XCVIII
Hic psalmusxxr Domini Christi passionem, et resurrectionem , et gentium Tocationem, et totiusor* bis salutèm prsdicit. ( Theodoretus in psalm, xxi,)
(236) Si inimicus meus maledixisset roihi , susti» nuissem utiquè : et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitàn ab eo. Tu verd homo unanimis , dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos ; in domo Dei
ambulayimus cum consensu. (Ps. lit, i5 , i4, i5.^ (257) Appenderunt mercedem meam triginta argenteos, et dixit Dominus ad me: Projice illud ad statuarium , décorum prelium quo apprécia tus sum ab eis. Et tuli trigenta argenteos , et projeci illos in domum Domini ad statuarium. (Zachar., xi, 12,
(358) Fiant dies ejus pauci ; et episcopatum ejus accipiat altcr. (Ps, cvtiï, 5.^
(239) Percutiam pastorem , et dispergentur ores. ( Zachar. xiii , '].)
(240) Insurrexerunt in me testes iniqui , et mentita est iniquitas sibi. (P. xxy\ ,12.^
(240 Surgentes testes iniqui , quae ignorabam interrogabant me. ( Ps, xxxiv, 11.^
(242) Omnes videntes me , derisemnt me ; locuti sunt labiis, et moverunt caput : Speravit in Domino, eripiat eum , salvum faciat enm, quoniam yplt eum. (Ps.xxi, S,g,J
(245) Corpus meum dedi perçu tien tibus, et gênas meas vellentibus. Faciem meam non ayerti ab increpantibus et conspuentibus in me ("Is. t^6,J
(244) Dinuraerayerunt omnia ossa mea. (Ps, xxi.
(245) Ipsi yerd considerayerunt, et inspexerunt me : diviserunt sibi yeslimenta mea , et super yestem meam miserunt sortem. (Ps, xxi , 18 , 19. J
(246) Dederunt in escam meam fei; et in siti meâ potaverunt me aceto. (Ps, Lxviir , 22.^
(247) Foderunt manus meas et pedes mecs. fPs.
At rursùs aliis rerbis per alium prophetam ait: Ipsi foderunt manus meas et pedes meos ; et jece^ runt sortem super vestimentum meum. At Dayid quidem rex qui haec dixit, nihil horum passus est. Cbristi autem Jesu manus expans» fuerunt , cùm à Judaeis
IN'OTES. 237^
crucifigeretur , contradicentibus et asserentibus eum Don esse Ghrislum. Nam et illum, ut dicit propheta, per ludibrium in tribunali collocarunt , et dixeriint : Indica nobis illud autem , foderunt meas manus et pedes. Narratio erat clavorum qui in cruce manibus ejus et pedibus infixi sunt. Et postquàm euin cru- GÎfixerunt , sorte duxerunt ejus vestimentum , illndque inter se partiti sunt qui eum crucifix erun t. Atque haec ità gesta esse ex actis sub Pontio Pilato con-^ fectis discere potestis. (S, Juslinus , Àpol, \, cap, XXXV ; ^. DiaL eum Tryphone , cap. xcvii.J
Sic et in illo psalmo ubi faumilitatem passionis suae per prophetiam Christus eloquitur j dicens : Fodc" runt meas manus et pedes ; dinumeraverunl omnia ossa mea : ipsi ver-d consideraverunt et conspexerunt me, Quibus utiquè verbis in cruce corpus signifîcavit extentum , manibus pedibusque cx>nf]xis , eoque modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse. Addens etiam : Diviseruni sihi ves^ timenta mea, et super veslem meam miserunt sor^ tem, Quae prophetia , quemadmodùm impleta sit , evangelicâ narra tu r historiâ. (S, Augustinus , de Ci, vit, Dei , lib, xviïi, cap, iS,J
(0,4^) £^ dicitur ei : Quid sunt plagœ istœ in medio manuum tuarum ; et dicet : His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me. (Zachar, xiii, 6.^
(^49) ^^^^ hebdomadas septuagenta duas occidelur Christus. (Dan,j% ,^6,J
(uSo) Aspicient in mequem confixerunt. (Zachar, xii, 10. J
(95 0 Eritsepulchrumejusgloriosum. fis. xi 10.)
(sSa) Quod autem propbetae passionem Chrisii noyerint, nulli non notum est. Nam Esaïas dixit : Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus coràm to/idente se sine /voce, Etiamque antè hoc testimoiiium dixit : Et erit radix Jesse, et qui exurget imperare
a38 NOTES.
regibus; in ipso génies sperabuni. Deindè pasMonem, et quam indé gloriam consecutus sit , exponens adjicit : Et erit requies ejus houor. Nec solùm quod cruci affigendus esset, sed cum quibus passurus esset , dixit : Et cum sceleratis reputatus est, Neque hoc tantùm, sed non sese defeosurum esse, pia*dixit : Hic enim non aperiet os suum» Esseque injuste dainnandum: Jn humilitaie judicium ejus sublatum est, Antè illum quoque id ipsum dixit David , et judicinm describit : Quare , inquit ^Jremuerunt gentes , et populi meditati sont inania ? Jstiterunt reges terrée, et principes convenerunl in unum adversàs Dominwn et adversiis Christum ejus. Alibi ipsum crucis modum dicens : Fo* derunt manus meas et pedes mecs. Et accurratè omnin6 quae milites ausi sont, adjecit: Diviseront sibi vestimenta mea , et super vestem meam nuserunl sortent. Alibi autem oblatum acetum commémorât : Dederunt in escam meam fel, et in sitimeâ potave* runt me aceto. Prophetœ igitur antè tôt annos judi* dum, condemnationem , socios , vestimentorum di- TÎsionem , missam sortem , et longe plura alia numerant. Neque enim necesse est oinnia efierre , ne longiùs excurrat oratio. (S, Joan, Chrjsost, in Matth,, homil, XXXVII , n« 5. y. id. homii in illud^ si pos^ tibileest, n»" i et a.^
(353) Non in tumultu exibitis, nec in fugâ properabitis. Pnecedet enim vos Dominas, et congregabit Tos Deus Israël. (Is.uiy l'x,)
(a54) Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elerabitur , et sublimis erit valdè. Sicut obstupuerunt luper te multi, sic inglorius erit in ter viros aspectus ejns , et forma illius inter filios hominum. Iste asperget gentes muhas. Super ipsum continebant reges 08 suum , quia , quibus non est narratum de Deo , vi-> derunt ; et qui non audierunt, contempla ti sunt. (Is. Lit, i3, 14* ^^'J
irOTES. 2^9
(i5S) Ecce prosperabitur serrus meus Messias. C Targum Jonathan ; Is, Lit, i3.J
(a56) I . Quis credidit auditai nostro ? et brachium Domini cui revelatum est ?
3. Et ascendet sicut virgultum coràm eo, et sicut radix de terra silienti. Pfon est species ei neque decor ; et vidimus eum, et non erat aspectus, et desideraviraus eum.
3. Despectum et no^issimum yirorum , virum dolorum , et scientem iiiûrmitatem , et quasi abscondi*. tus vultus ejus et despectus, undè nec reputavimus eum.
4. y erè langores nostros ipse tulit , et dolores dos-> tros ipse portavit ; et nos putavimus eum quasi leprosum , et percussum à Deo , et faumiliatum.
