CARMEN

%j%n/%iwv\i%iv\t\%i\/v%v\iw

J. EMPOKE cjuo solitos (livinis rcLus honores Solvere vix tutum ( temcraria quippe velabat Contemptrixque Dei , Galllsque infensa tjrannis ) INullius est sacri vox exaudita poctae (i). Sic etenim invite suasit prudontia vati ; Suasit et ipsa, gemens quamvis, sortisque futurai Conscia Relligio , mediis sed fînna pcriclis , Et patiens quotics , toties servata triumplio .'

Tune ego, née falis olim melioribus uti Desperans, fidci quoniam niens pleua, profanos, JNil lœdens unquàm quod sit vcnerabile , versus Condere , duni sinerent nimis otia rara, solebam.

rsunc vcrb reruni faciès, tôt sœva pet aanos, CÙDi fuerit mutata , supercilioque potcnll Cunctamovens, paeemD(;r.s orbiimmiscritalmam, Et libcrlalem nobissimul et sua seeptra BoiiBONiDis tandem miremur reddita , sacrum En opus aggredior. loturn uunc sacra roposcit Yalem Musa suum , cœleslique igné caicnlem

( 248 ) Magna jubet memori miracula pandere versm

Ad meliora juvat conversas dlcere mentes Francigenûm^ csecisque diu, fessisque laborum Oblatam populis , Christo miserante , salutem.

Hfec memoranda cano. Tu , nostri conditor orlns, Qui régis itnperio cœlum, terrasque, hominesque, Forti disponens ^ at suaviter, omnia dexlrâ (2) , Quîque aditus faciles animorum et tempora noscis Solus, Christiadùm Deus aime parensque , precaiili Sis bonus, atque liumilem non dedignare puetaru. A teprincipium, tu finis vitaque; verbo Cuncta tuo parent , nam verbo cuncta creasti , Omnis et est tecuni mortalibus insita virtus : Suffice, quse desunt audenti talia, vires.

FoRTUNATA nimis , dum Relligionis avitaa

Custodes populi fuerant , fideique tenaces ,

Gallta iloruerat. Genli , Cbristo auspice, Pièges

Jura piaî legesque dabant ; per rura , per urbes ,

Regiii pra3sidium atque decus, surgebat ubique

Aute oculos , certum et rébus solamen in arctis , . ' ^

Hœc crux illa, Deipatientis imagine fulgens. Exstructa immensis Majorum sumptibus olira Templa frequentabant parlter tune dives iuopsque, Innumerœ et sacris resonabant cantibus aîdes. rSec frustra Dominos Orbis populosve monebat Vox oratorum , cunctis vox nuntia veri Numinis , ast ipso divini semina verbi Vivificante Deo , terrre commlssa fideli, Justitia , et morum candor , probltasquc vigebant.

Allera sed venlt, lalis properantibus , œtas, Quâ pejor nunquàm sœclis nienioranda fu Ulla fuit, quâ nuUa niagis fœcunda malorï

Scilicet humano generi Infensissimus 111e , fei'o similis qui circuit usque leoni, Quœrens in thnido queindevorel^ asper, ouiU,{5) Ccelorum heu ! quondam, quibus exulat, iucolafelix, Francigenas dudum Cbristi vexiila sequentes Viderat . iiividiâque simul tabescere pectus Senserat. Illi etenini dirum , semperque renascens Supplicium est hojniiii data quœ spes certa redempto, Inque malis quaerit sua maxima gaudia nostris.

Ergo , terribili jamdudum fervidus irâ^ Inferno dignumscelus,horrendasque ruinas Molitur , Gallisque diù deflenda minatur. Quippe Deus ( si fas prsescire arcana Tonantis ) Sic vult aut patitur , manifestior omnibus ut sit , Post restauratam pacem erroresque fugatos , Unica supremi vis numinis atque polestas. INumquid enim possiut Cbristum sectantibus unquàm , Ni talem Christ us concesserit ipse triumphum , Tôlius Inferni vires ac tcla nocere ?

