LXV. Constitutions synodales d'Excester, de l'an

« Quanquam clericis sit interdicta negotiay> tio , illa negotiationis interdicitur species in » ipsis prae cœteris ubi tempus venditur , quod y> omnibus est commune : undè ipsis inhibemus » sub pœnâ suspension is oflicii et beneficii , ne » cuicumque dare prœsumant suam substantiam

DISSERTATION. agi

y> ad usuram : alioquin super hoc convicti , suis y> benefîciis privandos decrevimus , et ad dig- » nitates ecclesiasticas minime admittantur. Iny> hibemus etiam ipsis ne viliùs emant, ut cariùs » vendant pro dilatione temporis non venalis. »

LXVI. Premier Concile de Lyon, de l'an 1245 , œcuménique, can. xni, intitulé de usuris.

« Cùm igitur usurarum vorago multas Eccle- » sias penè destruxerit. » C'est tout ce qu'on y trouve sur l'usure. (Concil. Labb., tom. xi, pag. 648.)

LXYII. Statuts synodaux de l'Eglise de Meaux y de l'an ia45.

Art. 10. « In fbrto, rapinâ, usurâ, fraude, » vei damno , sibi caveat sacerdos , ne alias » injungat pœnitentias, scilicet missarum, elee- » mosynarum, et hujusmodi , nisi priùs redy> diderit. Non enim dimittitur taie peccatum, y> nisi restituatur ablatum. » (Thesaur. nov. anecd. , tom. IV, pag. 895. )

Art. 37. « Nullus clericus fidejubeat Judœo, » vel feneratori, nec obliget pro pignore ali- » quo modo ornamenta Ecclesiœ , vel libros. »

(Ibid., pag. 898.)

Art. 76. « Inhibemus etiam tam clencis » quàm monacliis , sub excommunicationis vin- » culo , ne fenus exerceant ; et ne aliquam ne- » gotiationem exerceant inlionestam , prohibey> tur districtè ; quia detestabile est vitium usu- » rarum, et temporibus istis, in ista clioccesi?

» ita coepit obrepere. Sub anathemate prohi- » bemus, ne quis officialis, vel decanus ruralis j) super mutuo vel alio contracta de mobili facto y> ab aliquo Judœo, velSaraceno, deusurâ sus- » pecto vel diffama to , aliquas litteras per se , » velperalium conficiat, vel sigillet. » (lbid., pag. go4.)

Art. io3. « Item, quia suscriptio et sigilli ap- )) positio in muitis juris articulis , consensum y> et approbationem indicant, prohibemus nealij> qua persona ecclesiastica litteras vel instrumen- » ta super contractibus usurariis , vel de usurâ » suspectïs , sigillare , vel facere sigillari praesuy> mat : ex hoc enim quidam laïci , credentes vel » contingentes contractus hujusmodi perEccley> siam approbari , peccant audaciùs , nec vere- » cundantur publicè dare suam pecuniam ad y> usuram. Ex qualitate autem negotii , et per y> ejusdem creditoris consuetudinem contractus y> usurarios reputamus , videlicet si creditor con- » sueverat fenerare : inhibentes ne quis in do- » imbus, vel in locis,aut in terris Ecclesiarum, y> Lombardos , aut alios advenas , qui vulgariter » Caorcini dicuntur, usurarios manifesté recep- )) tare prœsumat : cùm receptores hujusmodi y> approbare videantur usuram, quam utriusque y> Testamenti pagina detestatur. Qui contra fece- » rit , à superiore suo , monitione competenti » praemissa, per censuram ecclesiasticam corn-* » pescatur. » ( Ibid. , pag. go8. )

DISSERTATION. 2g5

LXVin. Concile d'Alby , de Tan ia54 , can. lxii.

« Licèt autem ad extirpandum vitium usu- » rarioram pagina utriusque Testament! con- » veniat , statutum Avenionensis Concilii super » lus editum innovamus : statuenles ut servetur » ab omnibus, prout in ipsopleniùs continetur. »

% Et canon lxiii :

« Adjicientes ut Christianos ad solvendum; » Judarâ, yel aliquibus aliis , usuras aliquas, » non compellat ullus judex ecclesiasticus, vel » etiam secularis. Statuimus insuper, si sit duy> bium , an sit aliquid de usuris iltis debitis, » quœ interdùm à Christianis postulant sibi sol- » vi , iidem Judœi veritatem priùs dicere juray> raento super legem Mosaïcam astringantur , » rationibus aliis convenientibus, quae ad pro- » bandas usures inductae fuerunt, non rejectis, » etiam hoc de mutuis cum ipsis Judeeis usque » modo contra et is , observandum. Statuimus et » mandamus , in his , aut quae deinceps mu* » tuaverint Judaei Christianis., Christ ianor uni » ipsorum stetur simplici juramento, an quid-r » quam usurarium sit in eis : et in co quod » usurarium esse dixerint, sic jurati ahsolvan- » tur. » (Concil. Labb.,tom. xi,pag. 707.)

