OLIVA
col. 1103), qui depuis quinze ans luttait en Espagne contre le probabilisme et ne pouvait obtenir d'Oliva l'autorisation de publier son livre, arrivaient aussi aux oreilles du pape. Voir Innocent XI, t. vu, col, 2009. Le Saint Office était saisi et, dans sa séance du 26 juin 1080, ayant entendu le rapport de Brancate de Lauria sur le livre de Gonzalès, il décida deux choses : On écrirait à Gonzalès pour l'encourager à continuer énergiquement la lutte et l'assurer que tout ce qu'il avait dit ou écrit en faveur du probabiliorisme était agréable au pape, en second lieu on enjoindrait au général des jésuites de prendre diverses mesures pour enrayer le développement du probabilisme. De ce protacole il a été publié une double rédaction.
Injungenduni pariter P. Injungatur P. Generali
Generali Socletatis .lesu de Societalis Jesu, de ordine
ordine Sanctitatis suae, ne Sanctitatis su», ut non modo
ullo modo permittat Patri- permittat Patribus Societa-
bus Socictatis scribere pro tis scribere pro opinione ma-
opinione minus probabili et gis probabili et impugnare
impugnare sententiam assc- sententiamasserentiumquod
rentium licitum non esse in concursu minus probabi-
sequi opinionem minus pro- lis opinionis cum probabi-
babilem in concursu magis liore sic cognita et judieata
probabilis sic cognitae et licitum sit sequi minus pro-
judicata:; verum etiam relate babilem; verum etiam scri-
ad omnes Universitates So- bat omnibus Universitatibus
cietatis mentem Sanctitatis Societatis mentem Sanctita-
suae esse ut quilibet pro suo tis suae esse ut quilibet prout
libito libère scribat pro opi- sibi libuerit libère scribat
nione magis probabili et pro opinione magis proba-
impugnet contrariam prœ- bili et impugnet contrariant
dictant eisque jubeat ut praedictam; eisque jubeat ut
mandato Sanctitatis suae mandato Sanctitatis suae
omnino se submittant. Texte omnino se submittant. Texte
d'après Concina, Storia del d'après J. Brucker, dans
probabilismo, t. i, Lucques, Études, t. xci (1902, t. il,
1743,p.568;surlesrédactions p. 847); reproduit dans
diverses voir Dollinger- Denzinger-Bannwart, Enclii-
Reusch, op. cit., t. i, p. 128, ridion, n. 1219. n. 1; et ici, t. vu, col. 2009-
Quoi qu'il en soit des nuances assez importantes qui séparent ces deux rédactions, une chose reste claire : on voulait, au Saint-Office, que la Compagnie ne persistât pas à considérer le probabilisme comme sa doctrine propre et qu'elle permît à ceuxde ses membres qui le voudraient (un Thyrse Gonzalès par exemple) de s'en affranchir et de soutenir l'opinion contraire, c'est à dire le probabiliorisme. C'est bien d'ailleurs ce que comprit le général, comme en fait foi une annexe au précédent procès-verbal, datée du 8 juillet 1680.
Intimato prasdicto ordine Sanctitatis suae P. Generali Societatis Jesu per R. P. D. Assessorem, respondit, se in omnibus quanto citius pariturum, licet nec per se ipsum nec per suos praedecessores fuerit unquam interdictum scribere pro opinione magis probabili eamque docere. Concina, ibid.; Denz., ibid., note.
Pourtant l'exécution de l'ordre ne fut pas tout à fait ce qu'on aurait pu attendre. Le général envoya bien à la Compagnie une circulaire, le 10 août 1680; cette circulaire met bien les jésuites en garde contre le laxisme, mais elle ne parle pas dans le sens précis du décret du Saint-Office, elle ne donne pas aux membres de la Compagnie latitude d'abandonner le probabilisme et à plus forte raison de le combattre. En voici le texte intégral.