Geute novam e média , dictu miserabile I gentem Suscitât, indignaniupteri sed origine prolem, Quœ SoPlliyE audaci tentans sublimia gressu, Ipsi juraneget démens sua Relligioki; Caecâque obscurans puras caligine mentes Galloium, subito doctrinœ cordibus imis Infundat prava; scmper Icthale vcnenum.

Tractalos idcô cailej , ecrtasque relinqueus

( 25o ) lUa vias , miscroque fui'ens novitatis amore , Ac l^|ÉÉ|as lucein reputans, nimiùmque parata Ef^^BaKolere et verum cotitemuere Numen , Virtutes^eges , mores , arasque, thronosque, Vana, superba, ferox, tells impunè lacessit : Impunè ! hsec etenim deliria tanta fuére Ut, nedum obstiterint Pveges, llegumque miiiislii Priacipiis, gravibusque mails Impoaere finemi Tentarint, sese dederint erroribus ultrb, Mllitiaeque novae sint prlml signa secutl.

Permultos, scrîptis dlctisque jwocaclbus, antios Sic commota , manu uec restaurai u polentl , Ipslus imperil cedmit, firtnlsslma quondam. , Fundamenta, plo donec cum principe regnum Corrult , horrlblllque trahit secum omnla clade.

Obtinethmic prlmum, Inferno plaudente, trlumphum Gens, InlmlcaDeo, sceptrls, popull'ique'SoPHORUM, Errorum haec celerumsque fuit vlctoria fructus .

At motus înter tantos , tantasque ruinas , Stabant templa tamen, stabant altarla, multa; Stabant, divlnâ résonantes voce , cathedrae. Vidlt et Infremuit, metuendl numinlsaudax Contemptrlx, agltansque faces, vultuque relecto Saijgulneo ImpietAS, et ferrdiirmata mlnacl , Antiquls sanctas evellere sedlbus œdes Ardet , et imposltos arls dlsperdere honores.

Tempîorum sed in excldiomora longa vldetur Esse nimis : « Chrlstl asscclœ, servlque fidèles « Quln potlùs perçant» ,lnqultj «pereanlquc Mlnistri « In primis! INll tuncpoterit viduata Ministris

(25l ) « Relligio ; nil templu mîhi déserta uocebuiit. »

Talia, Christladûm nunqiiàm satlandacruore, Impietas secum scelerato corde volutat ; Atque repentinis mentes terrorlbus implens , Plebera per stolidam proprios malesuada furores Spargit , et arma Irucem in csedem properantibus ofTcrl !

Vos, ô Pontifîces, doctrinâ annisque verendi. Sacra quibus divinarum ciistodia legum Per longos commissa fuit féliciter annos ; Vosque , sacerdotes casti , quos Gallia vidit Obstupuitque diù , lune relligiosa , docentes ; Vos tandem, Levitse humiles , rœlestiadona Suppliclbus soliti votis preclbusque rogai^e, Crescat vestra fîdes , crescant spes vestraque virlus I Ecce Tnali venêre clies (^) , instantque pericla Plurima quae quondam ChrislHsprœdisit ; apertos Suspicite, impavidi, cœlos ubi^reiaxima mcrccs î Martyrii vestrûm manet unumquemque coroua.

Ac timidse veluti medio cùm de grege lectœ Ad lanium ducuntur oves (5), limenque dolosuni Ingressis lethi nox imminet omnibus atra , Arripiens cultrum sœvus maetator, inermes Sternit humi, simul innocuus cruor undique manal ; 111e videt gaudens ingentem slragis acervuni , Nescit enimflecti pectus, mansuescere nescit; Haud secùs , incensisdum Gallia mentibus ardel, Ordinis œtatisque in vincula truditur omnis Turba sacerdotum veneranda , caditquc fi/i'onim Victima, jamdudùm morti devota cruenUe.