5. Ipse autem vulneratus est propter iniqultates nostras , attritus est propter scelera nostra ; disciplina pacis nostrsB super eum , et livore ejus sauati sumus.
6. Omnes nos quasi oves erravimus ; unusquisque in yiam suam declinavit , et posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrûm.
7. Oblatus est quia ipse voluit , et non aperuit os suum , sicut ovis ad occisionem ducetur> et quasi agnus coràm tondente se obmutescet, et non aperiet os suum.
8. De angustiâ et judicio sublatus est. Generationem ejus quis enarrabit ? quia abscissus est de terra TÎTentium : propter scekis populi mei percussi eum.
9. Et dabit impios pro.sepulturâ^ et divitem pro morte suâ; e6 quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus.
LO. Et Dominus Toluit conterere eum in infirmitate » si posuerit pro peccato animam suam ; vide* bit semen longSBYum , et Tolontas Domini in manu ejus dirigetur.
34o NOTES.
1 1. Pro eo quod labora^it anima ejos , vîdebit et saturabitur. In scientiâ saâ justificabit ipse justus servua meas moltos ; et ÎDiquitatem eoruni ipse portabit.
12. Tdeo diapertiam et plurimos , et sortium dividet spolia pro eo quod tradidit in mortem aninoam suam , et cam sceleratis reputatus est, et ipse peccata mulorum tulit, et pro transgresse ribns rogavit. (Is, nu.)
(357) Demonst. e^ang. , propos, yrr , n<* i5.
(258) Memini me olim , càm disputarem adversàs illos ex Judaeis qui sapientes Tocantur , usum esse îHis Taticiniis. Quibus unus ex ets reposait illa intelligenda esse de uno, eoque int^o populo disperso et percusso , ut , occastone dispersionis Judaeorom inter gentes pluriroas , multi proselyti fièrent. Atque ità interprelabantur illud : Ingloriœ en'i ab hominibus species tua; et illud : Quibus non est an" nuntiaium , de illo videbunt ; et illud : Homo in pic" gâ positus. Hic roulta quidem dixi , ut ostenderem qukm immérité quae de uno quopiam prsedicta fuerunt, ad uniyersum populum referrent. Rogabam quis esset ille qui dicebat : Ipse peccaia nostraferl , et pro nobis doleL Et istud : îpse autem vulnera-^ tus esi^ propter peccaia nostra , et irtfirmalus est propier iniquilaies nostras. Et hoc aliud : Uvore ejus sanati sumus. Cl arum est enim eos qui apud propfaetam res futin^as vident em , taltaque relut personis affiatu spiritûs sancti accommodantem , haec loquuntur esse bomines , siye ex populo judaïco , fiye ex gentibus , qui peccatis dudum obnoxii sal- ▼atoris passione salvali sint. Sed illos maxime preroere TÎsam est istud: Propter iniquitates populi ductus est ad mortem. Si enim populus est , ut voluit , de que prophetatum ait , qaomod6 propter iniquitates populi tui ad mortem <Woliis diàtur^
nisi sit alius à Dei populo. Quis autem il le est , nisi Jésus Christus , cujus iwore sanati sumus , quotquot in eum credimus? (Origenes contra Celsum, lib, i , no 55.^
(369) Pbilippi à Limborg Arnica collatio, page loi.
(a6o) Neqiie tantùm ista prsenuntiarnnt ( prophetœ ) , sed etiara silenrium quod multis habitis sermonibus, oblatisque criminationibus ipse servabat, prœdicit Isaïas bis ?erbis : Sicut oi>is ad occisionem duclus est , et sicut agnus coràm tondente se mutus , sic non aperuit ùs suum; poSteà correptum judiciiim, declarans : In humilitate , fnquit , judicium illius sublatMtm est, id est nuUum deeo rectè jtidicavit. Deindè causam csedfs patefecit. Nam quia non peccato* rum suonim causa passus est , inculpa tus enim et innoxius erat; sed pro roundi malis traditus est: vide quomodo haec ambo subindicayerit , cùm dixit : Qui peccatum non fecit , nec inventus est doius in ore ejus ; per hoc enim cujus rei causa occisus sit , declaravit ; aequitur et alia causa : Pro iniquitatihus , inquit , populi mei ad mortem venit, Neque ver6 tantùm causam cœdis , sed eliam quid lucri ex cruce, et ex csede illâ accesserit ostendere Tolens , yide quo- Tnod6 id prœnuntiet fais yerbis : Omnes sicut oues er^ ravimus ; homo in via suâ aberriwit; disciplina pacis -nostrœ super eum , livore ejus omnes nos sanati su" mus, Deindè, quia pœnas daturi erant Judaei flagitîorum bujusmodi , illud quoque déclarât idem propheta , cùm dicit : Dabo impios pro sepulturâ ejus , et divités pro morte ejus,,. Qu6d ejus csedes peccatorum hominum solutio fuerit, idipsum etiam indicayit his verbis : Et ipse pec'caia multorum tuiit, quôd domines à daemonibus liberayerit : Et Jbrtium, in* quit, dii^idet spolia, Qu6d illud ipsum per mortem efiecerit, id non tacuit, sed ait: Pro éo quod in mariem tradita est anima ejus, Qu6d toto orbi prae- T. II, Il
ficiendufl esset, sic deolarayit: Et ipse hœredilato possidebit multos. ( S, Joaimes Chrysosi. contra JuiLeos, quod Chnstus sit Deus , n«»4«' 5.J
(261) Deindè etiam hoc adjiciendum , quod (Tsaïas) non tàm propheta quàm evangelista dicendus sit. Ità cnim universa Christi ecclesiaeqiie mysteria ad liquidum prosecutus est, ut non eum putes de futuro \aticinari , sed de prseteritis historiam texêre. (S. JlyeronimuSy in Uaîam prolùgus; V. id,^ ApoL adv, ilufinum, lib» 17* J
(262) Voye* tome I, art. i , n9 xm. (a63) Voyez torae 11^. art. x, n^ m.
