QU
«ou
1ITK
ut eam tandem dignoscere nu.io modo valent. 0- nn restitution! obnoxius sit.
R. Negat. Ki enim imponenda non esl cci 11 obligatio restilutionis, quem certo non constat justitiim realiter bvsisse, atqui certo
non constat Lrclium 1° eniin incertum
est an adhibita eliam diligenlia invenisset ' veritatem. Quoti enim liane etiam diligenter qujerunt, nec inveniunt?2" Datoqnod eam invenisset, cuinam certo constat, quod potins comj)crissct equum fnrlivum fuisse, quam légitime venditum? Nulli eerte. 3° Quia in dubio prsesumplio stat pro innocenlia venditoris, si is aliundc non cognoscalur malus in génère furti.... Nec dicas 1° hesain certo fuisse justitiam commutativam a Lœlio, eo quod omîssione sua cassam reddiderit spem quam forte habebat equi dominus, suum silii, cognita veritate,equum restitutum iri ; qua* spes, cum essel prelio sestimabilis, Lselio irnponit omis restituendi tantumdem, quanti spes ista valebal prudenlum judicio ; 2° Ladium evasisse maire fidei possessorem. Nam 1° spes quam forte h ibebal aller, ut pote incerla quoad esse praesens aut prreteritum, nihili facienda est adversus aclualem possessorem cerlui-i. 2° Post subortum dubium, Lœlius non evasit mal» fidei possessor, nisi secundum quid, in quantum scilicet ex tune tcnebatur inquircre veritatem, non vero quatenus lencrelur equum, aut ejus partiale prelium reslitucre. Vide Bonacinam, de licstit., disp. 1, q. 2. punct. 2, num. 8.
— « Voilà une longue décision, et qui ne vaut rien. Un homme qui doute réellement s'il n'a point le bien d'autrui, doit être certainement obligé, non à la restitution du Soûl, mais à une restitution proportionnée à son doute. On ne sait, dit-on, si en cherchant la vérité, il l'eût découverte : cela est vrai; mais on sait qu'en ne la cherchant pas, comme il le pouvait et comme il le devait, il s'est volontairement exposé à retenir le bien d'autrui. En trouvant la vérité, poursuit-on, il aurait peut-être trouvé que
le cheval n'avait pas été volé. Cela est encore vrai; mais il aurait aussi fort bien pu découvrir qu'il l'avait été. Mais, ajoulc-t-on, dans le doute, il faut présumer de l'innocence du vendeur, etc. Mais quand il y a de justes raisons de douter de celle même innocence, et quand, la supposant, on court risque de violer le droit d'un tiers, il faut suspendre cette présomption favorable et examiner. De ce que Lélius n'est devenu possesseur de mauvaise foi, que seenndum quid, il ne peut s'ensuivre qu'il soit exempt omnino et simpliciter de restituer. Sa mauvaise foi secundum quid est contre la justice; elle mérite donc une peine qui répare proportionnellement le tort qui a été fait à celle vertu. »
Casus VI. pag. 2i8. Mercalor conquerens quod plnra fecerit crédita, et modicam habeat spem ea exigendi, Titius qui viarn habet facilem ea omnia recuperandi, se offert ad illa omnia emenda, dummodo mercator ea ipsi vendat prelio longe minori. Q. an id licite possit.
R. Affiim. Dummodo lanlum pro eisdcm solvat, quantum in communi œslimatione valet jus illa exigendi. Ratio est, quia juslum rei prelium non desumitur ab eo quod res valuit venditori, neque a privata industria, scientia, favore aut utiiitate ementis, sed a communi œstimalione rei in talibus circumstantiis. Cum ergo, supposita modica spetalia crédita exigendi (puta quia litigiosa sunt, aut debilores polenles et valde difficiles ad solvendum) et h sec communiter minoris eestimentur; ideo Titius licite, etc. Excipe tamen 1° si Titius, qui unus esset e prœcipuis debitoribus, ideo solvere differet, ut debitum suum minori prelio redimeret ; 2 si crédita essent in se facile exigibilia, et a solo mercalorc, ut pote nimium pavido apprehenderentur uti dilficillime recuperanda. In his enim casibus non posset Titius, etc., quia tune non adeo parvi valerent in communi œslimalione. Ita DD. communiter.
Cisus Lxicus. pag. 27. Titius, cum suspicelur uxorem suam adultérasse cum Pelro, eam cogit ad jurandum quod id non fecerit. Sic coacla uxor jurât se non peccasse cum Pctro, inlcliigens non peccasse peccato furti. Q. an rcapse sit perjura.
R. Ncgat. Ralio est, quia in casu non habetur pura reslriclio mentalis damnata ab Innocenlio XI, quee includit mendacium ab inlrinseco malum ; sed tantum restrictio rcalis ; cum significalio, conformis interno mentis conceptui l'eminae loquenlis, percipi possit a Tilio, reflectendo ad verba quibus femina jurât. Dicit enim se non peccasse cum Pelro, qure verba, cum latiludincm habcant, ul palet (auctori, non Pelro) inlelligi possunt de alio quam adulterii peccato; et quidem rcaiis hrec restrictio fuit tantum ad occultandum peccatum ad quod celandum jus habel uxor : hoc autem dato, femina non luit perjura, quia talis restrictio licita esl in casibus omnibus in quibus jus habetaliquis ad occuilandum secretuin ; neque ea menda-
JEQU1VOCATIO.
cium includit, uti post damnatas propositiones scripserunt Viva, et R. P. Félix a Po-> testait'. Unde dicendum non perjurasse.
- « Cette mauvaise subtilité, qui, au moyen d'une distinction frivole entre restriction mentale et réelle, justifie les parjures, est si odieuse en France, qu'il serait inutile de la réfuter. Ce qui étonne, c'est qu'on ose encore la soutenir après la cen sure qu'a faile Innocent XI de cette proposi tion, n. 26 ; Si quis soins, vel coram aliis sive
interrogatus , sive propria sponte ju-
ret se non fecisse aliquid quod rêvera fecit, iiitclligendo inlra se aliquid aliud quod non fecit, vel aliam viam ab ea in qua fecit, vel quodvis aliud additum verum, rêvera non mentilur, nec est perjurus. Je me contenlerai de dire avec saint Augustin, Epist. 125, alins 224 : Perjuri sunt, qui servalis verbis, exspectationem eorum quibus jurandum est, decipiunt. Voyez mon Traité de Virtute ref liqionis, part; 2, ch. h, arl. 5.