Hâc iu clade pli, siraul, obllnuistis honores

Martyrii , fratres vos , nomine RuPEFUCALDi , Praesiil uterque, gregem quorum alternempe regebat Bellovacum , Pastor Saxto.vuM erat aller in arvis. Qui fuerant eadem sortiti vincula , eodem Procubuére ictu , fratremque amplexus uterque , Invenit placidam crudeli in morte quietem (6).

Nec sileatur atrox Heduini et flebile fatum , Qui fuit angelicâ clarus virtute sacerdos. Cœlestes illi mors attulit borrida palmas (7).

Carnificum rabiem. Mergerius , altéra sensit Victima, Levitas inter sanctissimus oranes. Huic genitrix septem natos euixa decemque ! Solus erat dudum numerosâ e gente superstes , Solus et, afflictœ toties, solatla luctûs Prœbebat matri quaedam ; sed barbarus ensis Eripuit nato vitam ,^alumque parenti (8).

jEternas fuso i^j^uxt quoque sanguine lauros GuiLLONius , quo non beros generosior unquàm. Illi etenim certam cum libertate salulem Nominis obtulerat similis gratissimus errer. Alterlus damno vitam servare suisque Horrens restitui, malè tuto in carcere mansit: Tantaque pro mundo perpcssum vulnera Cbristum Affixumque cruci , fîdei , pietatis . amoris Contemplans oculis, cecidit confbssus et ipse, Divinum gaudcns imitari in morte magistrum (9).

Nostri sanguineis inscriptumannalibus œvi Francigenûm ô utinam possint lacrimœque, precesque Hune abolere diem quo lantas barbara nostros Iti cives plebs ulciscens exercuit iras ,

Tolque sibi caros plorans Ecclesia vidit Ereptos unà Iruculento funere natos !

Tantorum ( peperit nova quœ doctrina ) malorum O utinam nullus , nimium memor atque fidelis, Scriptor ad extremos famam ferat usque nepotes I Talia sed non fas sperare obllvia : nutu Ille Deus qui reshominum terrasque guhernat, Cujus et alta tnis semper sapientia finem Propositumassequitur/20/z7zosi^/7-s. dixitutipse(io). Exemple statuit gentes terrere futuras.

Errores ideb nostros , delictaque nostra , Tôt sectœ voluit monumenta exstare nefandse. Stragis tam dirse subito cùm fama pei' omnes Venisset populos quos Gallia mater alebat, Cumque suos mœsti fratres, juvenesve, senesve, In prima regni mactatos Urbe vidèrent, Seque neci adscriplos simili, quicumque pericla Eflfugêre latent ; hi scilicet atria sancta Deseruêre, minis et morte instante coacti. Clauduntur portse templorum, ubi nuda manebant Exstiiictis facibus vetitoque altaria cultu, NuUa ubi vox solitos in honorem Numinis hymnos Cantabat , nec Christiadse thura ulla cremabant. Sic cuncta , cxsultans succedere prospéra vidit Qua; mcditata fuit gens conjurata Sophorum.

Nec satis : at verum est sacris e vatibus iinus , Ipso afflante Deo, quod scripsit, ahyssus ahyssum T avocat (il); erroruraque docent nos quanta potcstas , Quàmque sit insipiens hominum sapientia , tristes omporis annales liujus , noc postera credant

Aut delirantûm verbis clecepla Sophorum .

In teuebris atrâ et languebat mortis in unibrd (i6).

Setlis Apostolica; discrimine gloria in isto Sustentabat onus durum , Christique gerebat Ille vices Plus , augusto cognomine , Sextus , Quo régnante , caput nrnndi venerabile , RoMA Gallorum stupuit se sub ditione gementem; Qnique , profanatâ priniùm captivus in aulâ, Moxque pererratis terrarum finibus exul INJullarum, mœrens , aegrotaus, et gravis annis, Captivusque iterùni, victusque doloribus, ehou I Gallorum extremis in finibus ossa reliquit ; Cujus habet cineres Valentia nostra sepultos.