(264) Videmus Jesum , propter passionem mortû, gloriâ et honore coronatum. ( Hehr. ", 9.J
(265) Nonnè haec oportuit pati Ghristum , et ità inUarein gloriam suam ? fZi/c. xxiy , 26.^
{266) Ego dorinivi , et soporatus sum ; et exsuricxi, quia Dominiis suscepit me. ( Ps. m, 6.J
(267) De resurrectione quoque ejus nequaquam psalmonim oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ex personâ e)us canitur : Ego dormivi , et somnum cepi; exsurrexi , quoniam Doroinus suscepit me? An forte quisquam ità desipit ut credat yelut aliquid magnum nobis indicare voluisse prophetam , qu6d dorm.ierit et resurrexerit , .nisi somnus ille mors esset, et evigilalio resurrectio; quant de Çhristo sic oportuit prophetari. (S, Augustinus , dfi CiuU, Dei^ lib. XMii y cap, 18.^
(268) Propter hoc laetatum est cor meum , et exulta vit lingua roea. Insuper et caro mea requiescet in 6pe , quoniam non derelinques animam roeam in inferno , nec dabis sanctum tuum yidere corruptionem. ( Ps.xy.gy lo.j
(269) Yiri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarchâ David , quoniam defunctus est et sepultus ; et sepulcbrum ejus est apud nos usquè in ho-
NOTES. ^i5
diemum diem. Propbeta igitur cùm esset, et sciret quia jurejuraado jurasset illi Deus de fi*actti lumbi ejus sedere super sedem ejus , proTÎdens locutus est de resurreclione Christi , quia neque derelictus est in inferno , neque caro ejus ridit corruptionem. Hune Jesum suscitavit l>eus, cujus nos lestesu sumus. ( AcL II, î^9, et seif.J
(270) Ideoque et alias dicit : Non dabis 89nctum tuum yidere corruptionem. David eniin in suâ generatione , cùm administrasset yoluntati Dei , dormivit ; et appositus est ad patres suos , et vidit corruptionem. Quem ver6 Deus suscitavit à mortuis , non vidit corruptionem. fj^ct, xiii, 35, 56, Sj. J
(271) Sed clamât is etiam psalmas decimus quintus : Prapter hoc Jucundatum est cor menm , et exultavit lingua nwa ; insuper et caro mea requiescet in spe f quoTÙam non derelinques animam meam in in»
Jemo, nec dabis sancium tuum videre corruption nem. Quis in eâ spe diceret requievisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in iofemo, sed citd ad cam redeunte revivisceret? ne corrumperetur , sicut oadavera corrumpi soient, nisi qui tertiâ die resur-^ pexit? quod utiquè dicere non possunt de prophetâ et rege David. (S, Augustinus , de Civit. Dei, lib* xviH , cap. iS.J
(a^a) Domine , eduxisti ab inferno animam meam; salvasti me à descendentibus in \acum. fPs. xxix,^.J
(275) Qui exaltas me de portisroortis, ut annunttem omnes laudationes tuas. ^Ps. ix, i5.J
(774) Sed aliter quoque de illius reditu in vitam post mortera , dicit quodam loco vaticinans David ex personà Cbristi : Non relinques animam meam in inferno , neque dMs sanctum tuum videre corrup" iionem ; et alibi : Domine , eduxisti ab inferno ani^ mam meam, salvasti me à descendentibus in iacum ; et alibi : Qui exaltas me de portis mortis , ut annuntiem
a44 HOTES*
omnes laudaiiones tuas. Contre omnia haec intendere ullam aciem , ne inimicissimos atque ingratissimos posse arbitrer. ( Eusebius , DemonsL esfang. , Hlf. III, proœnUum, u9 i, )
(sk^S) Attollite portas, principes, vestras ; et eleya* mini portae aeternales , et introibit rez glonae. Quis est iste rex gloriae ? Dominus fortis et potens y Dominus potens in prœlio. (Ps* xxiii , 7, 8. J
(276) Âscendit Deus in jubilo , et Dominus in voce tub». (Ps. XLVi, 6,^
(277) Ascendisti in allum, cepisti captivitatem. (Ps. ixvii.g.^
(278) Psallite Deo qui âscendit super cœlum cseli ad orientem. ( Ps. lxtii, 340
(279) Dixit Dominus Domino meo : Sede à deztris meis, donec ponam inimicos tuos, scabelium pedum tuoruro. (Ps, ex, \,)
Quod autem parens universorum Deus Christum in cœlum eveeturus erat, ciim eum ex mortuis exci tasset y ibique retenturus donec perçu tiat inimicos et dœmcnes , ac numéros prœcognitorum ab eo bonorum et virlute praeditorum expleatur> propter quos eiiam conflagrationem nondùminduxit, audite propbeisB Daridis verba , quse sunt ejosmodi : DixU Dominus Domino meo : Sede à dextris meis , donee ponam inimicos tuos , scabelium pedum Utorum, (S. Justinus , Jpol, I , cap* ^5.J
(280) V. tome II, art. Yiir, n« i.
(28 1 ) Non enim David ascèndît in caelum. Dixit autera ipse: Dixit Dominus Domino meo: Sede à dexlris meis, donec ponam inindcos tuos y scabelium pedum tuorum. Certîssimè sciât ergo omnis domus Israël , quia et Dominum eum , et Christum fecit Deus, hune Jesum quem vos erucifixistis. {Jet. Il, 54t 35, 36.^
(282) Effundam super dpraum David, et super
ITOTES. 245
babilatores Jérusalem , spiritum gratiœ et precum ; et aspicient ad me quem cruciBxerunt. fZachar. XII, io,J
(283) Et erit post hœc , effundam spiritum meum super omnem carnem , et prophetabunt filii vestri et filiae Testne. Senes vestri somnia somniabunt; et ju» yenes yestri visiones yidebunt. Sed et super senros meos et ancillas in diebus illis efTundam spiritum meum. fJoël 11 , 28 , 39. J
fa84) Stans autem Petrus cum undecim , leyavit vocem suam, et locutus est eis: Yiri judaei, et qui habitatis Jérusalem universi, boc yobis notum sit, et auribus percipite yerba mea : non enira sicut yos aestimatis; hi ebrii sunt, cùm sit bora diei tertia. Sed hoc est quod dictum est per prophetam Joël : Et erit in novissimis diebus , dicit Dominus , effundam de spiritu meo , etc. (jéct. 11 , i^et seq.J
(285) V. tome I , art. 11, S 2.
(286) y. tome II, art. y, n» 11 , note 45.
(287) Convertentur ad Dominum universi fines lerrœ , et adorabunt in conspectu ejus uniyerss familiœ gentium. fPs. xxi, 18.^
(288) V. tome ï, art. i, n» m , note 66.
(289) Omnes gentes quascumque fecisti , yenient, et adorabunt coràm te, Domine, et glorificabunt nomen tuum. fPs. lxxxv, 9.^
(290) V. tome II, art. y, n« 11 , noie 46.
(291) In die illâ inclinabitur homo ad factorem suam , et oculi ejus ad sanctum Israël respicient. Et non inclinabitur ad altaria quse fecerunt manus ejus, et quœ operaii sunt digiti ejus; non retpiciet locos et delubra. {Is. xvii, 7,8.^
(292) V. tome II , art. y , n» 11, note 49»
(293) V. tome II , art. y , n® 11, note 5o.
(294) V. tome II, art. y , u» 11, note 52. ^(295) Ecce testem populis dedi cum^ ducem ac
a 4 6 NOTES,
pneceptorem gentibus. Ecce gentem quain nesciebas Tocabis ; et gentes quae te non cognoverunt ad te current, propter Dominum Deum tuum, et sanctum Israël, quia glorificavit te. (Is, lt , 4* 5.^
(396) Et timebuBt qui ab occidente noinen Domini, et qui ab ortu soHs gloriarn ejus. (Is. lix , 19. J
(297) Quœsierunt me qui anténon interregabant : invenerunt qui non qusesierunt me. Dixi : Ecce ego , ecce ego ad gentem quœ non inyocabat nomen meum. (Is. LXV, \.)
(398) Venio ut congregem ex omnibus gentibus et linguis; et renient, et videbunt gloriarn meam. Et ponam in eis signum , et mittam ex eis qui salvati fuerint ad gentes in mare , in Africam et Ljdiam tendentes sagittam , in Italiam et Grseciam , ad insulas longé , ad eos qui non aadieront de me , et non yiderunt gloriarn meam. Et annuntiabnnt gloriarn meâm gentibus ; et adducent omnes fratres vestros de cunctis gentibus domum Domino, in equis, et in quadrigis, et in lecticis, et in mulis, et in carrucis, ad montem sanctum meum Jérusalem , dicit Dominus ; quoraodô si inférant filii Israël et munus in vase mundo in domum Domini. Et assumam ex eis in sacerdotes et levitas, dicit Domimta. ( 1&. Lxvf , 18 et seq,}
(299) V. tome II, art. vu . n« i4, note laS.
