RÉHABILITATION
On applique ordinairement ce mot à Tétat d'une personne que Ton remet dans l'honneur et les droits qu'elle avait perdus : Ton s'en sert surtout en parlant d'un mariage nul, que Ton rend valide. C'est dans ces deux acceptions que nous le prenons ici.
1® Pour ce qui est de la réhcUfilitation d'un infâme ou d'un condamné, voyez INFAMIE, ABSOLUTION, REscRn. Il y a encore des rifiahilitations pour les ordres, mais elles se rapportent plutôt à la matière des dispenses et des irrégularités. (Voyex dispense , irrégularité ,
INTRUS, simonie.)
2^ Réhabiliter un mariage, c'est rendre bon et valide un mariage qui était nul, et qui, néanmoins, avait été contracté ou de bonne foi ou de mauvaise foi parles parties. Il y a quatre moyens de remédier à la nullité d'un mariage : 1^ la réhabilitation; 2^ la cassation ; 3® une vie de frère et sœur; 4** l'éloignement des parties. Nous ne parlons ici que du premier de ces moyens. (Voyez séparation.)
On peut réhabiliter un mariage nul, dans tous les cas où la nullité n^est point de droit naturel ou divin ; on le peut même sans dispense, quand la nullité ne provient point d'un empêchement que rÉglise seule peut lever, comme la parenté, ainsi quand le mariage est nul par défaut de consentement, ou à cause d'une erreur. Quant à la personne, on n'a pas besoin de dispense ; il suffit que les parties consentent librement et avec connaissance , à se prendre pour mari et femme. On n'est pas même obligé de recourir aux dispenses de rÉglise, si ce n'est pour les bans, quand on réhabilite devant le propre curé un mariage bénit par un prêtre qui n'avait pas les pouvoirs.
Quand la nullité du mariaQ:e est publique , la réhabilitation doit se faire en face de l'Église. C'est le style des dispenses qu'on obtient à Rome pour cela, elles portent que l'official vérifiera et fulminera les brefs ou bulles qui permettent aux parties qui se sont mariées avec des empêchements dirimants publics , de réhabiliter leur mariage; après quoi la célébration s'en fera de nouveau à l'église en présence du propre curé et des témoins. En conséquence Tacte de la célébration du mariage est écrit de nouveau sur les registres du curé, avec mention expresse de la dispense obtenue en cour de Rome.
Quand, au contraire, un mariage contracté en face de l'Église se trouve nul à cause d'un empêchement secret , il n'est pas néces- . saire de célébrer une seconde fois le mariage d'une manière publique et solennelle; les parties en ce cas, après avoir obtenu dispense ou de Rome à la pénitencerie, ou de l'évêque, n'ont qu'à se donner Tune à l'autre un nouveau consentement. On a prétendu
ao kAhahilitation.
même que C9 nouYeau eqnseutement u'était pas néoeasaire ; mais on a décidé le contraire à la pénitencerie de Rome ; et Navarre dit (1) qu'on doit le prêter même à la personne qui ignore Tempêchement, après le lui avoir appris pPDdemmentd*unemaniëre générale. La raison pour laquelle on n'exige pas une seconde célébration solennelle du mariage, quand l'empêcheipent est secret, c'est que la première a suffi pour le faire passer pour valide, dans le for extérieur, et que rien n'ayant détrompé le publie de cette idée , on ne doit pas lui donner connaissance d'un mal auquel on peut remédier légitimement & son insu.
On trouve ^ la fin du tome II, du Tr^Ui de$ iiêpm^$e$ de Collet, corrigé et augmenté par M. Compans, une excellente dissertation de M. Carrière sur la réhabUitation des mariages nuls.
Le cardinal Caprara a adressé aux évêques de France , le 22 mai 1803, une instruction sur la rihahilitatian des mariages nuls contractés pendant la révolution : c'est le document le plus complet qui soit émané de Vautorité apostolique sur cette matière. En voici le texte :
Instructio JoannU JBaptUta Caprasa, in Galliiê à latere lega$i, 4e
fMitnmoniùrwn irritorMm nvalidatianê.
ti Undique accepimus innmnerB propè oonnubia exîst^re nullité^ inita, partemque nnaxn sœpè sœptus renuere in fadem Eoclesiœ sese sistere ad copulationezn anam rutam t alidamqae ooram Deo reddendam, qaamvis pars altéra rectè disposita id velit et tatagat. Anlmadvertentes qnot mala qnotque diaorimina tùm fidelium animabuft, tùm famUilirnm tranquillitati ex hoo irreligioio renaentium ingenio agendique ratîone iBunînfAQt, Ui amarittidine anùninoalri laorjnuiB fundera coginmr, et miaerrimo iimooentiuin çompartiain atatui , in quo aegrè veriari ooguntur , meritô oompatimnr. Jamdiii olBcii noatri aoUJoitudo premitur, et plurium episcoporum consultationea et innocentinm postulata ad nos undique perveniunt. Verum res diificultatibuB obnozia eat; pertimescimua enîm ne dùm bonum operari nitimur, aliquid mali exoriatur. Sed ut bonum assequamur et imminentia mala prœcaveantur, hanc instmctionem emîttendam ducîmus, qud ordinarius in easibus particularibus higusmodl se haud difficile expedirc et opportune providere poterit.