Scilicet impavidum se propositique tenacem Prcebuit ille; miiiis vanâ nec territusirâ Regnantûminnostris (proli I quantum dedecus) oris^ Pontificis sumni servavit jura fidemque (i 7 j. yEternâ , venerande senex , in pace quiesee ! Ipse tibi merees Deus ; altéra sit quoque merces ' Ausustis imitatorem non déesse fidelem Exemplis , nostrre qui Relligionis eodem, ^Emulus liaud impar unquam , accendatar amore !

Diviiii in terris nimirum excepit habenas Imperii Pi¥S alter , honos lumenque diebus Christiadûm in nostris : si tantùm nomin'a spectes , Septimus ille Pios inter; si grandia facta Et fortes animos, et magna pericula, primus I

Tem)>ore quo , dignus tam clari nominis hœres , Hic sibi commissi curam suscepit ovilis Pastor, ymx nutu paulùm sedata superno IstH videbatur miseris quœ tôt mala Gallis

Àttulcrat, sœvo slrideiis aquilone, procelb. Secl nondum mala cessâraut , ciuerique doloso Suppositus tantùm, cxarsit violeutiorignis. Quœ nova vcsauos rénovant causa furores, Qixisve novis facibus Ircmefàctimi inceuderit Orîieiiî Dicere non agitât mihi mens : borrenda superbi Facta viri^ lacrymisve eniptos et caede triumrihris , Dunifortuiia fuit, nuîils ego versibus uaquàni Laudavi; quoniam nunc Irausiit ille, silebo. Tantorum jiidex scelerum vindcxque manebit Historia, bacc, nimiùm mcnior ac sincera, loquctnr-. Nostrae servatos ego Relligionis honores Hic cano , sola suiim moveat stimuletque poctam Relligio et, nullas misocns cœlestibus iras, Sola pius Cbristi euarret miracula vates.

Scilicet instantem vitârat Roma ruinam ; Junctaque pacifiris Sanctœ jani Gallia Sedi Fcederibus dudùm , nova timc; conressa vidrb.it Jura sibi , libertatiim lutamiîia certa Quas veteri salvas do morr; hubuissc siuierb.t. Haec nova sacrilegâ diruplt vincula de^itrà Impietas; facibusque ardens Europa pcr omno* Accensis iterixm populos, bollisqur erueutij , Prceteritis graviora malis mala denique sensit. Relligio niediis ilenim quoquc firma pcriclis Tune stetit atque, Deum loties expeita potcntrin . Hœc longé fuit in tanto certamine major; Foniace exil enim ilammanli purius aurum ' Verba scd aut etiam quœ possinl carmina digna Altos Pontifiois summi narrarc dulorrs !

Dicite, vos potiùs, longo tam squaUida luctu. Vos immortali celeberrima mœnia famâ O SavoN'OE V I diù vos testes nempè fuisfis: Vos quoqiie Bellaquei, veneraudo nomine, FovTES , Dicite cpanta Pli constantia, quatilaque virlus Rébus in adversis fticrlt , quot perfidus eheu I Artibus insifliisqne scncm tentârlt inermeni Perdere, nuUa unquàm molus pietate, tyrannus ! Vos quoque vidislis; vos et memorare potestis. Haud lameii in tali solus dux vulnerabello Ebt passus; miles sanè non unus eàdem Emicuit vlrlute , Piique exempla secutus, Mariyrii (sineret Deus ) obtinulsset honores (18). His quoque sed, Gallos tandem miscratus el irara Deponens, Paler serutnnis imponere finem Deerevit summus, tenebrarum et principe victo Afïlictae genti fontes aperire salutis , Atque suicordls disperclere inente superbos (19}. « Concessum Inferno satis est ; satis impia nostros <( Turbarunt Gallos discrimina : noctis et umbrae « Excipiat lux pura vices, errorque recédât. « In sua Relligio nunc , Regalisque potestas (( Jura reponantur simul : evanescatet omne <( Imperium quodcumque viget non robore nostrO. <{ Sat didicit, populis exemplum nempefuluris « Gallia justitiam monita et non temnere ccelum. >» Dixit, et, Europœ extremis e fin i bus , uno En conjuratiprocedunt agmine Reges , Communem totis inimicum viribus ultro Aggressuri : illos etenim manus ipsa Tonanli»,

