CAPITULUM LXXXV
DE DIFFORCIANTE HEREDITATEM^
1 . Pluribus modis super proprietate hereditatis agitur. Cum enim agitur pure, ita, die assignata^ et adversario présente, proponitur pro conquerente :
Conqueritur talis de tali quod ipse injuste difforciat ei terram, quam detinet apud Baioc[as\ ^ de qua pater suus, vel avus vel antecessor suus, fuit saisitus tempore pacis i,ost coronationem^ régis Ricardi sicut de hereditate sua, et inde habuit exitus et fructus terre, videlicet frumentum, et ordeum, et poma, et hujusmodi ; et, si hoc vult negare detinens, ipse petens paratus est hocprobare per se, vel per testem et garantum sufficientem, qui hoc vidit et audivit.
1 Heredes militum... dominorum suorum. — N. I). 2, C. ^
heredes militum secundum servicium sunt cum tenementis suis quamdiu infra etatem sint cum feodis suis in custodia dominorum suorum ; BB, heredes militum vel serviencium sunt cum tenementis suis quamdiu sunt infra etatem cum feodis suis in justiciam dominorum suorum. — Texte français : « Li oir as chevaliers et as sergenz et leur tenement et leur fieu sont en la garde a leur segneurs, tant comme il sont dedanz aage ; »
Marnier, p. 73, 1. 17.
2 La rubrique du chapitre français correspondant « De propriété d'eritage » (Marnier, p. 73, 1.
22\ conviendrait mieux que la rubrique latine de N. D.2, la seule qui nous ait été conservée.
3 Cum enim... die assignata.
— N. D. 2 cum enim agitur petita propria die assignata ; C. ^ cum ix. agitur petitur ita de die assignata.
4 N. D. 2 talem locum.
5 N. D. 2, C. coronamentum.
2. Et oportet qiiod testis sufficiens hoc testifîcetur, dicens hoc esse verum et quod paratus est prohare una Jiora diei, secundum considerationem curie ^ Ad quod tenens tenetur respondere négative verbo ad verbum, et, si inspectio tenementi facta est, vadiabitur duellum, ita quod primo dabit vadium tenens et plegios de defendendo, et petens postea de probando
3. Vadiato taliter duello in curia Régis, vel in curia cujuslibet, presentibus duobus ^ militibus ad minus et aliis, qui habeant recordationem, omnes defectus et omnes exoniationes recordabuntur, ac si hoc esset in assisia, et erit ille qui non poterit salvare defectus et exoniationes in periculo cause, sicut continetur supra in capitulo ^ De dilationibus .
4. Si vero tenens maluerit, potest se ponere in recognitionem et in electione sua est defensio per duellum vel per recognitionem. Vadiata recognitione, assignabitur ei dies, qua débet afferre garantum curie Régis, qua impetraverit ^ brève de recognitione per hec verba :
RexYel senescallus hallwo suo tali salutem. Conquestus est nobis talis quod talis implacitat emn injuste de tenemento quod tenet apud Baioc[as\ ^ , unde se ponit in recognitionem ; ideo, si tibi dederit plegios
1 N. D. 2 consuetudînem curie; BB. consuetudînem patrie .
— Ces mots sont rendus en français par l'expression « a Tesgart de la cort ». Marnier, p. 74, 1. 9.
2 Après ce mot commence dans N. D. 2 un nouveau chapitre intitulé De vadiatione duelli.
3 N. D. 2 iiijoT^ Le chiffre donné par le texte français est « ij. » comme dans BB. etC.
Marnier, p. 74, 1. 15.
4 N. D. 2, BB. titulo. — Le terme français est « chapistre ».
Marnier, p.*74, 1. 20.
5 BB. recordationem.
6 BB., C. 4 quod impetravit .
— Texte français : « Quant li requenoissanz sera gagiez, l'en asserra j. jor en qoi il doit aporter le garant de la cort le roi, par un brief que il empêtrera en ceste forme ; »
Marnier, p. 74, 1. 24.
N. D. 2 talem locum.
de prosequendo clamore suo, tune suhmone pey^ bonum submonitorem xij. légales milites et homines de visi- 7ieto, quod sint adprimam assisiam hallime tue, pay^ati juramento recognoscere quis eorum habeat majus jus in tenemento illo, ille qui tenet, vel ille qui eœigit; et intérim terram illam videri facias, et submone illmn, qui eœigit, quodsit ibi auditurus illam recognitionem, et habeas ibi tecum submonitorem et hoc brève.
5. Hec recognitio habet dilationes in defectibus et exoniationibus, ut supra in titulo De dilationibus .
6. Ille ^ pro quo juratores dixerunt omnes concorditer obtinebit. Si autem unus de duodecim contradixerit undecim, vel duo ex illis fuerint nescientes, nichil actum est, immo ad probationem per duellum recurrendum est; et tune iterum redditur curia domino feodi, sub forma prescripta in titulo De dilationibus. Et redeunt exoniationes sine langore, si precessit, et defectus et alie dilationes, excepta nominatione garanti, quia, cum ipse susceperit in se recognitionem et defensionem, renunciavit garanto. Sic eciam fit in omnibus causis ubi^ agitur de proprietate hereditatis