CL
DICT. 0 *r,r.H. CHRET.
CHARTES
consi[s]lentebus, facere vel confîrniare pro quiite futura deberit, quo facilius congregacioni ipsi licerit pro[s]tabiletate regni nostri ad limena m[a]rtir;;m jijpsorum jugeter exorar[e. h]oc ipse || (6) pontefex, cuin suis quœpiscopis jiixta peti[c]ionein devocionis nostrae, plenissemam volontatem prest[etisse) vel confirmasse d[i]iiuscit[ur. Xos]ergo, pei[r]hanc seriem autoretatis nostr:e, juxta quod per supradictum privelegium a pontefccebus factum et prestetum est, pro reverencia ipsonim marterum, vel nostra confirmanda mercede 1, per hanc autoretatem [j]obcmus u[t s]i q]ua ad ipsum lociim sonctum i[n villa]bi!S, man- II (7) -cipii[s] vel quibuscianque rébus adque corpor- [e]bus, a prisais principebus.seogenetorebus nosti[(s, vel a Deum iimentc]h[us homine]bus, proptcr aniorcm Dd, ibidem delegatumant deinc[ep]s fuerit addetum, dum ex munil[i]ccncia parcntum nostronmi, ut dixem(us]. ipse sanctiis lociis videtur esse ditatus, nullus episco/jonim. nec présentes, nec qui futuri fueriiit successores,aut eonim ordenatores vel qu;'[I]i[bet] persona " (8) possit, quoquo ordcne, de loco ipso alequ[id] auterre, aut alequa potestate sibi in ipso mona[sthir/o vindicare ve]l alequid [qujase per commutacionis titolum absque volontate ipsius congregacionis vel nostrinn permissum, minc[are], aut calices vel croccs, seo indumenta altaris.vel sacros codeces, argentum aurumve, vel qualemcumque speciem de quod ibidem conlatum fuit aut erit, auferre J (9) ant menoare, vel ad civetate déferre no[n djebeat nec pKes[u]mat; sed liciat ipsi sancte, cong[re]g[acio;ii, guoniam] per ri[cta]m[de]legacionem coniatum est, perpetiia/i'/er possedere et pro stabiletatc regni noslri jugeter exorare : quia nos pro Dd amore vel pro reverencia ipsorum sanclorum marterum et adhepiscenda - vita seterna, hune beneflcium ad locum ipsum sanctum, cum consilio pontefecum et inlustrium virorum ][ (10) nostro[rumJ procerum, gra[tisIsimo anemo et i[n][egra volontate vise tuemus pres[t]etisse. c[olscilecit [orjdene, ut, sic[ut tem]po[re do]mni et genetoris nostri |ibi]dem psallencius [per] turmas fuit i[n]stetutus,vel sicut ad monast[hi]rium sancti Mauricii Agaunis ' die noctoque tenetur, ita in loco ipso celebretur^ Quam viro autorctatc decrivemus Xp/s/um in omnebus nobissubfragantem. ut fir- ]] (ll)-mior habeatur, et per tempora con[s]ervitur,subscripcioneb(isma[nusnostr];çinfrar[ob]orare (Chrismon). Beroaldus optuliï (Signiim recognilionis) Il (12) Chlodovius.
(A gauche du monogramme royal) =; — (C.) Audomerus episcopus co[ns]enciens sub(i)s(T!psi (S.). — (C.) Aectheriijs peccator conscencicns subscrjpsi (croix avec quatre pois : S.)- — (C.) [Ix] XPistI NOMINE. ELIGIUS EPiscopL-S SUBscRiPsi (S.). — (C.)Slcoaldus peccato;- consenciens >[tibscripsi] (S. R.)- — (G.) Rigobercthiis peccator episcopus sliihscripsi]^. R.)- — Signimi (monogramme) viro inluslri Radoberto maj[o;c djoraus. — (C.) Castad[i(js peccator cpiscopus] suhscripsi (S. R.) — (C.) I[n Xp/s/;] nomincLander- [i];i;s, ac s[i p]eccator ep!sco/Hi[s].[su]jsc/-(ps( (S. R. )■ 7 Aegyna... subscripsi. — (C.) Chardoberctus subscripsi (S. R.) Subscripsi (en notes tironniennes). — Signu/ï!... \iro inlus/n'Emrenrico domcstico. — Signum (monogramme) viVo inlustri Merulfo. — Signum...\iro inli;s/(7 Bertccar[io...| — Signiim !■;... — Signiim(croix gammée) v(>o inhi.sVn Aigulfo comik' palalii. [Gajuciobertijs d[i]acon(;s lunic [privi]legii;m subsmpsi. — Signiim... — ORCH[ELPI]MCUs"sUBscniPsi. — Si-
' Ce mot se trouve écrit sur deux morceaux de papyrus qui ont été mal recollés. Les lettres rcc ont été par erreur recouvertes. — • La lettre li de ce mot a été ajoutée dans l'interligne. — 'Saint-Maurice en Valais, Suisse. — * Sur la laiis perennis d'Agaune, voir Dic/tojui., t. i, col. 85S. —
gnuni (monogramme) viro inhistri Austroberto. • — S[ignum] j Gaerin»s jusus subscripsi (S. R.) — [EJbrulfus subsfr(ps/(S. R.). — (C.) Intiniis subscripsi (S. R. Notes tironiennes). — Signum ^ viro inliisiri Probato. — Signum f Gundobercto. — (C.) In [Xpis/i njomine G;erechramnus dia[conus] suhscripsi (S. R).