Legîtimae ultores causas, docllesquc mlnisiros, Ad certum ducit per praelia mille triumphum. Fortuiise veteri fide.is, soliioque fui-oie Delusus, videt, cxultatque et diia miuatur, Quo siluil (20) nupcr régnante Eiiropa , tjrannus. Crescit eiiim Itnpielas, vesaiia superbia crescit , Spcmqîie virifovel audacis: « Non eut Deus (21) « cheu I Dicebas in corde tuo, stullissinie I « Non est «Quem.Doniinuniagnoscam;tulerim quocumquetremcnda «Arma, novas mdii jam uectil victoria lauros. »

Sed Deus est I nostri suprcmus ei arLiter orLis Est Deus; hune frustra negat impius. Ecce fremcnlem Jam parte ex omni circum.venere tyraunum Auxiliatrices turmce : cadit ille , fugitque Dejectus solio et Dominis sua sccptra relinquens. Perfidiâ quemmox revocatum Europa nefaudâ Obslupet ac iterum vincit , damiiatque probrcso Exsilio , extrcmas pulsum telluris in oras. Pontifîcem sic Rom a suum , sic Gallia Pveeem Optatum gaudent anliqua in régna repostos.

O quae, tôt gravihus nuper jaclata procellis, Multos et fatis immitibus acta per annos , Fluctibus errasti mediis, maria omnia circùm , Speratos tandem potiiisti tangere portus, BoRBOXlDUM navis ! pelagi compescuit iras Rex Regum omnipotcns et judex ille, serenat Qui tempestates , perituro et providet Orbi. En lenis sa?vos aquiloncs aura fugavit, Teque novi réfèrent non amplius in mare fluctus. s t etenim tibi nuDC sapiens Moderator , et idtro

( 208 ) Quisarclrc vclil tautorum damna malorum, Vulneribusque parem tantis afierre mcdelani. I , pîeuisque seces igitur nuncsequora velis; iSon le nequicquam posthàc spectabit 01^^T^pa Lie tusc Deus aiictor principiumque salutis.

Et jain . mutatis divinâ cordibiis arte , Gallorum crelirl tolluiitur ad selbera cantus , lu que locis Cbrisli crux omnibus aima refulget. Jam quoquc , pacificis concordes mentibus , ecce Invjgîlant operi magno LoDOixque Piusque : Sic , feiix demum , firaiataque legibus asquis , Utraque servabit semper sua jurapotestas (22).

Hase, humilisvales, VELA.UNUMinmontibus altis (2 3) , Tempora dum siuerenl minus irrequieta, canebam. Nempe vigent anliqua: ibi simplicitascpie fidesque, \itam ibi, curarum experies (suanambonanôrunt), Felicem populi deguut ; extrema per illos Relligio fecit vestigia , diva fidèles Cummorsluferno raperet slimulante ministres (^24), O fortunati, quos uullus decipit error , Monticolae I servale fidem , servate beatam Paupericm . vanos et semper temnite fastus , Iraprimisque timcle Sopbos sua donaferentcsl O utiuam vobis similem se praîbeat ultro Cretera pars gcutis nostrac, Reguraque suoruin Dilectse stirpi , post inforlunia tauta , Kelîigio Galles œlerno fœdcrc jungat I