TEXTES
Dont l'autorité a été invoquée dans cette dissertation pour établir l'authenticité des Évangiles.
Témoignage de PAPIAS, disciple de saint Jean. (Reliquise sacrae éditée a M. J. Routh, vol. 1, p. 13.)
Mapxc; |/.tv ÈpfAYjVEUTr.ç IlETpcu *YEvop.svo;, Ôaa Èu.vr,^.c'veuCTEv, à>cp'.bwç fypa^ev. Où fju'vTCi TOt^s'. Ta bith toû XptaToD 7) XEyJh'vr* yj irpayOÉvra. Oute fàp y)xg'.><te tgù Kuptou, oute 7rapxxoXoù8r,aEV aÙTiu • CaTEpcv 5e, û; é'cpïiv, IlETpo), 8î77po; ràç j^petotç È7vcieïto Ta; i^tîaaxxXîa;.
'AXX' a»x waTTEp aûvTa^iv tûv Kupiaxûv 7TC/i&6u.Evc; Xc-pcov. °fiç te gù^ev r,u.apTE Mâpxoç, g'jtoj; Évia ^'pâijia; ûî àz£u.vr,u.o'vE'j<jEv. 'Evi; "yàp eVoiyÎixto 77pdv&ta,v. Toij ar/ÎÈv wv ïiicouffE irapaXfJïEÏv, iî i^cûaaafla! ti èv aÙTOt;... MxTÔaïo; [aev cùv 'EëpatJi ^laXt'xTw Ta Xo'^ia ouvi-v'pâ^aTO' r)pu.T,vEuaE 5' aÙTa w; ï]v JûvaT&ç ixaaT&ç.
Marcus Pétri interpres quaecumque memoria; mandaverat diligenter perscripsil. Non tamen ordine pertexuit quœ a Domino aut dicta aut geslafuerant. Neque enim ipse Dominum audiverat aut sectatus fucrat unquam. Sed cum Petro , ut dixi , postea versatus est qui pro audientium uti- Iitate,non vero ut sermonum Domini historiam contexeret, Evangelium pra-dicabat.Quocirca nihil peccavit Marcus qui nonnulla ita scripsit prout ipse memoria repetebat. Id quippe unum studebat, ut ne quid eorum quae audierat praetermitleret, aut ne quid falsi eisaflingereL.Matthaeus quidem Hebraico sermone divina scripsit oracula; interpretalus est autem unusquisque illa prout potuit.
Témoignage cTIIÉGÉSIPPE, contemporain du pape saint Anicet,qui gouverna l'Église de Rome cinquante ans après la mort de saint Jean. (Ce fragment est extrait des Analecta anti-nicoena, de Runsen.)
[np ûtov Eùa-f-jEXîou piSxîcv... I [Primum Evangelii librum...
A t û t £ p o v Eùa-^'EAtcv piSxïov Secundum Evangelii librum
Mâpxcç cuvette, S; IlETpcu Ép[Ar,- 1 Marcus composuit. qui Dominum
»c'jtt,ç "fevou.tv&ç, w; savy.uovE'jaEv à jasv aÙT&îi x^pûffffovroî x/.cuitev] cts Si a'jTc; où uapTiv, cjtw; xal gôr.xev.
T p t t o v EùayjsXîcj ^lëXtcv xa.rà Aouxàv. Aouxâ; èxeîvo; 6 îarpôç, ÈTCEtJri'irsp pis-rà tt,v XpiaToû àvâ- Xyh}/iv IIx'JXo; aùrcv iraps'Xaosv ûaù auvoS'c.iTripvV Seûtesov, rti aûroù ôvojjLaxi xaôsi;îiç auvs'ypa^Ev. Tiv Si Rupiov oiS'aùrô; eï^ev lv aapxîxai i^ià tc'jto w; âuvocrb; r,v rrapaxoXo'jôîîv, cjtw; xxi i-rco tt;; *Iwâ';vou •j'Êvî'asu; rlp^aTO Xe'^eiv.
