende haren aenhanck omwerpen, handelende met hen als met openbaren ende gesworen vyanden Godes ende des Conincx , ende insanderheyt onses gantschen vaderlânts, ende sparende dieselve in gbeenerley wyse, maer vuyt aile steden, dorpen ende viecken dezelve, zoo vele als bet u mogelyck îs , met den viere ende met den sweerde ende met aile andere. vyantlycke middelen vuytroedende, ende wel toe^ siende, dat zy nyet, overmidts uwe siecbticheyt ende goethertîcheyt ofte uwe slappicheyt ende eleynmoedicbeyt^ ofte.oyek wel uwe tweedraehticbeyt, eenen moet grypende, u iersl overvallende , ende in een jammerlyck verderfF (alzoo zy van gantscber berten begbeeren ende sicb met aile necrsticheyt dacrtoe bevlytigen) en brengen, betweleke ghylieden in ernsten bedeneken moet^ sonders selven met valsche smeeekworden te laten overredeu, als oft gbylieden eenighe genade, verghevingC) ofte barmherticbeyt by hen zout cunnen verwerven, dewyle zy doeb nemmermeer bet leet en zuUen vergbeten dat zy van nliedea meynen ontfangen te bebben.

Wâerinne bet jammerlyck ende beclagelyck exempel der borgeren tôt Rotterdam, ende oyck tôt Delfshaven, ulieden, ende allen uwen mitborgeren ende nabueren tôt eenen gewis-. sea spiegel dienen ean , welcke naedat zy zioh met sotioone ende smeekende woirden hadden laten bewegen om de Spergnaerden. inné te nemen^ zyn deur eene duUe, rasende ende ponienschelyeke wreetfaeyt ende beestelyeke tirannye derzelver seer deerlyck vermoort geworden, jae oyck een grooten deel onder ben hebben bare Ueve buysvrouwen ende jonghè kinderkens tôt versadingbe der ongeboirder bloetgtericbeyt dcser tirannen moeten te voren gbevcn; ende voer bare oogen

zien vermelen, hetweicke Godt die Heere daerom heefl toegelaeteu , om dat ghylieden ende andere diçn het aenghaet, zyne ende uwe gesworene vyanden nyet en zoudt verschoenen noch sparen, als ofter mede te handelen waire als met menschen, dewyle het blyckelyck is dat zy aile wilde dieren in wreetheyt ende moetwillicheyt verre te boven ghaen, derbalven ghylieden uulaernae oyck behoirt te houden.

Soe verre als het ons aenghaet, wy willen u zeer gheerne met aile mogentlycke middelen te hulpe comen, ende zoo verre als onse verniogen strecken ean, aile ontset doen, ende daertoe en willen wy nyets sparen, dat in onsermachtzy, jae oyck tôt onse eygen leven toe , hetweicke wy tôt verlossinghe uwerliedcn ende uwer medeborgeren vuyt die wreede tirannissche handen der Spaignaerds te wagen gereet ende ombeswaert zyn.

Naer naedemmael dat onse middelen zeer cleyne zyn^ gemerct nyet alleen dat wy eenen langen tyt hier voren ailes wat ons overgebleven was mildichlyckende vrymoidelyck daertoe verstrccket hebben, maer oyck, om dat wy met dese onver* sienlycke beroerte verrasschet geweest zynde> nyet en hebben cunnen de gereetsehepen (ahEoo wy wel hadden voirgenomen) in tyten te weghe brengen.

Soo is onse genadich ende vlytich begheeren aen ulieden, in aenmerckinghe dat dese zake uwe leven, uwe salicheyt beyde tytiyck ende eeuwelyck, uwe vrouwen ende kinderen, jae aile uwe naeoomelingen betreft, dat ghy doch nyet en wilt tôt verlossinghe ende bevryinghe derzelver vuyt een zoo scbendich ende jammerlyck jock, ende alzoo grousame ende wreede tirannye een weynicb ghelts aensien ; maer vêle eer bedencken dat het ghelt tôt dien eynde van Godt gegeven ende geschapen is , om in de noot te gebruyeken , hetweicke dieghene die nyet doen en willen ofte en cunnen, zynde verblindt vuyt gierichey t ofte eenighe andere onmatighe begheerlyckhey t^

vallen ontwyffelyck in de straffe Godes, ende in des duîvels stricken, ende worden den laelsten door haer eyndelyck verderff haren vyanden tôt eenen spot, ende haren kinderen ende nacomelingen tôt eenschendighe ende eeuwîchduerende viecke der oneere*

