Id., Xn cap. I et n ; cf. III, 8, SO-'Ô, 38 et sq

— Tire* ; dum ad Ciceronianam reverti eloquentiam, nec tamen omnino negligere novam ; dum res a pbilosopbis repetere, et ipsos dejicere, quanquam legendos et interdum non inutiles sentit, sibi videtur proposuisse. Quid postea mirum, si, quam artem talibus ralionibus condiderit et expresserit, diu multumque elaboratam, ea propler ipsum laborem quasi extra naturam sit, suspensa, ut ita dicam, in vacuo, ceterum mulliformis et discors, denique nibiï non babens artificiosum, imo, fictitium?

Nec de ipsa Fabii oratione aliter judicandum. Tantum abest enim ut ille Ciceronis defensor ciceroniana lingua scripserit, ut multo verius se discipulum Anna3i, quanquam invite, profiteatur. Remota nempe TuUiana illa cute, qua leviter, velut colore adventicio, tota ejus elocutio obducta est, quid non declamatorium, non recens, et plerumque ex Seneca defluens, in stylo Quintiliani reperitur? Sive aliquem locum tractet, sive doceat, demonstret, disputet, comparet, imaginetur, non omnia fuudit cum copia ornatuque naturali, sponte et large, ut ïullius, sed apte collocat, dividit, in circuitum ducit, vel rumpit, secat, exquirit, variât oruatque de industria, ita ut venulam mediocrem diserte inllatam, nunquam flumen agnoscere sit, et in multis locis Annsci aîmulum inconscium, et varie felicem. Ceterum videtur bic magister non satis proprio flrmoque ingenio natus, ut se imitationi, quam juvenes Iota vita optime docuit, posset subducere, etiam si vellet. Influxerunt in eum penitus aliénai artes, qua» ex diversissimis elementis alteram illi naturam fecere : ex qua si quisque répétât suum, mireris quam nudus relinqueretur Fabius. Sed de uno Seneca nos agimus. Cui plures débet, mea quidem sententia, Fabius virtutes, sententiarum bene locatarum studium, felicem aliquando verborum juncturam, aliquid concisum et brève in exponendo, imagines tum curtas ideoque animo vividius objectas, tum longius et ingcniose productas continuatasque ; artem denique in universo facelam et nitentem, et, — quanquam rarius, — pungentem*. Rursus feriunt oculos vitia vel ex eodem Seneca, vel ex ipso tempère ducta, qua» apud minus ingenium majora videntur : ita ut ipse optime sententiam suam de imitatoribus comprobaverit invi-

1. Cf. Tivicr, op. cit., cap. m, §2 [De Quinliliano déclamai ionum auclore], sub finem.

2. Vide exempla apud : I, 2, 6-7 (antc palatum eorum quam mores insli tuimus; id., 8 ; i>udcnda dictu spectanturl ; VIII, 5, 8-11 (de onialu);X, 7, 23, (de dubilanii oratione); I, 12, 3-4; XII, 10, 73-77, etc.

— Tl —

tus* : ordo verborum et structura saepelurbata, sentcnlia? frigidœ vel inanes, figuraruni maie cohœrentium nocilura profusio, color turn poeticus,tum vulgaris, nec sempercitra ainbitionem, vel citra obscuritateui-; multadonique in scribetido corrupta, atque eocorruptiora quo minoribus rébus coniniendantur. Tali modo fictaî orationi vetusculam speciemsi adpingas, et qua'dam ex alieno saeculo pelita, banc Iiabebis composilionem qua anliquilateni cum novis temporibus conciliare sane Fabius confidebat: qui conlra timeo ne, duni noviciusstudet non esse, fuerit tamen niniis recens, dumque studet anliquus esse, fuerit janiantiquarius.