LXIX. Au Concile de Beziers, de Tan 12 55, les lois de saint Louis de l'an ia54 furent lues et approuvées. Art xxin de ces lois»

«.Cœterùm ordinationem factam de Judœid

3g4 CINQUIÈME

» observari districtè praecipimus, qua? talis esl : y> Judaei cessent ab usuris et blasphemiis, sory> tilegiis. Et Talemit quàm alii libri, in quibus y> inveniuntur blasphemiae, comburantur. Et » Judœi qui hoc servare noluerint, expellantur; y> et transgressores légitime puniantur. Et vivant » omnes Judaei ex laboribus manuum su arum, » vel de negotiationibus sine terminis et usuris. Et art. xxvm :

« De Christianis vero , sicut in eodem statuto » continetur, prohibemus districtè quôd nullas » usuras haberi faciant barones, balivi nostri, y> vel alia? quœcumque personae Judœis. Usuras j> autem intelligimus , quidquid est ultra sor- » tem. » ( Concil. Labb. , tom. xi > pag. 758 et 759. )

LXX. Constitutions de Gauthier de Kirhham, Evêque de , de l'an ia55, ou environ.

« Adjicimus etiam, ne viri ecclesiastici nego- D tiationes exerceant , nec aliquid vendant ad y> us ura m : sed juxta Evangelicam doctrinam, y> mutuum dent, nihil indè sperantes. Et quia » fide dignorum relatione ad aures nostras per- » venit, quôd usuraria venditio, in nostrâ Diœ- » cesi , tam in clero quàm in populo quasi y> communis morbus irrepsit : sub pœnâ cano-

)) nicâ usurariis débita , et sub divini

» Judicis prohibemus , et interdicimus , ut nul- » lius occasione dilationis de solutione faciendâ a quidquam cariùs vendant, neque dent aut re-

DISSERTATION. 2g5

j> cipiant ecclesias, autvicarias, aut ecclesiastica » œdificia ad firmam , nisi in casibus à jure, aut y> Conciliis sanctorum Patrum , concessis , et » interventu licentiœ nostra? specialis. » (Concil. Labb. , tom. xi, pag. 762.)

LXXI. Constitutions de l'Eglise de Nicosie en Chypre, de l'an 1267, const. xxix.

ce Sacrorum canonum conditores summo stu- » dio usque hodiè vigilârunt extirpare ab agro y> dominico zizaniamusurariae pravitatis, claris et » apertis constitutionibus usurariorum perfidiae » ac fraudibus obviantes. Sed quia hominum y> vitiata natura prona est" ad malum, et sem- » per ad sua scelera pallianda formas noyas y> properat invenire : jam eô res devenit, ut )> publiée usurarii fiant contractus sub pallia- » tione simulatae venditionis : dùm is qui mutuo » indiget pecuniâ, fit emptor pannorum, cerae, » serici, cujuscumque alterius rei, pro pretio » longe majori quàm res tune valeat, quàm » in continent!, quia pecuniâ numeratâ indiget r y> vel venditori, vel alii vendere compellitur > » pretio quod tune valeat longe minori : sic- » que dùm is qui indiget, fit emptor ac veny> ditor, in utroque decipitur contracta, ut » ad eum praeter usuras, qua; ultra statutum » termtnum sub ficto pœnœ nomine currunt, y> vix perveniat pretii dimidium emptae rei,. » aut rei venditae simulatè. Crevit etiam in » tantùm fraus hujusmodi ut alioquin nulla res

» vendatur, aut ematur : sed tantùm verbal?s-

» fiât contractas, nominatis mercibus, quae née

d videntur, nec etiam habcntur, aut tradunturv

» Compellitur etiam quandoquè is qui pecuniâ

» indiget, confïteri se récépissé mu tua centum,

y> solvendà usque ad talem diem sub pœnâ;

y> cùm reverà non nisi octoginta receperit. Et

» alioquin coram personâ publicâ fit tôt i us

» summa? nominatae traditio; cùm tamen ex.

x> pecuniâ débiter illi correcipiens partem res-

d tituat ex condicto. Et ut dicamus breviter,

d semper hic agitur, ut solummodo tempus

» vendatur. Nos verô, prout ad nos pertinebat,

x> volentes morbo tam pestifero ©bviare, qui,

D quorum dam faciente malitià, serpere cœpit

» ut cancer in Cypro, et praesertim in civitate

» Pïicosiensi : jamdudùm publiée contractas.