Derhalven soo willet dese saeeken in ernsten insien ende ons met ghelt^ zoo vele als ghy immers te wege cunnet brenghen^ ende aïs desen uwen tegenwoirdigen grooten noot na uwe eygene acbtinghe is vereysschende, te kulpe comen, ende in aile steden^ dorpen ende viecken zoo vele ghclts opiichten aïs het a mogelyck zyn zal, denckende by u zelven, ende oyek eenen jegelycken desselfs vermanende , dat ghy met eene geringhe somme ghelts aile de reste dergoederen, ryckdomen ende schatten, die Godt ulieden ende uwen kinderen verleent heeft ofte noch verleenen can^ kundt behouden ende bewaren, ende daer en tegen willende te deser tyt ende in desen noot een cleyne somme sparen, zult aile uwe haven ende goeden beyde ruirende ende liggende , ja uwe eygene leven , uwe huysvrouwen ende kinderen den wreeden spaenschen tirannen in handen leveren ende in hare gewelt overleveren» om u derselver te berooven, ende hare onversadelyeken begheerlyckbeden ende moetwillighe schandelycke lusten daermede tevolbrenghen.

Daeromme , indyen ghylieden uwe eygen gheit ende goet, uwe eygen leven ende eere lieff ende weerdt hebty soo wilt aile cleynmoedicheyt ende andere seiiadelycke aenmerckinghen ter zyden stellende, u selven vuyt desen aenstaende noot t'samen met ons helpen verlossen , dewyle wy daertoe nyet ter weerelt en willen sparen noch verschoonen, dat eenichasins in onser macht zy.

Ghy zult ontwyfSelyck Gode den almaehtigen Heeren een6n aengenamen dienst daeraen doen, ende hem oirsaecke gheven dat hy zyne aenbewesene gonade ende barmherticheyt tôt den

eynde loe volvueren zal, ende zult ons oyck, die wy von zynen wegen beroepen ende verordent zyn om u in desen uwen tegénwoordigen noot le helpen, in dese onse vrymoedige ende goetwillighe geneghentheyt tôt uwaert, ende in onsen voirnemen grootelycx verstercken , ende oyck allen uwen nabueren eencn moct in 't herle gheven, op dat zy, uwe exempel navolgende; oyck naer hare verlossinghe met ernsten staen, om deselve met Godes hulpe te wege te brenghen.

Ende daerenboven zult oyck allen vremden potentaten, vorsten, heeren ende voickeren die meyninghe indrucken, dat ghy van herten de zaecke meynet^ ende daerdore zult ghy se veroirsaecken om zulck met een vrymoedich ende geneycht hert u aile hulpe ende bystandt te doen.

Derhalven wy u anderwerff bidden ende vermanen, dat ghy daerin nyet en wilt slap noch traech wesen, maer doen alsoo de liefde, die ghy tôt Godes eere ende tôt uwe eygen vaderlandt ende oyck lot uwe eygene eere, lot uwe vrouwen ende kindèren, lot uwe vryheyt, voerspoel, welvaert ende eygen leven draget, is heysschende.

Begheerende ghy wilt ons met den iersten eene vaste resolutie uwer meyningc ende uwes voirnemens laten weten, op dat wy nu nyet wederomme, gelyck als wy wel hier vor tyden gedaen hebben, op eene ongewisse hope, eene alsoo gewichtighe zaecke aengrypen, ende daernaer verlaten ende van allen menschen onse eygene verderff over ons halen : want soudet ghy nyet stanthafftelyck ende mannelyck in dese zake voirtvaren (hetwelcke wy van ulieden gheenssins verhopen) zoo ware het vêle beter nyet aentevangen, ofte immers in tyts aile dingen te laten vallen^ hetwelcke wy u selven gheven le bedencken, hiermede u den almachtigen Heere bevclende, die uwe herten doir zynen heyligen gheesl stercken wil, ende u wysheyt, verstandt ende vrymoedicheyl verleenen, om zynen willen te volbrengen, lot lofTende prys zyns namen ende uwer

eygei) welvaert ende salicheyt. Geschreven tôt Dillenberch, op ten tweentwintichsten daeb vai^April 1579.-

l) gude vrinl, GùiLÏE DE Nassau.

Sitêcription: Den eersainen, discreten^ onsea lieven besundèrea goedeyrienden, borgemeesteren, scbepcneD, regbeerdereii; borgberea ende andere goede innewoonderen der stede van der.Gotiwe.

Orif^iutl, aux Archiw eu Boyaame; istUrtt de et à GmUmmt dt Naami, t. Y.