Tôt igitur ob causas ita ponere non dubilaverim, magis ab antiquis descendisse Quinlilianum imilando, quain Senecam inveniendo; artemque non al) illo qui corruplor, sed ab illo qui corrector vulgo babetur, conuptiorom lîictam esse. Non enim magis omnes babuit, quas sperabal, Quiutilianus oralorias virtutes, quam Seneca omnia, quibus insimulatur, vilia. Quin etiani, illud pro Annœo dici potest, eum, etiam quo lempore negligeretur scriptor, semper uliloni fuisse tôt rébus et sensibus in médium prolalis : illud vero conlia Fabiuni, quod, durante exempli auctoritate, nulluni non inutile opus fecerit; resque sérias ad syllabas vocando, degenori in dies arti viam prœslruxerit, et dignissimam inanibus pra'ceptis babuerit in posteris îelalibus progeniem. Qui, duni se vindicare eloqnentiam a scbolastica credebat, non liberam fecit, sed novo jugo servam. Et, quamvis titulo ornaverit bonestiore, pluribus ditaverit disciplinis, antiquorum donique commeiidarit noniinibus et artibus, non potuit cam ex artilicio ad naturam revocare, id est, a morte ad vitam. Imo, qu» vilalia in utraque eloquentia erant, fecit morlifera confusione illiberali"'; orationemque ea ratione conflatam tanla

1. « Atquo ulinain tam bona imitantes dicercnt melius, quam mala imitantes pejus dicunt. )>

2. I, Procrm., 2, 5, 8, 25, 24; VI, proœni., 15 (illam [fortunam] ut perforre nohis dillicile est, ita facile confcnmere; ; X, 5, 16 : « Necesse es! dcteratur fulpor, et durescat articulus, et ipse mucro ingenii... relundalur: » X, 7, 28 : « Ita servabitur pondus, et iunatans illa verborum facilitas in alttim reducelur (?.'}, sicut rustici proximas vilis radiers amputant,» etc. — Cf. JSpalding, Lexicon Quint il., introd. — a. Diderot {op. cit., p. 570) : « Quinlilien serait-il plus excusable de n'^lre pas éloquent en prêchant l'éloquence; d'être dur en prêchant rbannonie; incorrect, inélégant en exaltant l'élégance et la pureté du^style, que Sénôque d'être laconique et scabreux en philosophant? »

5. Egger, Examen des historiens d'Auguste, (148-149) : « Ce retour sera même dangereux j^our le goût.... Ainsi la littérature, rétrogradant vers son

minutissimorum praeceptorum mole obruit, ut excutere catenas et isto sepulcro ad lucem aliquando exire minus jam in dies illa valueril.

Quoniodo enim non abeat prseceps eloquentia quae non rerum cupiditalem facit, sed sui? Quomodo non magis ac magis ab arte recédant qui habent pro copia volubilitatem, et pro eloquentia loquentiam? Sume aliquem optimum bis disciplinis informatum, Plinium dico Secundum : nonne de illo dici vere potest quod ille de alio: « nibil peccat nisi quod nibil peccat? » * Quo quid periculosius, si auidem peccare bumanum sit, nibil peccare, mechanicum? Jam de litteris actum est, ubi quis, Ciceronis discipulum se sœpe professus, queritur se multas amicis lilteras scripsisse, w sed illitteratissimas lilteras* ». Quid enim de lectoribus fiet? Scilicet « otiosi securique tantum elocutioni vacabunt^ » ; et quoniam « in illa satisfacere difficilius est, quum sola aestimetur », ponenda erit omnis scriptoris cura in verborum eleçtione. Electio inlerea necesse est in dies sit felicior, i. e. curiosior, exaclior, putidior : et quum bine diserti apud disertos agimus, otiosi apud aures vacuas; quum illinc nobis sordet, magistro jubente, quidquid est « novicium, crispulum, purpurisso litum », antiquos exculiemus : captabimus,. venabimur verba salis vêlera ut nova videantur, et nobis pro bene cogitalo erit callida vocabulorum inserlio. Ne igitur apud Ciceronem ipsum nimiam impendainus operam : non jam nobis salis doctus ille, qui « videtur a quccrendis scrupulosius verbis pi^ocul affuisse », et cujus in orationibus « paucissima admodum reperias insperata atque inopinata verba quaî nonnisi cum studio, alque cura, atque vigilia atque multa veterum carminum . memoria indagantur*. »

Quid ergo? anleponam Lucilium Flacco, et Lucretium Maroni, et Crispum Ciceroni, invito praîsertim Quintiliano? — ita faciès, si vis bene scribere. Scio equidem reprehensos a Fabio qui, « etiam quum optima sint reperta, quadrant aliquid quod sit

enfance par une erreur d'admiration, rencontrera dans le mélange des idées un nouveau principe de corruption.... La littérature romaine n'échappe un instant au danger de la déclamation, qui devait gâter deux grands talents, î^énèque le philosophe et Lucain, que pour tomber bientôt dans un autre excès. »