T ô rÉrapTOv ?ûv Eùa^eXicav 'lajâvvcj £vb; s* twv u.a.OyiTwv. OOtiç toI; s.ùtcj G'jau.7.0YiTaï;x7.i èt:ia«7Tct; TTapx/.a/.o-joi-' aurov emtcv
OUVYlOTeÛETE IfAOt (JT'uEpGV Et; T,(JL='pa.C TOEÏî, X7.1 OTIO'JV âv £XX<J7(0 «7t0-
xaXu^>9ïi, IxaTepçv r,u.7v Sir^noofxsôa. Tfi aùrfi tjxtI (XTOxaXûcpOi) Àv^psa Èx 7Ûv àiroerTo'Xwv ît1. — avrwv ètt'.t'.v&xix'-vtcov , Iwavvïi; tm aÙToij ôvo'waxi -ziv-z Swrnsowzo, Aià TcviTi x.iv Siaçopat -j?' EvàîÈxâ<rrou tûv eùttYYêXÎwv fkoXîojv ip'/a't <5yi-
XÛVTXI, CÙ^EV ^T, T7Î T(OV 77l37c'J0V-
Tuv î'.â'v£;ît ttÎcttei- Sio'ti évl xxl "hyzu.vny.rn Trvî'jaar'. ÈotiXwOyi Iv 7ïà(ît Trâvra irspi ty;; -jEvÉasioç, Ttapi TCÛ irâOi'j;, —Epi tt; àva.57aaîco;,
T.Ep't Tr; T'.'J KÛptC'J [XETà TÙV
{Jiaô/iTwv sutXtag , xxi irspi ty;; 5itXy;ç a'jioij Tvapouoîa;, tyï; f.Èv irpwrvi; i'i txt:c'.voty,7i xaracppGVflflsîar.;, yi s-je'veto, ta; &è StUTE'ùaç (taffiXixYi $uvâp.Et Xaairpâ;, ■$ [as'X- Xei ÉaEaôïi. Tî cuv ôauji-aariv, eî
'Itoavr/K O'JTù); ETT'.U.EAÛ; TvàvTi XXI
Èv T7Î È7:'.aT0/.Y; x'Jrcù 7rpc<p='ps'. Xi- "yoiv «"O Éupâxau-Ev Ttî; ôcp6aXpt.c.ï; TU.WV xatTiï; ô>aiv r.(J.ôjv àxr,/.iau.£v, /.xi a! xE'pEC r<J.à)v ËiJiYjXâor.axv, tû'jtc E'^pàiyau-Ev uu.iv. » Ojtco; "jàp
in carne non vidit.sedcum Pétri interpres fuisset , sicut meminerat quae ab i Mo prœdicanle audiveratj quibus tanien ipse non interfuit, ila et posuit.
Tertium Evangelii librum secundum Lucam. Lucas iste médiras post ascensum Christi cum e?^mPaulus quasi itinerissocium secundum adsumpsisset, nomine suo ex ordine conscripsit. Dominum tamen nec ipse vidit in carne : et ideo prout assequi potuit , ita et a nativitatc Johannis incipitdicere.
Quartum Evangeliorum Johannis ex discipulis. Is cohortantibus condiscipulis et episcopis suis dixit : Conjejunate mihi hodie triduo. et quid cuique fuerit revelatum, allerulrum nobis enarremus. Eadem nocte revelatum Andreœ ex apostolis, ut recognoscentibus cunctis Johannes suo nomine cuncta describeret.
Et ideo licet varia a singulis Evangeliorum libris principia doceantur, nihil tamen differt credentium fidei, cum uno ac principal! spiritu declarala sint in omnibus omnia de nativitate, de passione,de resurrectione,deconversationeZ)t/??u>iîcum discipulis suis, et de gemino ejus adventu, primo in humilitate despecfo, quod fuit, secundo potestale regali praeclaro, quod futurum est.