(300) Ad te gentes venient ab extremis terrsB, et dicent : Verè mendacium possiderunt patres tiostri, ▼anitalep quae eis non profuit. Nùmquid faeiet sibi homo Deos, et ipsi non sunt Dii? Idcirc6 ecce eigo oslendam eis per Ticem banc , ostendam eis manum meam et virtutem meam , et scient quia nomen mihi Dominus. (Jerem, xvi , lo, ao, Qi.^
(3oi) V. tome II, art. xi, n» m, note 38a. (3o3) V. tome II , art. vu, xx9 xv, note i35 (3o3J Tune reddam populis labium eleclnm , ut
inTOcent oniDes in notnine Doinini , et serviant ei humero uno. Dltrà fluin-ina ^tbiopîœ , indè supplices mei , filii dispersorum meorum ofFerent munus mihi. fSophon. ni, 9, lo.J
(304) V. tome II , art. v , , n» ïii , note 60.
(305) Acrursùm qiiomod6 futurum Esaïas dixerit ut eum populi gentium adorarenl qui minime expectabant , dicta sunt in hune modum : Manifestus
Jaeius 9um non rnterroganlibus me ; invenius sum ab his qui me non quœreban€. Dixi: Adsum ad génies quœ non vocaverunl nomen meum ; expandi ma-^ nusmeas adpopnlum incredulum et contradicentem^ qui ambulahat in via non bond .' sed post peccata sua , populus provocans ad iracundiam coràm me, Judaei enim qui prophetias in manibus habebant, ac GbristuAi semper expectarerunt yenturirm , eum non agDOTerunt; ac non solùm non agnorerunt, sed etiam occiderunt. Qui autem ex gentibus , cùm nihil unquàm de Christo audiissent , quoad de ejus rébus apostoli Hyerosolimis profecti annuntiarent , et proplietias illis traderent gandio et fide pleni , nuntium simulacns remiserunt ; seque incognito Deo per Chrislum consecrarunt. C^* Justinus , JpoL i , cap, 49; y, ibid. , cap, 55. J
(306) V. Dissertation sur la propagation de la religion , art. VI , n» 72 , note 1 44-
(307) Hoc igitur Novum Testaraentum legem noyam- Yocat alius item Hebrœorum propheta, dicens: Nùm 4e Sion exibil lex , et verbum Domini de Jeru-' salem ; et judicabii inler gentes , et ventent omnes génies ; et congregabunlur omnes populi , et dicent: Venite , ascendamus in montem Domitii , et in domum Dei Jacob. Sed quee tandem le« de Sion pro- /iciscens ,diversa dunlaxat ab e£hqiiee in monte Sion per Mosen data est reperietur, nisi ipsumeTangelicum Terbum quod per saWatorem nostium Jesum Chris-
a 48 HOTES*
tuin , perque ejus aposlolos- de Sion profectum est , perque omnes geôles dissémina tum. (EusebiuSf De* monst evang. j Ub, i , cap, 4» )
(308) El t^ges , ÎDqiiit, in splendore orUls tut , quando priinum in Christo nato est. Quod et spiritualiter iinpletur , et carnaliler, ut reges quorum cor in manu Domini est , et quibus non régnât peecatum in mortali corpore, ambulant in spleodore nascentis ccclcsiœ , sive in eo qui or tus est in ecclesiâ, et Yoci régis Christi fidei çoiia siibmiltit. Quod quotidiè Tidimus expleri, quaudô idololatriœ erroresublato, et perseculionis rabie, ad fîdem ac tranquillitatem Christi romani principes transeunt. ( S* Hyeronimus in cap, Jsaîœ lx , Ub, 17.J Y. Disserl. sur la propagation de la religion , art. vi, n° lxxiii , note 147.
(309) Deindèin gentibus exsurrexerunt régna gentium, antequàm in eisimpleretur quod prsBdictum erat: Jdorabunl eum omnes reges ierrœ ; omnes génies servienl ei. Et fremuit impetus regni illius adyersùs testes Cbristi. EfTusus est magnus et multus marty* rum sanguis , quo effuso , tanquàm seminata sedes , ecclesiœ fertilitas puUnlayit, et totum mundum, sicut nunc conspiciraus , occupavit. (S, Augustinus^ Enarr, in Psalm, lviii, n** 5.J
Hseic est universalis via de quâ tanto antè tempore prophetatum est : Eril in novissimis diebus manifes' lus mons Domini in cacumine monlium. Via ergo illa non est unius gentis , sed untversarum gentium. Et lex verbumque Domini non in Sion et Jérusalem remansit , sed indè processit , ut se per universa diifunderet. CJdem , de CiviL Dei , lib. x , cap. 33 , n» 1.)
V. Dissertation sur la propagation de la religion , art. VI, n<> lxxii, note \^%,
(3 10) Cseterum in bis quidem nobis tempus antè advenlum nostri Sal va loris descriplum est , in quo sterilis erat adbùc Rachel , boc est ecclesiâ ex genti»
tibus, qu», quod multos erat paritura et innumera* rum gentium nutrix fiitura , piaedixil quidem Isaïas, dicens : Lœtare sterilis quœ non paris ; erumpe et clama quœ non parturis , quia mulli filii deseHœ inagis quàm ejus quœ habel virum. (S» Cyrillus Alex, y Glaphyr. in Gènes,, lib, iv, circàjinem.)
(3ii) Nùrnquid hoc myslerium prophelis quoque iDCOgnitum fuit illis per quos spiritus sanclus loque* baliir ea quorum ab ipsis fîebat demojistratio , et nesciebant? Non ità plané intelligendum puto, sed ipsis gentibus hoc absconditum fuisse myslerium, quod Doroinus, quandô voluit, et quibus yoluit, revelavit. Non de yocatione gentium , quœ non erant populu9 Dci , et quibus priùs non miserlus est, uunc autem miseretur, in Deuteronomio ità dicitur : Et vidilDomi" nus , et zelavit, et iratus est propler iram fdiorum suorum, et fiUarum, Et dixit : Avertamjaciem meam ab eis; et os tendant quid erit in novissinio, quia ge-^ neratio perversa est,Jilii in quibus non est Jides in illis. Ipsi in zelum compulerunt me in hoc quod non est Deus ; irritavenmt me in idolis suis; et ego in zelum incitabo eos ; in eis qui non erat gens , super gente insipiente irritaho eos, £t David hœc de adoraturis Deum omnibns gentibus prsecipit : Omnes gem tes quascumque focisti renient et adorahunt cotnàm te , Domine, et glorificabuni nomen tuum. Et Herùm idenf : Et adorabunl eum omnes reges terrœ; omnes gentes seraient ei ; et iterum : Benedicenlur in ipso omnes tribus terrœ; omnes génies magnificabunt eum, Isaïas quoque similia annuntiat, dicens: Quoniam erit in rws^issimis diebus maniféstus mons Domini, et domus Dei in cacumine montium , et exallabitur super colles ; et venient ad eum omnes gentes. Et iterùm idem: Et faciel^ inquit. Dominas sabaotk omnibus gentibus in monte isto ; bibent in jucunditate vinuni ; ungentur unguento in monte isto ; tradet hœe
a5o NOTES.