» hujusmodi fieri nihiloininùs, et sub pœnâ ex-

» commun icationis omnibus notariis , et aliis.

y> scriptoribus ne eos scriberent, atque militi-

y> bus et aliis omnibus, ne in contractibus pra>

y> dictis , quos , ut vulgariter loquamur , Ba-

* ratas appellant, fidejussores se constituèrent,

» aut debitores pro aliis. Similiter et mediato-

y> ribus, quos Sensales appellant, ne tractarent,

y> aut promoverent conventiones contractuum

5> prœdictorum. Cœterùm curantes Babylonem,

» non est curata : fiunt etenim et vigent frau-

7> des hujusmodi sicut priùs, propter quod

î> compellimur contra pestem hanc manu in-

y> surgere graviori. Quare inhibemus districtè, y> ne de caetero taies vel similes in civitate et » diœcesi ÎNicosiensi fiant contractus : eos qui » contrà fecerint, sive principales, sive médiay> tores , aut scriptores , seu fidejussores , aut » debitores, excommunication is vinculo innoy> dantes : nihilominùs contractus praedictos ipsa y> jure nullos esse pronuntiantes, ut nec agi j) nec excipi valeat ex eisdem : nec judex ec- )> clesiasticus, etiamsi se contrahentes ecclesiasy> ticœ jurisdictioni subjiciant, aut jurent, ex 7> eisdem audiat conquerentes aut excipientes, y> aut judex etiam secularis.

ce Edita est et recita ta publiée hœc consy> titutio in ecclesià sanclae Sophiœ , populo » post sermonem, à Rev. Pat. dom. Hugone y> Dei gratiâ INicosiensi Arcliiepiscopo anno Do- » mini mcclvii, pridiè Kal. octob. (Concil. » Labb., tom. xi, pag. 2383 et a384.)

LXX1I. Concile de Montpellier, de l'an 1258, can. v.

« Caeterùm Judseorum avaritiam exitiabilem, » quantum cum justitiâ possumus, refrénantes, » statuimus ut nullus de cœtero Judaeum ali- » quera contra Christianum super exactione » debitorum audiat, nec ei audientiam aliquam y> praebeat; nisi priùs sacra lege Mosaïcâ coram » positâ, Judaeus ipse qui justitiam postulat sibi y> exhiberi, per suum declaraverit advocatum^ » quid et quantum de ipso debito quod exigit,

» usura vel sors fuerit : ut extunc super sorte y> solummodo audiatur, usurarum petitione pe- )) nitùs submotâ : salvâ tamen nihilominùs de- » fensione quàlibet Christiano , si velit et pos- » tulet se ad probandum ad mi tu quod totum j) fuerit usura, quod Jud;eus exigit, vel in ma- » jori quam declaraverit quantitate. » (Concil. Labb.., lom. xi, pag. 781.)

LXX1II. Concile de Cologne , de l'an 1266, can. xxxv in finem.

« Idem statuimus fieri de bis, qui usurariis » manifestis assistunt patrocinio, vel defendunt y> eosdem. » (Concil. Labb. , tom. xi, pag. 853.)

LXX1V. Concile de tienne en Autriche, de l'an 1267, can. vill.

« Item , dolentes referimus , quod quidam » salutis sue immemores, et prodigi fa ma: sure, )) tam clerici , quàm laïci , per Saltzburgeny> sem provinciam constituti, usuras et contracy> tus usurarios exercere prœsumunt : ad quoy> mm cupiditatem refrenandam statuimus, ut :» ipsi supra hoc in sacro Concilio prœmoniti » à talibus abstineant; alioquin nos, ipsos ex-

y> communicamus in scriptis in anno, vi-

» delicet in Cœnâ Domini, Assumptione beatae » Virginis, et in Nativitate Domini, praecipi- » mus per plebanos et majores suos in locis y> suis excommunicatos publiée denuntiari. Cle- » rici vero beneficiati, qui per tempus trium y> mensium sententiam excommunicationis sus-

» tînere prsesumpserint animo indurato, per

y> suos dioecesanos suis beneficiis spolientur, et

% » personis idoneis per illos, ad quos beneficio

» rum illorum spectat collatio, conferantur;

y> salvis aliis pœnis contra usurarios editis ,

y> secundùm canonicas sanctiones. » (Concil.

» Labb., tom. xi, pag. 862.)