TOME III
» tur, salvo jure nostro et Archidiaconi, în prœ- » missis. Prœcipimus etiam constitutiones dicti » domini Papa?, contra usurarios alîenigenas » éditas, Crmiter observari. Sacerdotes non » permittant quœstionarios Goliardos, vel quos- » cumque alios ignotos, intra parochiam suara » in ecclesià, vel in viâ, vel in plateâ, vel in » quibuscumque locis parochiae sua? pracdicare, » vel ostiatim. déferre indulgentias pro quoestu » faciendo. Sed taies et omnes qui eis assistant, » presbyter loci excommunicet^ et ad remo- » vendum ipsos invocet auxilium brachii secu- » laris, si necesse fuerit. » (Concil. Labb. , tom. xi, pag. i444 et i445. )
XCV. Concile de Noyon , i3.e siècle, mais dont Panne'e est douteuse, can. m.
« Ad refrenandas feneratorum fraudes, quas » jugiter meditantur , ut possint aliorum substan- » tias exhaurire : remedium aliquod nos con- » venit invenire. Statuimus igitur, ut si quis » super usurarum crimine graviter fuerit diffa- » matus, licèt nullus accusator appareat, prae- » latus loci, solâ famâ déférente, descendat et » inquirat : et si clamorein opère completum » repererit, in criminosum canonicam exercere » non différât ultionem. Si vero reus probatus » non fuerit, fama autem ad hoc concrebrescat; 5> ad sedandum scandalum, secundùm discre- » tum proelati sui arbitrium, taliter diffamato » purgatio canonica indicatur, in quâ si defe-
1DISSEKTATI0NV 5^5
cerit, canonicè puniatur , secundùm quod •> in primo Lateranensi Concilio continetur. » (Concil. Labb. , tom. XI, pag. 2442.)
XCYI. U histoire du monastère de tuiliers ( V illariense ) en Brabant, liv. VI, chap. vi, rapporte un fait remarquable arrivé au i3.e siècle.
« Sed quid nostro ferè tempore , sub quodam » religiosissimo Abbate in Villariensi monasterio » Brabantiœ partibus contigit, videamus ; nescio » tamen utrùm fuerit ille vel alter. Maxima » summa pecuniœ librarum, fortassè M. D. C, » mortuo quodam usurario in Namurco, in dic- » to monasterio est delata , ex quâ cùm multae » possessiones essent emptae, quidam vir arctae » conscientiae Abbas monasterii est electus. » Quod ubi comperit factura, doluit, et ven- » ditis ovibus, atque pecudibus, rebusque mo- » bilibus , pecuniam in Namurco remisit, ut » spoliatis singulis redderetur; nemine autem » assumere volente restitutionis negotium, pe- » cunia iterùm ad monasterium est delata. Pius » ergo Abbas reportantibus indignatus jussit » itéra to eam referri, et in foro coram civibus » et omni plèbe deponi, dicens : Pecuniam, qui » velit, accipiat; meam esse renuo, quia injustè » acquisitam non dubito. Quod ubi viderunt, y> omnes œdificati non modicùm in hoc facto, t> communi consilio per manus \irorum fideç lium pecuniam ipsam injuriatis singulis reddi-
. derunt. Monasterio autem Deus non multo post » in decuplo plura restituât, et quod ante te- » nuissimum et ferè mendicum fuisse probatur, » modo elegans et multis copiis opulentum vi- » dimus ampliatum. In monasterio ipso multos o> vi dimus sanctos, et plerosque qui spiritu pro- » phetico, et miraculis claruerunt. » (Thés, nov. anecd., tom. m, pag. 1286.)
XCVII. Statuts synodaux de l'Eglise de Nantes y dont l'époque est incertaine, mais que les auteurs du Dogma Ecclesiœ rapportent au i3.e siècle.
N.° 78. « Quaeratur utrùm (penitùs) habuit » rem alienam injuste, videlicet per furtum, » fraudem, usuram, rapinam; et si hœc ca- » veant sacerdotes, ne missas, vel eleemosy- » nas vel hujusmodi pro restauratione vel resti- » tutione injungant; quia pro régula est circa » restitutiones , quôd vero domino facienda est » restitutio, si poterit inveniri de facili, et
» laesor possit solvere et non suflicit
» circà malè habitum sola restitutio, sed con- » digna débet injungi pœnitentia pro peccato. » (Thes. nov. anecd., tom. iv, pag. 948.)
N.° 82. « Dicendum est filiis feneratorum , » et omnium raptorum, quôd de hujusmodi » arctissimè debent vivere, et reddere damnatis » prout possunt etiam in suis dominiis. Et si » pinguior eis evenerit fortuna , debent reddere » de proprio quantum possunt, saltem quan-
DISSERTATION. 5s5
S tôm ad eos pervenerit. » (lbid., pag. 949.)
XCVIII. Statuts synodaux de V Eglise dè Coutances, i5.e siècle, chap. lvii de usuris.
« Usurarum voraginem, quœ animas dévorât, » faeultates exhaurit, compescere cupientes, » constitutionem Concilii Lateranensis contra » usurarum dictarum (1), sub divinœ maledicy> tionis interminatione praeeipimus inviolabil'rter » observari. Et quia quô min or feneratoribus » aderit fenerandi commoditas, eô magis adi- » metur fenus exercendi libertas, hâc generali » constitutione sancimus , etc. » [ Ce statut est absolument copié sur les canons xxvi et xxvii du second Concile de Lyon, de l'année 1274, rapporté ci-devant. ] (Thes. nov. anecd. , tom. IV, pag. 827.)
XCIX. Un Concile dont le lieu est incertain , et que lés auteurs du Dogma Ecclesiœ placent au i2.e ou au i3.e siècle; can. xlix et l.
(c Excommunicentur in génère so-
y> lemniter sortiarii, testes perjuri super sacroyy sancta, incendiarii, usurarii, raptores publi- » ci, etc.
» Inhibeatur etiam omnibus, ne in pignus, y> ubi de sorte minuitur, retineant, postquàm )> de fructibus sortem susceperunt, deductis ex- » pensis. » (Thes. nov. anecd., tom. iv, pag. i55.)
(1) Deest aliquod yocabwlum.
526 GINQUifjME
C. Un autre Concile , dont le lieu est pareil-* lement incertain, et dont la date est aussi du i2.e ou du i3.e siècle; can. xxn.
y> Usurâ, rapinâ, fraude sibi caveant sacer- » dotes, ne alias injungant pœnitentias, scilicet » missarum , eleemosynarum , et hujusmodi y y> priusquàm reddiderint. Non enim dimittitur y> taie peccatum, nisi restituatur ablatum. » (Thes. nov. anecd., tom. rv, pag. i5g. )
i4.e SIÈCLE.