omnia gêntibus , hoc enim consilium- super* omnes gentes. Et iterùm idem: Ei revelavit Dominus bra^ chium sanclunt sUum in conspectu omnium geniiut^ ; et videbunt omnes gentes terrœ salutem quœ à Z>otnino nostt^ est. Et iierùin: Ecceadvenœ €tdteper me accèdent , et ad te conjugient ; et infrà : Génies quœ te non cognoverunt , invocabunt te; et populi qui te nesciUnt , ad te confugieni. Osée quoque parias prophetat , dicens : Et erit in loco in quo dictum est eiS'^non populus meus vos ; ibi vocabuntw Jilii Dei vivi'; et congregabunturjilii judœ , et Jilii Israël in idipsum. Et iterùm : Miserabor non dilectœ , et dicam non populo meo , populus meus es tu ; et ipse dicet : Deus meus es tu, (S, Lea, de FoctU. gen-tium , lib, II , cap, \^,)
(3] a) Audite igitur Esaïam dicentem : £>*// m no^ wssimis diebus , etc. Qualia igitur propheta raticioatus sit , audistis. Dicite autem : per veritatem yos rogo , an sit rursùm in his quidquam vel ambiguum inesse visum sit. At non dicetis : Sat scio ; Tcrum quippé ipsorum téstimontum reveremini. Prsedictionis enim e?enlum perspicuè cemitis. An non yidetis ecclesiae sublimitalem , et cunctos illi suppliciter inclinatos, houoremque déférentes; ac plorimos qui- - dem qui spontè id faciant , alios verô contradicentes, et prœter animi Totum serrlentes ? An non yidetis monlium yertiees abominaiione vestrâ depulsâ, monachorum caenobiis ezornatos, omnesque undiquè confluentes ; et verbum quod in Sien apparaît Deum praedicantes ; etlegem quse ex Sien raanavit amplectentes? C Theodoretus , sermox^ de Oraculis.JY. Dissertation sur la propagation de la religion, art. Tt, n« 22, noie i5o.
(3i3) Quid verô est gentium jara impleta vocatio, nisi propbelarum visib consumroata? nam yisione assereb»!^, sed non consummatâ , qui de futuro adhùc
qaed yiderat praenuotiabat , dicens : Omnes gentes quetscumque fecisii venient , et adorabunt cot'ûnt te. Domine, Hinc item repromilttt, dicens: Jdo^ mbunt eum emnes reges terne ;: omnes gentes* ser^ vient ei, Visio igitur censummata rectè propiietarum dicitur^ quia nimirùm, authore Deo, juxtà eorum oracula in redemptorem humani generis omnes génies erediderunt. f «S. Gregorius-Magn. in lib, i reg, , cap, 1 , n» 37. )
(5 14) Ciim in forma De» esset, non rapinam arbitratus est essfe se sequalem Deo. ( PHilipp. ii> 6.^
(3i5) Undè autem poterant praedicere prophet» Fegis adveatum , et eam liber laiem quœ ab eo dabatur praeerangelizare , et omnia quae à Ghristo iacta sunt, et sermonem, et opei'ationem , et passionem ejus praenuntiare , et Novum Testamenlum prsedicere, si ab altero Deo propheticam inspirat4onem acceperunt ; ignorantes inenarrabilem patrem secundàm Tos^ et dispositiones ejus, quas filius Dei v&niens in terris implevit. Neque enim casu quodam hœc evenisse potestî's dicei^e , tanquàm à prophetis quidera de altero quodam dicta; similiter autem evenerunt Domino. Omnes enira prophetse hsec eadeixi prophetayerunt ; sed neque alicui ex yeteribus eveuerunt. Si enim erenissent alicui ex yeteribus , non utiquè qui posteà fuernnt , prophetassent in novissimis temporibus futura hœe. Adhùc etiam nemo est, neque pàtrum , neque prophetarum , neque antiquorum regum , circà quem propriè, ac specialiter factum sit aliquid horum. Nam omnes quidem Cbrisli passiones prophelaverunt : ipsi autem ad patiendum similiter, ut ipsa prsedicta sunt, longé erant. Et argumenta autem quœ praedicta sunt doroinicae passionis, in nuHo altero facta sunt. Neque enim sol in medfo die occidit , aliquo de Teteribus mortuo ; neque scissum est relum^ templi , neque tepra mola est,
a5a NOTES,
oequepetrre diruptœ sunt , neque mortui resurreze* runt , neque terliâ die quis illorum surrexit , neque receplus est in cœlum, neque cùm assumeretur, aperli sunt cœli ; neque in nomen alicujus alterius crediderunt génies ; neque quis ex eis mortuus, et resurgens aperuil noTum liber (a lis testamenlum. Non igi* tttr de aliero , sed de Domino in quem concurrerunt omnia piiedlcla signa dicebant prophète. ^iS. Jrœ^ neus adv. Iiœres.f Uh, i? , cap. 34 « n° 3.^
Attamen non ignorandura nobis est Christi adventum antequain corpore ad terras descenderet , intelligibilem muU6 anlè fuisse factum perfectioribus^ miniméque par?uli9. Quippè qui à pœdagogorum curatorumque cura ac tutelâ liberi essent, ob oculos habentes pleniludinem eam tempo ris quae mente cei^ nebantur , ut erant illi patriarchae, ut Moses ille tantus severus , ac reliqui prophetSB qui Christi gloiiam conlemplati sunt. (Origenes in Joan, , tom. i, n^ g.) Quis alius unquàm ex numéro sapientum , qui ab omnibus sœculorura œtalibus in crebro hominum sermone yersati fuerini, pari ratione cum aervatora nostro propbelarum vocibus , jam ab initio innumerabilia temporum spatia apud reteres Hebraeos.celebratus prœdicatusque fuit ? Qui quidem » et locum in quo nascerelur , tempora adventûs, piam vivendi ra^ tionem, virtutes, doctrinam, res praeclaras ab eo gestas , sacrorum librorum monumentis amplexi pos* teritati tradiderunt. (Eusebius , Oralio de vUâ Constantini. )
Veuit et Chrislus. Complentur in ejusortu, vitâ, dictis y factis , passionibus , morte , resurrectione , ascensione, omnia prseconia prophetarum. (S. AuguS". tinus, epist. oxxxvii , ad yolusianum^ n» i6.^
Firmitas enim in eo est , quia omnia quœ evene* runt in Christo^ praedicta sunt. (Idem, in Joan, epist, , cap. 2, tract. 11 , n» 2.J
(5i6) Griminatur deindè discipulos, qti6d finxerint prsescisse illum , et prsedixisse quaecumque sibi acciderunt. Sed hoc yerum esse, vel inTÎto Celso , demonstrabimus. Prseslo enim sunt multa qus Jésus edidit vaticinia de rébus qu« Cbristianis contigerunt, etiam subsecutis temporibus. Et qnis non admiretur îslud ? Antè reges et prœsides ducemirU propter me in iesiimonium illis et gentibits ; aliave similia , ubi pronunliat futurum esse ut sui discipuU Texationem patianlur. El quœ enim exorta est inter homines doclrîna, propter quam etiam alii puniantur, ut quispiam ex eis qui Jesum criminantur, dicet yidentem cum impia falsaque dogmata in brimen yocari^ laudem sibi fore pu lasse, si idem evenlurum suis multd antè prscsignificaret. Nam si quos oportuit antè reges et prœsides trahi propter doctrinam , quos alios oportuit quam^ epicureos , qui providentiam è raedio tollont ? Quos alios quàm peripaleticos , qui negant quidquam proficere preceset mactatasnumini victimas ?... Salis ^tvh christianis juxtà itiud à Ghn'sto prœdictum , antè reges et prœsides ducemini prop^ ter me, per judices licet ad extremum usquè spiritum quielis esse, et^lomi securè vivere, modo suam religionem cfjureni , sacrificia ex more offerant , et sol i ta jura m en ta praestenX. Vide prœler-eà an non h«c magnâ autoritate dicla sinl: Omnis qui confite' bitur me coràni haniinihus , confitebor et ego eum coràm pati*e meOj et corjàm angelis ejus. El quicum-* que negaverit me coràm hominibus , et quae sequuntur. Transfer te jam animo in iUud tempus quo hsec Jésus dixit : Et res quse nondùm conligerant praenuntiatas considéra. Nisi forte fidem iilis denegans dices frustra ilium nugas hujusmodi effutire, neque enim futura esse quœ prœdicit. Animi yerè dubius utrùm ejus dictis assentiri debea^necne, inquies : Si hoc oomprdaarit ,exitus, doctrina Je&u^rma constilerit.,