Cum sinceritatem doctrinae, sive ad fidem, sive ad mores pertinentis indefesso studio coluerit hucusque Societas, ausa nuper est nihilominus aditum contra, nos tentare calumnia, et inspirante fortasse nonnullius ex domesticis vel impudentia vel imperitia, nos apud supremum Ecclesiae tribunal reos agere, quasi compluribus in academiis morum scientiam proliteamur omnino degenerem, et, relicto plerumque regio tramite, pro sententiis magis pro-
DICT. DE THÉOL. CATH
babilibus atque tut is, alias venditemus periculi plenas, nec minus auctorum numéro, quam argumentorum pondère destltutas. Id quam immerito jactaverint adversarii, promptum fuit nobis ostendere, productis proeter loges S. P. Ignatii, ut ita dicain, primogenias, congregationum quoque generalium decretis, et litteris decessorum meorum, meisque ipsis nunquam interrupla série continuatis, unicum sub aspeetu ponere sensum Societatis universae atque conatum, quo satis refelluntur obtrectatorum mendacia, tam lama; nostrae insultantium, quam veritati.
Monet nos lamen haec ipsa maligni rumoris aura pra-cludere querimoniis viam, et exquisitiore in dies delcctu opinionum moralium, eam solidioris et securioris doctrinse laudem, quam ab initio complexa est Societas, et mordicus deinde retinuit, etiam ad posteros propagare. Sic procul ab invidia seu laxitatis noxiae seu novitatis periculosa: scopam assequemur a S. Legislalore nobis in docendo propositum, qui nempe fuit : Proximos ad cognitionem et amorem Dei et salulem animarum juvare. Quare moralis cathedrae ubique Professoribus, et praesertim in quacumque Universitate serio mandamus (ut meo nomine R. V. omnibus et singulis intra istam Provinciam commendabit) eorum quae in hune finem decrevere simul cum congregationibus generalibus decessores niei, quaeque ipse toties addidi, executionem, quam si negligere quispiam compertus fuerit, ac disciplina; rigorem doctrinis mollioribus labefactare, illum a docendi munere statim removeant Provinciales pro tempore, quorum in re tanti moment i conscientiam oneramus. Non ideo iamen cogimur in quacunque conlroversia benigniores respuere sentenlias. Imo e contrariis interdum aliquae caeteroqui admodum prboatie ne proferantur a Magistris in Societate nec a Moderatoribus permittantur, persuadet recta ratio et religiosa prudentia. Displicet igitur nimia in jure divino humanoque interpretandi indulgentia, moderatio justa displicet. Non enim duritiem sed soliditatem exigimus doctrinac, per quam denique, ut S. Augustinus monuit : Non solum Veritas sed etiam charitas exhibeatur a nobis. Texte publié par J. Friedrich, d'après le ms. latin. Monac. 26 472, dans Beilidge zur Geschichle des Jesuiten-Ordens, édités parmi les Abhundlungen de l'Académie de Munich, hist. Klasse, t. xvi Munich, 1883, p. 170-171.
Entre l'ordre formel donné par le Saint-Office le 26 juin et l'exécution par le P. Oliva le 10 août, le P. Brucker suppose une série de tractations entre le général et le pape. « Oliva réussit évidemment à faire comprendre au Souverain Pontife que cette mesure (la lettre du 10 août) était préférable à ce que lui prescrivait le décret du 26 juin; car il n'a jamais fait la notification demandée, ce qui ne s'expliquerait pas, si Innocent XI ne l'en avait dispensé.» La Compagnie de Jésus, Paris, 1919, p. 528. Seule la publication des pièces d'archives permettrait d'établir le bien-fondé de ces conjectures. Il reste qu'à un moment grave le général n'a pas su donner le coup de barre que la plus haute autorité de l'Église jugeait nécessaire.
Prédicateur en renom, le P. Oliva a laissé un certain nombre de volumes de Sermons (en italien) prêches les uns au Palais apostolique, 2in-fol., Rome, 1659; d'autres en divers lieux, in-4°, Rome, 1660, supplément en 1665; d'autres, ce sont les plus nombreux, dans les maisons de la Compagnie (Sermoni domeslici, 10 vol. in-8°, Rome, 1670-1682). On lui doit aussi six volumes in-fol. de commentaires (moraux) sur la Sainte Écriture : In selecta Scriplurse loca commentationes, sur la Genèse et le Cantique, sur Esdras, sur les évangiles du carême et des sujets divers, 1677-1679. On a recueili aussi deux volumes de ses Lettres, in-4°, Rome, 1681, même édit. à Venise et à Bologne; quelques lettres nouvelles dans une édit. de Bologne, 2 vol. in-12, 1703 et 1704. Sommervogel a relevé les diverses lettres publiées en d'autres recueils.
Sommervogel, Bibliothèque de lu Comp. de Jésus, t. v, col. 1884-1892, et les travaux mentionnés au cours de l'article.
É. Amann.