Quid ergo mirum si Johannes tam instanter singula etiam in episto/o sua proférât, dicens in semelipsîtm : « Quœ vidimus oculis nostris et auribus audivimus et manus nostrœpalpavcrunt hœc scripsimus. »
Sic enim non solum visorem se et auditorem sed et scriptorem om-
eu u.-,vgv ôextt// ex'jtov xat ay.pc.arr,v, àXXà xat ■ypacps'a 7râv7tov tûv ôautiaorûv Toû KupiVj «axà -âijiv ôp.oXo'yeî.
niurn mirabilium Domini per ordinem profitetur.
Témoignage de SAINT IRÉNÉE, disciple de saint Polycarpe et écèque de Lyon. (Saint Polycarpe, disciple de saint Jean, souffrit le martyre l'an 167. C'est onze ans après que saint Irénée fut élu évoque de Lyon.)
Texte grec de saint Irénée, extrait d'Eusèbc.
'O u.Èv Sr, My.TÔaïo; Èv toi; 'Eopaî:i; zr, t'îix SixXsVrep xÛtw'v >cat ,Ypacp7)v i\r:ny/.vt Eùa^eXîou, Tcj n=7p:'j xxt IlaûXou Èv Pûulyi E'j otYYeXiÇ&u. £•/(■)•/ y.?.'. 6 = aï'/.: ou vtuv tt,v TÈxxXïîaîav. M£T7. %l rnv toûtwv eçcjgv, Mapx.'.; 5 \yj.hr~tA '■?■'■ êp(XYj— veotti; riî'rpou y.xt aùrb? rà Crro Ilirp'.'j KYipuaaouLsva eVypoccpwç ^a'v Trapa^ÈrîtoxE. Kai Ac'jy.à; <JÈ ô àxo- Xc'jtc; IlaûXu), to Ûtv' èy.îîv;u x.r,puffadasvov E'Jay^ÈXicv èv (3ic./iio xa7c'âE70."ET;ctTa'I(oxvvr,; l u.y.br,7r,; tcù Kupîcu, i y.xt et:! to a7v;6o; aùto'j àvxTTEcrcov xat aÙTÔç È;É5wy.e to Eùxyys'X'.cv, ev' 'E'jc'aw tt; Aaix:
cY'.7.7pî2cov.
(Cunt. Hœres. lib. m,c. 1.)
Ancienne traduction latine.
Malthaeus apud Hebraeos ipsorum lingua scripturam edidit EvaDgelii cum Petrus et Paulus Romse evangelisarent et fundarent Ecclesiam. Post vero horum excessum, Marcus discipulus et interpres Pétri et ipse quae a Petro annunliata erant, perscripta nobis tradidit.EtLucas autem seclator Pauli quod ab illo pradicabatur Evangelium in libro condidit. Postea et Joannes discipulus Domini qui et supra pectus ejus recumbebat et ipse edidit Evangelium, Ephesi Asia; commorans.
Témoignage de SAINT JUSTIN, philosophe platonicien, converti au christianisme trente-cinq ans après la mort de saint Jean.
O'. "fàp à770<77CXct Èv 70Ï; "JEVO-
[AÉvoi; \j— 'a'j7wv àirou.Vï)u.9VEÛu.*<nv, â. y.a>.cÎ7ai Eùof]fYéX'.a, oirtoî 7rapE'- 5<o/cxv Èv7ï7ot>.9y.'. i»Û70Ï;tÔv 'Ir;cioiv, XaëoVrot âp7cv eùv>apict7TÎ<;av7a tî-
Nam apostoli in eommentariis suis quœ vocantur Evangelia, ita sibi mandasseJesumtradiderunt:
cum scilicet acceplo pane, cum gralias egisset dixisse : Hoc facile
TTElV, TO'JTO TÏOtE'.Tê Et; TYIV avay.V/,- <JtV UOL), TG'JTEOTt 70 ffô)U.â U.CU
(B. Justini opéra, p. 85. Edit.