254 WOTES.
regesque ac prsesides deperdendis lis qui Jesum cbn» fîtentur sedulo cogilayerint, tanc credimus magnâ iilum à Deo data potestale lalem in borainum genus doclrinam inv€xisse ; bœcque non prœiiuntiasse nisi quia persuasissimum babuerit Dihil suae doctriaae adversaturuin, quod -non facile -superaret. Ëcquis enim fingens fuisse se oùm Ghrislus loqueretur, non admirabitur istud : Prœdicabilur evangelium isiud in toto mwido, in lestimonium et illis genliùus? Si modo secum recegilet Jesu Christi evangclitmi , ut ipse praedi&epat omnibus , grœcis , barbaris, sapienlibus, et insipientibiis ubiquè lerrarum fuisse praedicatum^* nec ullum videreest hominum genus , quod Jesu doctrinam admiUere recuâdverit. Prœléreà cogitel Oelsi judaeus ille qui segat Jesum piwidisse quse sibi evenlura essent , quo pacto Jesus^ cùm *adbùc Jei^usalem staret, et totus in religionis judaïcœ -cuUus In eâ consisteret, pcaedixeritquae illi urbi k Romanis mala impenderent. Nec enim dici potest Jesu Caroiliares et auditores sine scriptis doctrinam in eYaiigeliis descriptam tradidisse; et nthil liUerarum^suis diseipulis reliquisse , undè res ab illis gestas discerent. Atqoî in bis scriptis hoclegilur : Cùm videriCis circumdan ab exerciiu Jçrusalem , scitote quia apfiropinqMiavit desolatio ejus. Tuuc nullus exercitus Jérusalem cijpcumdabat , ciccumvallabat , obsidebat. Hoc autem fîeri caeptum subNerone, dura vil ad Yespasiani tempora, eu jus Yespasiani fllius Tilus solo ^quayit Jérusalem. Quod quidera narrât Josephus accidisse propler Jacobum fralrem Jesu , qui dicebatur Christus ; lit aulem veritas ipsa clamât, propler Jesum qui Dei filius.est. fQHgenes contra Celsum^ Jib. u, no i3.J
Quis , prœler «ervatorem nostrum de his rébus , de bominum impiorum exilio, de ecclesiâ ab ipso fundatâ , verè appositèque rerum eventis vaticina-
NOTES. aSS
tiones edidit , easque re ipsâ confirinavit? Qui tandem primuni de impiorum Judœorum leniplo ità est loculus : Relinquelur vobijs domus vestra deserla, et non relinquelur lapis super lapident in loco islo qui non destruaiur ; deindè de ecclesiâ suâ : Sujier hanc petram œdificabo ecçlesiarfi meam , el porta injeri non pr^evalebunt adversiis eam^.. Quid tàm diversum qu^m quod.esset futurum prsedixisse , di»cipulisque prsesignificasse eos vn conspectu regum et prœsidum deductos fore , graves crucialus perpessuros, acerbissima subituros supplicia, idque non propter aiiqiiod turpe et flagitiosinn facinus , sed solùm propter ipsius fidei in nomine ejus confessionem. (Eusebius , Oratio de laud. Constaniini, )
Neque hsec lanlùm , etiam alia vaticinia ejus in« TÎctain YJrXulem praequntiant. Nam cum omni y»ritate futura p]}açdixit ,.Qt ad iinem .deduxit , neque £eri potest ut.quispiam ex dictisejus excidat. Irain6 citiùs peribit cœlum et terra , quam aliquod verborum aut praediclionum ejus falsi arguatur. Quod ipsum ille antè rerum eveutum enuntians, sic clarè de verbis suis loquiiur : Coelum et terra transWunl, Derka autem mea non transihunt. Idque jure merito^ Bonenini yerba ti^ntùmsunt ,,sed Dei yerJïa per qu» eos conduntur. ^5. Joannes Chrjsost,» contra Jwdœos y quod Christufi sit Deus , n° iS*)
Mulla de futurae TÎtae ^tatu , .tùm Chri&tos Dominus , tùm ejus discipuli pxaedixerunt , multa et alia praenuntiarunt quae uihil ad illam futuram yitam , sed ad banc duntaxat perlinerent. Expedlte igitur, ô yiri spectantes ad Lanc TÎtam praedictiones , et si fuisse .v^ras invenei^itis , ac rerum evenlu cpmpro*. bâtas, ea quae de futuris rébus praedic^ /sunl sine disceptatione açcipite. ( Theodorelus , sermo xi de Fine et Judicio, )
(3,17) Ipse autera Jésus non credebat senietipsum
eis; eo quùd ipsc noscet omnes , et quia opus ei non erat ut quis tcslimoniuin |»erhiberet de homiae. Ipse euim sciebat quid esset îd homine. ( Joan. la , a4i
(3 18) Et ecce quidam de scribis dizenint întrâ se : Hic blasphémât. Et cùm TÎdisset Jésus cogitationes eorum , dixit : Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris ? (Malth. ix , 3 , 4 î ^' ^orc, 11 , 6,7, 8 ; Luc. V, ai , aa.J
(3 19) Pharisœi aulem andientes^ dizerunt : Hic 'Donejicit dœmones, nisi in Beizebut principe d»-
monioruni. Jésus autem sciens cogilationes eorum, dixit eis, etc. ^S- Malih, xii, a4) ^^-J
(320) Qui dixit illis : Intuemini , et cavete à fer» menlo Pharisaeorum et Sadducœorum. Ât illi cogitabant intrà se dtcentes^ quia panes non habemus. Sciens autem Jésus dixit: Quid cogitatis intrà tos modicae fidei , quia panes non faabetis?.. Tune intelleze* runt quia non dixit cavendum à fermento panum^ sed à doctrinâ Pharisœorum et Sadducœorum. fÂiaUk. XVI , 6 et seq. ; Marc, viii , i5 e/ seq.)
(3qi) Exindé cepit Jésus oslendere discipulis suis, quia oportet eum ire in Jérusalem ; et multa pati à aenioribus et scribis , et principibus sacerdotum , et occidi, terliâ die resurgere. (Malth, xti , ^i.)
