‹ Dictionnaire de théologie catholique (volume 4)Chapitre 323 sur 437 · PORTUGAL. SCIENCES SACRÉES, L'ASCÈSE · texte numérisé non relu

PORTUGAL. SCIENCES SACRÉES, L'ASCÈSE

epistolam beati Jacobi apostoli, Lyon, ltilT. iu-fol.,etc. ; Comm. in cantieum Moysis, Lisbonne, L618, in-fol., etc. :

//i cantieum « Audite, cœli. qute loquor », 2 vol. in-fol., Lisbonne, 1620; In cantieum Ezechise, ibid., 1622, in-fol. — Pantaleâo de Aveiro, O. S. F., Itinerario da Terra santa c suas particularidades, Lisbonne, 1593, in-l°. etc. — Joâo de Paiva, Doctrinale sacra' Seriptune, omnes iltius sensus tum lilerales tum myslicos, necnon eanoncs h. e. régulas inlerpretandi ac intelligendi ss. literas, phrases pnvterea modosque ac versiones II. 23 complectens, Coïmbre, 1631, in-fol. — Heitor l'inlo, O. S. Ilieron., //! Isaiam prophelam comm., Lyon, 1561, in-fol., etc.; In Ezechielan, Salamanque, in-fol., etc.; In dii'iim l'atem Danielem. Coïmbre, 1582, in-fol., etc.; In Danielem, lamentationes Jeremiœ et Nahum, Cologne, 15,s:2. in-fol. — André Pinto Ramires, S. J., Cantieum canticorum Salomonis, Lyon, 1642, in-fol.: Vtriusque principum politices parallela justœ et iniquee ad c. xvi Isaise, ibicl., 1648, in-fol.; Sacrœ Scripturœ selecta, ibicl., 1048, in-fol.; In epistolas Christi Domini ad seplem episcopos Asiœ, qux in Apocalypsi continentur. 1652, in-fol. — Manuel de Sa, S. J., Scholia in quatuor evangelia, Anvers, 1596, in-4°, etc.; Notationes in totam Scripturam sacrum, quibus omnia fere loca difficilia breinssime explicantur; tum varia1 ex hebrœo, chaldœo et graeco Iccliones indicanlur, ibid., 1598, in-fol., etc. ; ces Xolaliones sont insérées dans la Hiblia Magna de La Haye, Paris, 1643: celles sur l'Ecclésiastique sont dans le Cursus Scripturœ sacrœ de Migne t. xvn, col. 677-972. — Francisco Sanches, O. S. B., In Ecclesiaslen commentarium cum concordia vulgatœ edilionis et hebraici textus, Barcelone, 1619, in-4°. — Luis de Sâo Francisco, O. S. B., Globus canonum et arcanorum linguœ sanclœ et div. Scripturœ, Rome, 1586, in-4°. — Francisco de Jésus Maria Sarmento, O. S., Historia evangelica, 8 vol. in-4°, Lisbonne, 1777- 1778; Historia bibliect em latim e português, com notas comentârios e reflexôes illuslrativas, 44 vol. in-4°, ibid., 1778 sq.: Tesouro biblico ou Dicionârio histôrico etimolôgico e biogrâfico da sagrada Escrilura, ibid., 1785, in-4°. — Antonio Silveira, O. SS. Trin., Discordia concors sacrœ Scripturœ (Pent. Jos. Judic. Euth), Lisbonne, 1738, in-4°. — Joâo da Silveira, O. Carm., Comm. in lexlum evangelicum, 6 vol. in-fol., Lisbonne- Lyon, 1640-1672, etc.: Comm. in Apocahjpsim, t. i, Lyon, 1603: t. n, Angers, 1668, etc.; In Acta apostolorum, Lyon, 1681, in-fol., etc. — Diogo Soares, O. S. F., Cosmop. in Genesim, Nantes, 1585, in-4°, etc. — .Joâo Soares, O. S. Aug., In Matthœum, Coïmbre, 1502. in-fol., etc.; In evang. Muni, ibid., 1566, in-fol.; 7/î evang. Lucœ, ibid., 1574, in-fol. — Luis de Sotomaior, O. P., Cantici canticorum Salomonis interpretatio, Lisbonne, 1599, in-fol., etc.; Ad Cantic. canticorum notœ posteriores et breviores, Paris, 1611, in-4°; Ccmm. ad priorem et posleriorem Pauli apostoli epistolam ad Timotheum et in epistolam ad Titum, ibid., 1611. — Sebastiâo Toscano, O. S. Aug., In Jonam, Venise, 1573. — Pedro da Yeiga, O. S. Aug., Declaraciôn de los siele psalmos penitenciates, Alcala, 1599, etc. — Tomâs da Yeiga (non pas da Beira), O. S. F., Considérâmes literais e marais sobre Jeremias, Lisbonne, 1636, in- 1°. - Tiras Viegas, S. .1., Comm. in Apocahjpsim, Evora, 1601, in-fol., el onze édit. en seize ans. — Crisôstomo Visitaçâo, O. Cist., De verbis Dominœ... ad Angelum et Elisabeth; ...ail l'ilium in lemplo, in nuptiis, et ministros in nuptiis, 2 vol. in-fol., Venise, 1600.

