PREMIERE PARTIE. — CHAPITRE VI
son père, et qui lui était, propre, Tautre appartenant à la famille Fust^
Avant de clore ce chapitre , qui termine la première partie de mon livre, je dois réfuter l'assertion de quelques auteurs, qui, se fondant sur des récits inexacts, ont prétendu attribuer à Schoiffer seul Thonneur de l'invention des caractères mobiles de métal fondu. C'est dans un récit de Trithème et dans une souscription dé Jean Schoiffer, qu'on a puisé cette opinion ; je vais les discuter l'im et l'autre. Je commencerai par la narration de Trithème, qui est la plus importante, et, pour le faire avec plus de fruit, je donnerai d'abord le texte latin fidèlement copié sur l'édition originale de la Chronvfue d'Hirsclum, impri> mée seulement, comme on sait, dans le cloître de Saint- Gall , en 1690, quoiqu'elle ait été rédigée avant 1 5 1 4 ^ :
His temporibus, in civitate Moguntina Germaniae, prope Rhenum, et non in Italia, ut quidam falso scripserunt, inventa et excogitata est ars ifla mirabilis et prius inaudita imprimendi et cbaracterizandi libros per Joannem Guttenberger, civem Moguntinum , qui cum omnem pêne substantiam suam pro inventione hujus artis exposuisset, et nimia difficultate laborans Jam in isto, jam in alio deficeret, jamque prope esset ut desperatus negotium intermitteret, consiiio tandem et impensis Joannis Fust, œque civis Moguntini, rem perfecit incœptam. In primis igitur characteribus
^ Ives Schoiffer se servait d*uiie vignette tout à fait semblable à celle de Jean son père. (Voyez-en la représentation dansFouvrage de Rotb-Schohûus intitulé Insigna hihUopolarum et typographorum, in-foi. n* 11.)
* Annales Hirsaagienses , deux vol. in-fol. 1*690. (Voyez sous Tan i45o, t. II, p. 491.)
Htteranmi m tabolis lignas peroidiiieniMriptis, farmbqae Gompontis, Tocabidariiim GitlM^icon naiicopatiim impresaenmt; sed coiii iiadem fonnis nîhB atind potnemnt imprimere, eo qiiod diaracteres non fbeixint amoribûes de tabolis, sed inscidpti, sicut diidiiiiis. Post haec inTentis soccessenint subdliora, inTenemntque modimi niiideiidi formas onmîam latini alphabeti Iitteramm , quas ipsi matrices nominabant ; ex qaibas tunom aeneos sire stamieos characteres fandebant , ad omnem pfessoram suflBcientes, qaos prins mambcis sadpebant. Et lerera sicoti ante 3o ferme amios ex ore Pétri Opilionis de Gemsbeim, mu Mc^ontini, qui gener eral primi arti» myenlori,. audiri. magnun à primo inyentionis su» base ars impressoria babuit difficoltatem. Impressuri namqae BiUiam , prinsqnam tertimn comjdesseiit in opère qnatemionem, plus qnam 4ooo florenomm e^KMVienmt. Petms aatem memoratns Opilio , tonc fionidiis , postea gener, sîcat diximns , inyentoris primi, Joannis Fust, bomo ingeniosos et pradens, Êidliorem modmn fondendi cbaracteres exoogitaTit, et artem, ut mine est, complerit. Et bi très imprimendi modmn aliquandiu tenaemnt occnltum, quousque per famnlos, sine quonmi ministerio artem ipsam exercere non poterant, diynlgatns fuit, in Ârgentînenses primo, et paubitim in omnes nationes.
Voici maintenant la traduction :
S i^> « Ce fut à cette époque (i^So), dans Mayence, «ville de Germanie, sur le Rhin, et non en Italie, comme «quelques-uns Tout écrit faussement, que fiit imaginé « et inventé cet art admirable , et jusqu'alors inouï, d'im- « primer les livres au moyen de caractères, par Jean « Gutenbei^ , citoyen mayençais. »
Trithème semble avoir copié ici la Chronique de Cologne, dont nous avons donné précédenmient la traduction. Comme l'auteur de ce livre, il réfute ceux qui