Conversantibus autem. illis in Galileâ, dixit illis Jésus : Filius hominis tradendas est in'manus bominum , el occident eum , et tertiâ die resurget. (Ibid., XTii, 21 , 11, J
Ecce ascendimus Jerosoljmam ; et filius hominis tradetur principibus sacerdotum el scribis , et condemnabunteum morte; et tr9dent eum gentibusad illudendum et flageliandum et cnicifigendum; et tertiâ die resurgel. (Ibid. , xx , 18, 19, J
Tuncdicit illis Jésus : Omnes tos scandalum patiemini in me in islâ nocte. Scriptum est enim : Perçu-
tiam pastorem y «t dispergentttr^oves'gi'egis. Postquàm aut€m resurrexero, piTCcedam vos in Galilœam. (Ibid., xxvr, 3i , 3a.J
(322) y. Dissertation sur les miracles du chris** tianisme , 2* partie , chap. 1 1 , n*» vu.
(323) Hoc vos scandâUzat : Si ergo vîderilis filium hominis ascendentem ubi erat priùs. (Joan, vi, 62, 63J
(324) Respondens autem Petrus , ait illis : Etsi omnes scandalizati fuerint in te , ego nunquàm scandalizabor. Ait illi Jésus : Amen dico tibi , quia in hâe nocte , antequàra gallus cantet , ter me negabis. Ait illi Petrus : Etiam si oportuérit me mori tecum , non te negabo. (Matûi. xxvi, 33 , 34, 35 ; V, Marc, XIV, 29 j 3o; Luc, XXII, 33, 34.^
(325) Amen , amen dico tibi : Cùm esses junior cingebas te , et ambulabas ubi volebas ; cùm autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet qu6 tu non vis. Hoc autem dixit , signifîcans quâ morte clarificaturus esset Deum. fJoan: xxi, 18, 19.;
(326) Edentibus illis dixit : Amen dico vobis , quia unus vestrûm me traditurus est. Et coutristati val* de cœperunt singuli dicere : Nùmquid ego sum , Domine? At ipse respondens, ait: Qui intingit mecum manum in paropside , bic me tradet... Respon* dans autem Judas qui tradidit eum , dixit : Nùmquid ego sum, Rabbi? Ait illi: Tu dixisti. (Matlh. xxvi,
'21 et seq.; F. Marc, xiv, 18 et seg, ; Luc. xxii, ai et seq. ; Joan.xiUy 1x1 et seq. )
(327) Ego rogabo patrem, et alium paracletum dabit vobis , ut manet vobiscum in œternum. (Joan. XIV, 16.^
Expedtt vobis ut ego vadara. Si enimiion abiero, parade tus non veniet ad vos ; si autem abiero , miltam eum ad vos...,
258 NOTBS.
Gûm âutem Tenerit ille spiritiM Teritatis» doeebit vos omnem Teritatem. (Ibid. xvi , 7, i3f et alibL) (5a8) Y. Dissertatiou sur les miracles du duistianisme , a* partie , chap, 11 , n®* a et suiy. (3a9) V. ibid. , n» i.
(33o) V. Dissertation sur la propagation de la reiigion, cbap. 11 , art. 6, n» 71, notes i4o, i^i, Futunim enim esse , dixit Christus , ut occideremur , et odio haberemur propter nomen ejus ac falsi propbetsB , et falsi Christi in nomine ejus multi prodirent , et plurimos seducerent , quod quidem eve-'^ nît. (S, Justinus, Dial. cum Tryphone, cap. lxtxu,) Praedizit apostolis Cbristus Dominus certamina et pericula quee babituri erant cum Judseis , et gentibus doctrinam inferrent. JScce enim , ait illis , ego miUo vos sicut oves in medio luporum, etc. Hase àutera singula, ô amici, reipsâ cemimus eyenisse, cum bis enim periculis et apostoli lucem orbi terrarum attulerunt , et illorum sucoessores religionem ab eis acceptam coiiservarunt. Cujus rei fidem fa* ciunt sepulchra martyrum qusB ubiquè , terra , manque resplendent, veritatemque pnedicant diyinarum prsedictionum. ( Theodoretus , sermo xi, de Fi" ne et Judicio,)
(33 1) y. la Dissertation sur la propagation de la religion, cbap. 11, art. 6, n»' 71 et suiv.
(33^) Mattb. xxiT, i et seq. ; Marc, xiii, i et seq. ; Luc. xix , 4^ et seq. ; xxi , 5 et seq.
(335) Tu Yero mihi spiritûs dispensationem considères velim. Nihil horum scripsit Joannes , ne yideretur ex eyentu ipso bsec scripsissç ; nam ad multum ab excidio jerosolymitano tempus yitam produxit. Sed ii qui antè illud excidium mortui nihil borum viderunt, baee describunt, ut praedictionis vis undiquè fulgeat. (S. Joan. Chrysost. in MaUh. ,. homiL LxxTi , n» a. ^
• (334) Càm attlem yiderttis circumdari ab exercitu. Jerasalem , tune scitote quia appropinquavit désola* tio ejusi Tune qui in Judœâ sunt , fugiant ad montes; et qui in medio ejus, discedant ; et qui in regionibus, non intrenl in eani. {Luc, xxi, ao, 21 ; F, Matih. xxvf j i5 etseq,; Marc, xni, i^etseq,)
(335) Et multi pseudo-prophetae surgent» et se-. ducent multos. (M&tth, xxiv , 1 1 ; f^. Marc, xiii, 6.^
(336) V. Acl. VIII , 9 , 10.
(337) V. Act. xiH . 6.
(338) V. Act. XXI , 38 ; Josephe-, Antiq. jud. , liv. >x, chap. 2; et Guerre des Juifs, Ht. 11, chap. 23.
(339) V. Origenes contra Gelsum, lib. i, n» 17. .
(340) Audi tu ri enim estis pr^lia , et opiniones prieliorum... Consurget enim gens centra gentem, et cegnura in regnum. ( Maith, xxiv, 6, 7 ; V* Marc. xui, 8; Luc. XXI, 11.^
(34 1) Eterunt pestilentiœ, et famés , et terne mo« tus per loca. (Matih, xxiy, 7; V, Marc, xiii, 8;. Luc, XXI, u.J
(342) Antiq. jud. , liy. xx, chap.. 3. '
(343) Act. XI,. 28.
(544) Eusebius, Hist. eccles. , lib. it , cap. 8.
(345) Guerre des Juifs , liv. vi , chap. 45.
