CAPUT III
DE juDicio IN Institutione oratoria cniCA scriptorem senecam exarato.
De litteris nusquam idem sensisse Fabium Anngeumque, et in scriplis quam diversissima persecutos esse proposita, salis jani comprobavimus : adeo ut, quod ad rem ipsam oratoriam altinel, redarguendi Senecaî sœpe Fabius sumpsisse videatur parles. Nec est dubitandum quin juvenes, in ipsa sludiorum incude apud Quinlilianum positi, doclrinam a Seneca prorsus abhorrenlem loto pectore bauserint.
Non tamen satis hoc fuit egregio magislro, qui (jure an injuria, quis non videt?) invisus, ut ait ipse, Anna30 credebatur. Eum enim non mollius cum Seneca scriptore quam cum judice egisse, non immerito suspicamur. Miro quippe commendarat facinora stilo ille rhetorum impugnator, et cavendum erat ne, quœ argumenlis fracta jacerent, gratia formœ se érigèrent, et venenum suum insinuarent imprudentibus adolescenlium animis. Avertendi erant a tali lectione discipuli, exculiendaque ex illorum manibus Annœi opéra. Quod ut plenius assequeretur Fabius, solerti et usilata apud rhetores ratione usus est, quœ, dum critici judicii viam affectai, magis quœ in quoque vilanda quam quae sint imitanda, notai, et eo a^quior vulgo habelur quo plura non laudanda quidem, verum ignoscenda detexit.
Jam nobis supra diclum est Senecam a Quintiliano sa^pius petitum quam nominatum. Quod, quanquam ex ipsa Fabii coufessione satis apparet, melius nobis obversaretur si magistrum haberemus loquentem, et docentem familiariter, non scribenlem et sua verba pensantem. Et lamen, nisi fallinmr, eliam nunc aliqua illius obliquai aversationis vesligia in libro reperire est, quoties sermo ad recentis orationis vilia defleclil. Al enim vituperavit generatim, non singillatim. Quid hoc, si, eliamsi desint nomina, non tantum quid significare voluerit, inlelligimus, sed quem? Ut
exemplo ular, nonne, quuni « de corriiplis et viliosis oralionibus » loquilur, quas aliquando non inulile fuerit pueris palani legi ad ostendenda vitia ; quumqiie hinc pravos auctores « et, qiiod Vst pejus, propter lioc ipsiini quod sinl pravi, laiidalos * ))inducit, — illinc istos « vulsos levatosque, el inustas comas acu eomentes », non tani duo gênera qnani duos scriptores, quoi'urn unum illustreni, alterum famosum, Senecam et Ma'cenaleni, injuriosa rnehercule collalione satis designare videtur? Quurn vero de « recentis hujus lascivia? flosculis » queritur, linietque ne « prsedulce illud genus puerilibus ingeniis adanietur », — « quando nos in omnia deliciaruni vitia dicendi quoquc ratione delluximus' » ; non protinus cuilibet aequo Senecie lectori occurret Annaîuni tali definitioni bene respondere : sed occurrit Quinlilianum de ejusdem oratione alias pronuntiasse velut de « corrupta plerutn(|uo, nU\ue eo perniciosissirna quod abiindet dulcibus vitiis; » ideoqne euni « puerorum aniore potius quani consensu eruditoruni coniprobatum '* ». Neque alio modo forsan nobis subaudiendum aliquid esset in bis locis de scriptoribus « solas captantibus sententias », vcl de illa oratione qua^ « non niembris, sed fruslis collata, sirurlura caret », vel de « illo colore dicendi, qui velut maculis conspergitnr* ». Quid multa? Si bine omnia Senecae scripla ad nos pervenissent, illinc aliquid ex vivis Fabii connnentariis ad discipulos perciperemus, non jam, ut credo, lalens quîedani magistri quîereretur opinio, sed in plena luce inimica deprebenderetnr et pra'dicatio, et vellicatio.
Quidcpiid id est, non caret aperto de Annaîo Seneca Imtilulio oralovia judicio, et ad operis totius sumniam accommodato. Quum enim latines oratores, quolcjuot abbinc morte Tullii juvenibus legendi essent, recenseret, et, de more suo, prout quisque Ciceroni simillimus esset, »stimaret, nullo modo pra}termittendum Senecam esse Fabius merito judicavit. Qui scriptor, tali absens libro, aninius foret praisentior ; et perdidisset operam suam Fabius, si vilanda simul atque imitanda insigni exemplo non ostendisset, omisissetque clarissimum doctrinai sua3 experimentum. Quie quum optime sentiret acutus magister, non uno aut altero verbo, vel