Bened. Y'eneliis. 1747.)
"0~so y.at Èv Totç %~ cuvy,u.cvE'jaaai twv dtiroffTo'Xtûv aÛTCÛ fe'ypa- Trrat "Y£vo'[Jt.evGV xat Sti aerà to oTa'jpoôrivat aÙTOv, Èu.£piaaM Éa'jTGt; ce <Traupwa7.v7=; aÙT&v rà luârtct aùtoù, iSrjMax.
(Dialog. cum Tryphone, p. 210.)
Saint Justin, tout en appelant les Evangiles les mémoires des Apôtres, fait allusion en un endroit à la collaboration de saint Marc et de saint Luc. Ces mémoires, dit-il, qui ont été écrits par les Apôtres et par ceux qui les ont accompagnés :
'Ev -j-ào tcî; a~ou.vYiaoveufJt.acrt à ç>r,u.i bm twv à— oaTo'Xtov aÛTCÛ xat tôiv èxetvot; — aoax.oXo'jGriaàvTwv oyvTcTâ/.8a.t. (1b. p. 209.)
Ailleurs saint Justin fait allusion à l'Evangile de saint Marc qu'il appelle les mémoires de saint Pierre parce qu'ils ont été rédigés par son disciple.
K.a.1 to eî-eIv aETwvou.ax.evxt aùtov rTe'roov £va twv à-oaTo/wv xai -j's-j'potcpGat Èv toi; à-cavr.aovs'Jaac'.v aÙTOÛ -j'e-yevr.a-'vov v.?X toùto.
Tri tcù r,Xtc-j Xe^ou-evit; r.as'pa irâvxwv xaTa ivo'Xeiç r, à^pcùî u.svo'vtwv s—'t to aÙ70 cjvs'Xs'jat; -YivETat, xai Ta à- tavr.aovE'JaaTa twv à—ocjToXwv , r, Ta G'j-^-pàu.aa- Ta twv — ogcoy;twv àva'Yivcô axerai asypt; £-j7(o:=t. E'.tz ~auaao.£vou tgù àva-j'ivwa/.'.vTOC, g ttogectw; Sit.
Xo'-you tt.v vouôiatav xaî — po'xXyiaiv twv xaXwv tcOtwv atu.yiasw; ~otctrat. "E-itTa àviffTau.£6a xotvri —avTEç, xa't EÙ/à; —Ep—caEv ■ y.at wc ~po£cpy,jj.Ev —a'jaaaa'vwv r.u.wv Tri; EÙ^riç, à'pTc; —pccjî'pcTat xat otvo; xatGcîcop... (Page 86.)
inmeamcommemorationem.Hoc est corpus meum...
Quod quidem factum fuisse in ejus apostolorum commentariis perhibetur. Ejus autem vestimenta, postquam crucifixus est, inter se divisisse eos qui illum crueifixerunt demonslravi.
Nam in eommeniariis quos ab ejus Apostolis eorumque discipulis scriptos dico.
Quod autem unum ex Apostolis mutnto nomine Petrum appellasse dicitur, atque in commentariis illius id quoque referlur.
Solis ut dicitur die, omnium sive urbes sive agros incolentium in eumdem locum fit conventus et commentaria apostolorum aut scripta propbetarum leguntur quoad licet per tempus. Deinde ubi lector desiit, is qui prseest admonitionem verbis et adliortationem ad res tam praeclaras imitandas suscipit. Postea omnes simul consurgimus et preces emittimus: atque utjamdiximus ubi desiimus precari, panis affertur et vinum et aqua.
Témoignage de CLÉMENT D'ALEXANDRIE, contemporain de saint Irénée.
Stromat. lib. I, p. 250, éd. Lug. 1616.
'Ev Se tw y.aià MatÔaïov Eùa.v- •yeXÎw y\ à~b Aopaaa ^maXc^a (Xc'y^pt Mapîa; ta; [AYiTpo; roû K'jpiou TCipatouTat.