FSIMA INSTBITCTIOinS FAB8.
Q\êoàd nuitrimmii nnovaHonem, si uUrgui oofUrah»nt nctè ditp&uaiur,
M 1^ Qui civilîter, sive coràm quocumque extro^eo sacerdote duobus saltem taalibos pT8?5entibus, ut duntaxat coràm duobus testibus, consensum mutuum de prœsenti exprimantes, matrimonîum inlerunt, tune temporis, cùm ad proprium parochum seu superiorem legitimum, aut ad alium sacerdotem specialiter et notoriè ab altenitro licentiam faabentem, quique à catholicâ unitate non reoesserant, aut nullatenus aut nonniai -diffloillimè seu pericnlosisshnë recuraum habere potuerant, moneantnr sic contrahentea da hiûiismodi matrimoniivaliditate,«t tantommodo faortentur ni nuptialem benediotionem . à proprio parocbo reeipiant*
«I 2o Qui ver6 Ità oontraaMnmt, led tonc tampon», eiun sbiqua grATÎMiml diiScultate
H) Jto ApaM'i «aat. rr, n, U«
S&HABILITATION. ai
seu periculo recarsns patebat ad unnm ex sacerdotibus prœfatiB, quiqae matrimonium quQmodocuxnque înierunt cum aliquo dirimente impodimento absque légitima dispensatione, aut cum dispensatione defectn legitimœ potostatis irrita matrimozûum 8er\'ata fonua sancti concilii Tridentini denuo oontrahant.
« 3° Sî oontrahentoB oommuniter habeantor pro l^tîxnis conjugibua , et ipaimet , fortaase ex ignorantiâ invindbili sint in bonâ fide, et absque gravis soandali seu perturbationis pericnlo certiorari nequeant de nullitate matrimonii, hisce in circomstantiiB in bonâ fide relinqnendi sunt, qnemadmodum per sacros oapones di»pomtnr.
m 49 Si contrahentes in malâ vel dubiâ fide veraentor, aut si in bonâ fide existentes, de noUitate matrimonii certiorari poMÎnt absque gravis scandali aeu perturbationis periculo, nndè locua detur matrimonii renovationi, eorum matrimonium in facie Eoclesias oelebrandum est juxtà modum inferiua prsscriptum,
« 5^ Si prêter dandeatinitatis aliud eccle«iastici juris obstet Impedimentum, dispensatio prsemittatur juxtà indultum inferius exaratnm.
« 6o Si nullitas matrimonii occulta sit, seu communiter ignoretnri matrimonium coràm proprio parocho, adhibitis saltem duobus teetibus confidentibus, secreto ad vitanda scandala contrahendum est ; adnotata deinde particola in secretorum matrimoniof nun libro.
H 70 Si yero nullitas publica sit, ad scandalum removendum matrimonium publiée, aervatâ forma sancti concilii Tridentini, celebrandum est : quod si ordinarius, ob peculiares circumatantias, expedire judicaverit ut aecretô coràm proprio parocho et duobus testibos potins celebretur, secretô oelebrari poterit, dummodô tamen publicum scandalum alift ratione removeri posait et quamprimnm remoYeatur.
ALTERA INSTBXTCnOiaS PAR8.
aUfra rmmt,
« 8» 91 bnJQsmodl ranventia proreniat ex in^sporitione ad saeramentonim pœnitentlsB et encharistiiB snaoeptionem, patemis monitis onrandom est nt rennens rite dlsponatnv.
u 90 Quatenus pars indisposita ad sacramentormn ausoeptionem ità addud non postit, et alinndë matrimonii ranovatieni assentiatar, non erit illieitnm ad matrimonii œlebrationem procedere, non obstante ilUns indisposîtîone. Pars enim înnocens et instans, aliantis eironmstantils, lidtè vtitnr jure sno ! Eedeei» miniater eidem innocent! directe •o licite reddit jns snara, et indigna renuentis snaeeptio €jns dnntaxat indisposition! trir bnanda eek.
M 10» Si rennentia oriatur ex Ignorantiâ vel aliqno errore oontrâ loges ant doctrinam Ëcdesiie circà impedimenta matrimonium irritantia, rennens débita cum prudentiâ et in eharitate Instraalnr. Bt qnatenns adbno vennat matrimonium snnm in faoie Ecclesiœ convalidare, tune
u 11<> Satagendum est ut specialem proouratorem constituât .qui ejusnomine matrimonium oontrahat de more : ant saltem expresse oônsensu de pmsenti per epistolam directam proprio parocbo, vel alteri sacerdcti ordinarii aut parocbî lioentiam babeuti, matrimonium renovetur.
« 12^ In hnjnsnodi matrimonii celebratîone, ratio qnoqne habenda est tùm existent3« alicî^us impedimenti, tùm matrimonii nullitatis sivo pnblicic, sive occnltie, et ser* vandœ sunt regul» superiùs nuraeris S», Ô* et T®.
TBRTIA ntVTRVCnOlKn VAB8.
M Si hactenna prancripta obtmeri nullatenus possint, et pars una ad celebrationem natnmoQ juxtà superiùs tradita fteiendam addnci nequeat ; dammodo de pnesenti «(«