3° Théologie ascétique et mystique. — Aux siècles classiques des sciences sacrées, au Portugal, on a constaté aussi un mouvement ascétique et mystique qui ne manque point d'originalité. Dés les xiv* et XV" siècles, on lisait les auteurs étrangers; et au xiv« (et même an xv pour quelques ouvrages), on traduisit tes grands mystiques du Me. en Age : Tailler, saint Bonavcnlure,

a Kenipis, Gerson, etc. Quand ou a commencé à publier

ce lurent les ordres religieux qui fournirent les principaux ailleurs, inutile de le dire, avec les tendances de leur ordre. De là une certaine variété d'allure.

In des caractères de la théologie mystique portugaise est l'absence de l'esprit didactique, que l'on remarque ailleurs, par exemple chez sainte Thérèse et dans saint Jean de la Croix. La mystique portugaise est plutôt expérimentale; du moins c'est la tendance la plus marquée. Celte expérience mystique trouva sa plus haute expression dans l'ermite de Saint-Augustin, Thomas (Tome) de .lésus.

Tome de Paiva de Andrade, frère de Diogo de Paiva de Andrade, le théologien du concile de Trente, est plus connu sous son nom religieux : Thomas de Jésus. Il a publié plusieurs ouvrages. Le principal, Trabalhos de Jésus, est aussi le chef-d'œuvre de toute la théologie mystique portugaise. Il l'a composé dans les cachots du Maroc. Traduit dans les principales langues, cet ouvrage est le plus beau livre qu'on ait jamais écrit sur les souffrances du Christ. On y lit des passages où les accents d'amour pour le Christ humilié et souffrant prennent des envols tellement lyriques et même tragiques, qu'on ne peut les lire sans en être ému jusqu'aux larmes.

Antonio das Chagas est aussi un grand mystique. Son amour passionné pour Dieu lui arrache parfois des paroles d'une sublime beauté. Manuel Bernardes se distingue par la suavité de son amour qui nous fait aimer et l'auteur et Dieu. Heitor Pinto et Diogo Monteiro méritent encore d'être signalés. Le premier décrit la vie chrétienne avec une bonne grâce qui la rend aimable; le second met dans ses écrits les principes solides qui découlent de l'ascétique des Exercices de saint Ignace et de la spiritualité de la Compagnie de Jésus.

Tous les grands auteurs mystiques ou ascétiques du Portugal marquent aussi parmi les grands classiques de la langue portugaise. De là vient que leur influence n'est pas totalement périmée aujourd'hui.

Antonio Alvare's, O. S. F., Silva espirilual, 3 vol. in-4°, Salamanque, 1590-1594, etc. — Francisco Anunciaçâo, O. S. Aug., Vindicias da virtude e escarmenlo de viciosos, 3 vol. in-8°, Lisbonne, 1725, 1725, 1727. Amador Arrais, O. Carm., Diulogos, Coïmbre, 1589, in-4°, etc. ■ — Manuel Bernardes, Orat., Exercicios espiriluais, 2 vol. in-4°, Lisbonne, 1686, etc.; Luz e Calor, ibid., 1696, in-4°, etc. ; Os ûltimos fins do homem, ibid., 1728, in-4°, etc.; Estimulos do amor divino, ibid.; Estimulos prâticos para seguir o bem e fugir o mal, ibid.. 1730, etc.; Tratados vârios, 2 vol. in-4°, ibid., 1737, etc. L'auteur a laissé aussi quelques volumes de sermons et d'agrément spirituels (Nova floresta). — LuisBrandâo S. J. Meditaçôes sobre a historia do sagrado evangelho para todos os (lias do ano, 4 vol. in-4°, Lisbonne, 1679- 1685. — Fernando Caldeira. O. S. F. Paul., Mislica teologia y discriciôn de espiritus, in-16, Yalencia, 1665. - Joâo Baptista de Castro. Epistola ascetica, Lisbonne, 1735, in-8»; Afliçào confortada dirigida à virtude da paciência, ibid., 1738, in-8°. — Antonio das Chagas, O. S. F., Obras espirituais, 1 vol. in-8°, Lisbonne, 168 I : 2 vol. in-4°, 1701, etc.: Cartas espirituais, ibid.. 1684- 1687, etc. En outre, il a écrit quelques volumes <\c sermons, de poésies et même un roman. — Crislôvào da Costa, Tratadoen loorde las mujeres y de la castidad,etc, Venise, 1592, in-4°; Tratado en contra y pro de /" vida solitaria, ibid., 1592, in- 1°. — Francisco de Cristo, O. S. Aug., Incitamenlum amoris erga Deiim, Coïmbre, 1551). in-fol. — Afonso da Cru/.. O. Cist.. Espelho de perfeiçào, Lisbonne. 1010. in-<S"; Espelho de religiosos, ibid., 1022, in- 1". Antonio, O. Carm.. Directorium mysticum seu Cursus théologies mystico scholasticœ, 2 vol. in-fol., Séville, 1724, etc. La l"éd. a Lyon, L697.

Page 1