De divite serv. c. 17.
Aïo xaî irpofféÔYiJtEv 5 MaTÔaïoç' « Maxâpioi Gt T7Tto-/ol, » -rrâ>; ; ;w TTvî'jaaTt. » Kal îîâXiv u.a/.apiii ci iï£tv.wvTs; y.ai SiOûvrî; riiv oixaiaaûvriV tcù 0scù.
Au chap. iv de ce même traité « Quis dives salvetur, »
Clément cite toute l'histoire du jeune homme qui vint trouver Jésus-Christ pour lui demander quels préceptes il devait accomplir afin de mériter la vie éternelle, elClémentajoute que cette histoire est extraite de l'Evangile de saint Marc.
AtdcccncaXs à"p.6s , tî à"ya8bv TTGir'ato, tva ÇfD7iv atwvtov xXr.pcvG- [/.r.aw ; ô Se I/.acD; Xs'-j-si • t( as XÉ-yet; à-}'a6'ov, cùScï; à-)a.6o; , eî [M] si; o 0îo';. Ta; IvtoXcc; t,iSa; ■ p.Yi (Ad/cOcr,; ■ jj.f, ©oveûcr,;... raôra u.èv Ëv 7w /.arà Mâpx.ov EùaYYe- >.'.(•> 'vs'Ypa'jrra'....
Strom. lib. i, p. 249. "Oti Si tojt' iXr.fis; Èariv, sv tû E'ia^cXîw tu xarà Aouy.àv *ysvpairrat o'jtw; • "Etu Je TVEvrewulî'sy.àTw é— t Ttêepïcj Kaîaapoç, I'ysvsto prua K'jptcu sttI 'iwâv/r.v roû Zayapïcj ôtov.
In Evangclio autem secundum Malthaeum quae ab Abraham deducitur genealogia usque ad Mariarn matrem Domini terminatur.
Quapropteraddidit Matthœus:
« Beati pauperes , » quomodo?
spiritu. » Et rursus : « Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam Dei. »
Evang. secund. Marcum, c. x, v. 17.
Magister bone, quid faciam ut vitam aeternam percipiam ? Jésus autem dixit ei : Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi unus Deus. Praecepta nosti : ne adultères, ne occidas...Haec in Evangelio secundum Marcum scripta sunt.
Quod autem hoc verum sit sic scriptum est in Evangelio secundum Lucam : Anno autem quintodecimo TiberiiCaesaris, factum est Verbum Domini super Joannem Zachariae filium.
L'Evangile de saint Luc est cité en plusieurs autres endroits. Quant à l'Evangile de saint Jean, j'indique quelques passages qui sont mentionnés par Clément d'Alexandrie :
Dans le Paedagogus :
Liv. v, c. 8.
Liv. m, c. 5.
Liv. i, c. 3.
Liv. i, c. 7.
Liv. n, c. 2.
Liv. i, c. 6.
Liv. i, c. 9.
Liv. i, c. 6.
Une citation de Saint Jean, c. 1.
Saint Jean, c. 1.
Saint Jean, c. 1.
Saint Jean, c. 1.
Saint Jean, c. 2.
Saint Jean, c. 3.
Saint Jean, c. 4.
Saint Jean, c. 5.
Et caetera.
Indépendamment de ces témoignages qui ont été cités ici, on pourrait indiquer un grand nombre de passages extraits des deux Épîtres de saint Clément de Rome, des lettres de saint Ignace, de l'Epître de saint Polycarpe, du livre d'Hermas, de la grande révélation de Simon, d'un livre de Valentin , ouvrages qui appartiennent au premier siècle ou au second, et dans tous ces passages on verrait que l'autorité des évangélistes est invoquée.
Otïvvi»s,vsi «lu miw&ir 4iï«i?«r
LDES
w \ nmmm historique
! ouvrage iw«
IMEKCEMENTS DU CHRIST! AMSMEr.