(346) Terroresque de cœlq , et signa magna erunt. (Lucxxï i ïi.J
(347) Evenerunl prodigia quao neque hostiis , neqne votis piare fas babet gens superstitioni obnoxia. yisœ per cœlum concurrere acies , rutilantia arma ; et subit6 nubium igni collucere templum, expanaœ deliibri fores , et audita major humanâ vox , excédera Deosi C TacHus , Hist. , lib* y i cap, i3.^
Avant que la guerre fut commencée , le peuple s'étant assemblé le huitième du mois d'avril pour célébrer la fête de Pâques, on vit en la neuvième heure de la nuit , durant une demi- heure, à Fen-
%6o HOTfiS*
tour de Taulel «t da temple, une li grande lumière^ qii*OD aurait cru qu'il élait jour... EnTÎron la sixième beorede la nuit, la porte du temple qui regardait Forient , qui était d'airain , et m pesante que vingt hommes pouraient à peine la pousser , s'ouvrit d'ellemême , quoiqu'elle fût fermée avec de grosses serrures, des barres de fer, et des verrouilsqui entraient bien avant dans le seuil , fait d'une seule pierre.... Avant le lever du soleil, on aperçut en l'air, dans toute celte contrée, des cbariois pleins de gens armés traverser les rues, et se répandre à l'en tour des ' villes, comme pour les renfermer le )our de la fête de la Penlec(^te. Les sacrificateurs étant la nuit dans le temple intérieur pour célébrer le divin service, entendirent du bruit ; et aussitôt après une voix, qui répéta par plusieurs fois : Sorions à* ici l fJesephe , Guerre des Juifs, liv. vi, chap, 5i.J
(348) Tune tradent vos in tribulationem , et occident vos ; et eritis odio omnibus gentibus propter noroen roeum. ( Matth, xxiv, 9; V» Marc, xiii, 9 et seq,; Luc, xxi , 12 eiseq,)
(349) Hsec autem omnia initia sunt dolorum. (Maiih, XXIV, 8; V, Marc, xiii, 8; Luc. xxi , 9J
(350) Cùm ergo videritis abominalionem desolalionis, quae dicta est à Daniele prophetâ, stantem in. loco sancto , qui legit, intelligat. (Matth. xxi, tS; y. Marc, xiii, \^\ F. Eusebius , Hist. eccL , Ub. iif, cap. S.J
(35i) y. tome I, chap. ri , art. 3, $ a , n^ i , note
(35:2) Yenient dies in te ; et circumdabunt te ini-* mici tui vallo ; et circumdabunt te ; et coangustia* ÎJ'unt te undiquè. (Luc. xix , ^5, J
(353) Amen dico vobis : Non relinquelur hic lapis super lapidera qui non destrualur. (MaUh, xxiv, ^\ V., Marc, xm y q i Luc. xxi ,. 6. ^
Et ad terràm proslement te ; et filios tuos qui in te sunt ; et non relinquent in le lapidem super la* pidem. fLuc.xix, 44-^
Jérusalem calcabilur à genlibus , doncc implean* tur teinpora nationum. fLuc. xxi, 2^»J . (554) Josephe , Guerre des Juifs , liv. yu, cbap. i*
(355) Quod si quicquam noslra historia valet , nos* trisipsorum teroporibus iliam antiquilùfi celebratam Sion junctis bobus à romanis y iris arari , nôstris ocu* lis inspeximus ; et ipsam Jérusalem , quemadmodùm ipsum hoc sit oraculum , instar pomorum custodiai déserts , -ad extremam redactam solitudinera. fJEu^ sebius y Demonst. evang, , lib, v, cap, i3.^
(356) Josephe, Guerre des Juifs, liy. yi, chap. 26.
(357) Et cadenl in orc gladii , et captivi ducen* tur in omnes gentes. (Luc. xxx ,24*^
(358) Guerre des Juifs, liv. vi ^ chap. 45.
(359) Ërit autem tribulatio magna , qualis non fuit ab initio mundi usquè modo , neque fiet. (Maltà, XXIV, 21; y,Marc»%iUf ig, )
(566) Guerre des Juifs , liv. y , chap. 27.
(36 1) Amen dico vobis : Quia non prœteribit ge* neratio haec, donec omuia hœc fiant. (MaUh. xxi, 35; y. Marc, xin , 3o; Luc, xxi, 32.^
(36^) Et hoc vatidnium, quod nunc.dicturus sum, idoneum est ad dictorum vim et veritatem com* monstrandam* Quoduam est illud vaticinium? Gùm ingressus aliquandô esset in templum judaïcum , tune florens , auro fulgens , nec non pulchritudine , raago nitudineqtje œdificiorum , aliâ quoque instructum omni arliiîcii , materisque varietate , mirantibus disc'ipulis quid dixit ? Nonne credetis 4iaec omnia ? Amen dico vobis : Non manebit lapis super lapidem; ejus destructionem fuluram declarans desolationem, vastitat^m, ruinam , quse nunc Jerosolymis est. Omnia enim aediûcia illa prseclara , conspicuaque diru->
aOa NOTE».
ta sitnt. es. Joannes ChrysosL contra Judœos-, qubd Christus sW Deus , n<> xvi. )
Quand6 celeberrimuni illud templum , et faniigeratissimam Judecorum metropoUm , quas multis in bellis absque sanguine yiclrix olim extitit, ignis romanus ad' tarram decHna^vit , quoë in ipsâ contra Christ um infanda illa fuerint perpétra la , tune sané ot ipsi per toluin orbem terrarum , instar mancipiomm , dispersi sunt. Cùm enira cos ipse qui injuria tam enormi a£fectus fuerat toUere- de medio potuis» set, multis de causis id non feck'. Pnmo quidem tempus ipsis concedens ad pœnitentiam agendam ; 'deindè verè ut et preediciiQnçs ipsius yiderent in opus prod^ctas. Alia enim erat : Ecce relinquetur domus vestra deserla, Alia erat haec: Non manebii lapis super lapidem qui non destruatun ( S* Isidorus Pe* lus iota f lib. 17, epist. 74-/'
Hyerosolimae urbis obsidionem Cbristu» erersionemque prœdixit; temphimque illud celeberrimum funditùs everlendum ; Judœos eliam, qui ipsum cru* çifîxuri erant , extorres loto orbe dispergendos. Yideamus igitur an bœc prœdictio adeventum per-yenerit; at de Judœis' quidem vos dubitaturos non puto^ Âb illâ enim urbe expuhi sunt, et'terrarum omnium facti ioquilini. Templi ver6 soUtudinem , efrà fundamentia eyersionem , qui-iipsi yidistisconfîtemini, re* liqui yer6 narrantibus crédite. Ego enim hisce oculis ▼idi solitudinem illani', et preedictionem quam auditu acceperam, oculis sum intuilus, yeritatemque- latt<^ davi et i^iorayi ; veritatem ergô^ prœdictionis hujus res ipsas clarissimâ yoce testantuix f Theedoreius ,, Sêrmaxj', de- Jmlicio et Fine. )
(565) Statim autem posA tribulationem dierum il>> lorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum ; ei stellœ cadent de cœlo ; et yirtutes cœlonim commoydïunlur. Et tune parebitsignum filii hominis
in coelo; et tune plangenl omnes tribus terrae ; et videbunt filium hominis venientem in nubibuscœli cum TÏrtute multâ et majestale. Et niiltet angelos suos cum tuba et Toce magnâ ; et congregabunt electos ejus à quatuor ventis, à summis coelorum usquè ad terminos eoruro. (Matth, xxiv , 39, 5o , 3 1 ; V* Marc, xiir , 24 et seq, ; Luc, xxi , 25 et seq. )
(364) Tune si quis Tobis dixerit : Ecce hic est Cbristus, aut illic ; nolite credere ; surgent enim pseudo- Ghrisli et pseudo-prophetsB ; et dabunt signa magna et prodigia, ità ut in errorem inducantur, si fieri po* test, etiam electi. Ecce prœdixi vobis: Si ergodixerint vobis, Ecce in deserto est, nolite exire ; Ecce in penetralibus, nolite credere. (Matth. xxiv, 23 et seq»; F, Marc, xiir, ai et seq,)
(365) Pater futuri saBCuli. (Js, u , ô J