(Sous le monogramme du roi) : — (C.) Vulfoleudus peccator subscripsi (S.). — (C.) Amalbercthus consinsi et subscripsi (S. R.), — (C.) Cha[u]bedo consinsi et subscnpsi (S. R.). — (C). AthiliagdiiS consinse et subscripsi (S. R.) — (C). Varnacha[rius] consinsi [et su]bscnpsi (S. R.). — (Croix avec quatre pois) Bobo consinsi et subscripsi (S. R.). — (C.) Desideratus consinsi et [sujbscripsi (S. R.).
(A droite du monogramme royal) : — (C.) Annemundus pecator consenciens subscripsi (S. R.) — (C.) In Xpis/i nominc Chaoaldus episcopus consenciens subscripsi (S. R.) — (C.) Rauracus peccator consenciens, [s]ubscripsi (S. R.) {In Deo subscripsi, en notes tironiennes). — (C.) Palladius peccator conse[n]cie[n]s suhscripsi (S. R.). — (C.) Clarus, in Dei nomine episcopus, cunsinsi et subscripsi (S. R.). — (C.) Armentarius peccator consenciens subscripsi (S. R.). — (C.) Gratus peccator consenciens subscripsi (S. R.). — (C.) [Vu]andalmarusconsensi et subscripsi(S.R.). — Syghichelmus consensi e(t) subscripsi (S. R.). — (C.) .\uderad[us, vir in]lus/(T atquc patricius, consensi et sub sc/ipsi (S.). — (C.) Vuiderad[u]s consinsi et subscripsi (S. R.). — (G ) Gentulfus c[on]sinsit et subscripsi7 (S. R.). — (G.) Rado subscripsi (S. R.). — (C.)Bodolevos subscripsi. — (C.) Ebroinus subscripsi (S. R.). — (C.) Ragenobertus subscripsi (S. R.). — (C.) Arnebercthus subscripsi (S. R.). — (C.) Chaldo subscripsi (S. R.). — Signum ^ viro inlusiri Madalfrido.
(Sceau?)
BENe VALete
Datum sub die x kalenrfas julias, aniio xv[i] rign[i] nostri [Clyp]iaco, in Dci nominc féliciter.
Outre son intérêt palcographique, celte charte nous conserve un texte fort important pour l'histoire de la propriété ecclésiastique et de l'exemption. Le monastère de Saint-Denis, fondé entre janvier 623 et juillet 625, devait souhaiter vivement de voir son patrimoine « officiellement et irrévocablement séparé de celui de l'Église de Paris et soustrait à l'ingérence épiscopale. Ce privilège ne lui fut accordé par des actes exprès que sous le fils et successeur de Dagobert, Clovis II. Ce fut l'objet d'un acte de l'évêque de Paris, Landri, qui ne nous est pas parvenu, puis d'une charte royale de confirmation, qu'on vient de lire, avec les signatures autographes de Clovis II et de divers évêques et grands dignitaires du palais. On ne paraît pas avoir toujours bien compris le caractère de cet acte. C'est, si je ne me trompe, l'équivalent exact de ces décrets par lesquels, de nos jours, le gouvernement reconnaît à une association le caractère d'établissement d'utilité publique, et lui confère par là la faculté de posséder et de recevoir. Aux associations modernes, comme à l'antique abbaye, ce précieux avantage n'est jamais accordé qu'après un certain nombre d'années d'existence; l'acte qui l'assure à Saint-Denis est du22 juin 654, trente ans après la date qui vient d'être assignée à la fondation de l'abbaye '. »
Parmi les signataires de la charte nous lisons les noms de trois saints : saint Chamond, saint Omer, saint Éloi; les voici dans l'ordre : saint Chamond
' Les signes des souscriptions n'étant plus régulièrement disposés, on a dû renoncer à les indiquer. Pour plus de clarté, on les distingue en trois groupes, qu'on a transcrits successivement. (C) = Chrismon ; (S) = Sii/ni/m ; (S. R.) = Signum recognilionis. — ' J. Havet, Œiwres, t. i, p. 206
l)ii T n .\i<(:iii:oi.O(MF.
^Mil
^^'J^M%ur..
fxilU;|-r-^
"UiA?
OyvTv
Snll^U
'^ià-
( Il AKTE ROVALK DK ll.UVIS II
il'ajiivs rofiiriii;»!
Dkt n'AiicmJoi.oiMii
/... .J«lis)(>W\it)-?^
Mrpi-
iSw
fl^ll®lf
-ï'f^és^
éiy;i.S^\fi. IV?:
ItiK^"'^''"''''
\LE r3E CLOVIS 11
ir-.i|)iv.s l'.iriiiiii:''
l-i"n)izKY KT Ani;. kmiticih
'^'J -^ JUi.N 0^4 A eu ■"'\ Aivhivc's .\;iliiil];ilc's
/mji. (i. Uiberiffe