‹ Documents divers sur le Limousin;Chapitre 72 sur 100 · IV · texte numérisé non relu

IV

EXTRAITS HISTORIQUES

PAB

r.-B. PRADILHON DE SAINTE-ANNE

(xi'-xvii* siècles).

Selecta ex actis et instrumentis ecclesiœ Lemovicensis (1055-1589).

tiier qui porte ce titre nous a été communiqué par Champeval, sans que nous ayons pu savoir d'oii il projuate. 11 compte 16 feuillets in4'', d'une écriture de la moitié du XVII" siècle, et contient beaucoup plus d'exe de copies d'actes. Comme il n'est point encore possible er si ces actes subsistent aujourd'hui dans le fonds de de Limoges aux Archives départementales de la Hautenous donnons ci-dessous les pius intéressants. ur de ces extraits, qui a pris en outre la peine de dreslistes des chanoines de Saint-Étienne de Limoges au le : l'une ex imliumentis diclœ ecctesiœ, l'autre ex char- !zerchensi, est dom J.-B, Pradilhon de Sainte-Anne correspondant de Gaignières, dans la collection duquel its que nous publions ici se retrouvent avec le nom de

radilhon était assez inexpérimenté dans son métier d& tantôt il reproduit exactement l'ortLographe des docuantôt il y substitue celle du XVll* siècle. Nous avons ces anomalies.

traits se suivent sans aucun ordre apparent, le plus 3 rapportant à l'année 1055, le plus récent à l'année is avons rétabli l'ordre chronologique.

Alfbbd LEBOUX.

EXTRAITS niSTOR, PAR DOM J.-B. PRADILHON. 253

Donation de Bénévent par les chanoines de Saint^Étienne de

Limoges, 1055,

L'an 1055, le chapitre de Limoges donna le Heu de Segondeles ou de Benevent (1) à certains religieux qui désiroient y servir Dieu. Le dit chapitre se réserva l'hommage de toute la temporalité et la confirmation du prieur qui seroit eslu par les religieux.

Accord entre l'évesque [de Limoges] et Gouffîer de Lastours, pour

l'église d'Objac, 1126 (2).

Notum sit omnibus hominibus quod Eustorgius, Lemovicensis episcopus, atque Sti Slephani canonici conquerebanlur de Golferio de Turribus (3), qui faciebat eis injuriam de ecclesia de Objac (4) et de rébus eidem ecclesie pertinentibus et de mansis de la Prada. Sed Golferius audiens ab episcopo et a clcricis de hiis omnibus querimoniam, volens terram suam propriam retinere quam in vadimonio habebat, rogavit domnum Lemovicensem episcopum quatenus tptam predictam terram, scilicet partem ecclesiae de Objacy cum rébus eidem ecclesiae pertinentibus, de quibus clerici conquerebantur, reliquam vero partem suo jure possidebant atque terram de la Prada cum hominibus ibi manentibus, in vadimonio acciperet. Quod audiens episcopus, consilio canonicorum Sti Stephani tradidit Golferio mille et quinquaginta solidos barbarinsB monetœ, quaB ^medietas erat tali conventu, ut si Golferius vel aliquis haeres ejus prefatam terram redimerevoluerit, triginta quinque marcas purissimi argenti Eustorgio episcopo, si vivus fuerit, sin aulem communi capitulo Sti Stephani absque omni calumnia reddat. Golferius vero prediclam pecuniam accipiens, totam hanc

(1) Arr. de Bourganeuf, Creuse.

(2) Cet acte a été eoimu ées anieivs dn NoinUaire d'Auvergne^ v» Gimel.

(3) Gouffier^ fantewi.

(4) Objat, am de Brive, Gorrëze.

EXTRAITS HISTORIQUES

ila liberam episcopo el clericis tradidit. Quod (1) in is eorum ejua balujus terrsè, quem Golferiuâ superpo-

FOgdXui ipstùs quidquid ibï pOBsidehat tulum descitud placitum fecit Golferius et in sacra manu con- 'piscopi et flde propria fîrmaTit tali pacto ut si ipse

quarn tune ibi tenebat seu partem clericorum Sti ni, sive aliquis de hœredibus seu etiam aliqua lians persona injuste violaverit, ipse Golferius totum 10 et commuai Sli Stephani capitule emendet. Quod re noluerit intra septem dies maleracli, postquam i maleractum soient vel submonitus inde fuerit, sine

submonitoris, intra muros Lemovice sedis tandiu im teneat donec forJsfactum totum emendet. Si vero ! impedienlibus sedem ingredi non ausua fuerit, eoacto infra castrum Sli Martialis teneatur, Quod si )tuerit, Solempniaci (2) eodem conventu infra muros r. Eju3 placiti testes sunt episcopus ipse, in cujus n capituloSti Aredii(3) confirmalum est.

18 de Gimel, archidiaconus; Aymericus de Jaunhac, aconus; Ramnulphus de Oaral, sacrista; Petrus de jmericus de Peirucia (4), Pelrus Jordan, Simon Banner, canonici.

arle Oolferii auditores fuerunt Guischardus Bechada, de Perigors, Gaiferus (5) Bechada, Icterius la t, Aymericus de Lemolias.

enti die in castello de Pompedors (6), quidquid is de liac predicla terra fide et in manu episcopi irat, filius ipsius eidem conventui consilio patris [sui) *is sue atque suorum amicorum in manu episcopi

copie que dous reproduisons porte qi, avec une barre transversale. t U vralsemblabiemeDt une mauvaise lecluire. l.e seos voudrait

bbaye de Soiiguac, près Limoges.

Bt-Yrleix, cb.-lieu d'arrond., Haute-Vieuue.

copie porte Peirucia, ce qui est inadmissible. CF. d'ailleurs plus

(me nom.

is doute une seconde forme de Waiferus, Waifre, nom cél&tre

mua les d'Aquitaine.

npadour, arr. de Brive, Corrèze.

PAR DOM J.-B. PRADILHON. 255

concessit et fide firmavît. Audienlibus Helîa de GimeU Aymerîco de Jaunhac, Ramnulphi de Guarat. Ex parte pueri auditores fuerunt pater ipsius atque mater, que hoc ipsuin concessit et fidejussor inde extitit. Hi auditores fuerunt Hicterius la Ribeiray Fulcherius de Peirucia.

Si vero Golferius vel filius ejus sive aliquis de heredibus

cakimniose terram hanc invaserint et fldem quam Arma-'

verunt non tenuerint, Guischardus Bechada superveniens

se et suam terram iidejussione concessit ac etiam insuper

(ide in manu épiscopi firmavit tali pacto ut omne male-

factum emendet. Quod si non fecerit infra muros Solempniaci,

sese in capturam submiltit quousque totum emendetur. Si

autem et id facere recusaverit, convenit cum episcopo et

clericis ut tandiu se et terram suam excommunicâtàm

teneant donec in omni malefacto satisfaciat. Et eodem

conventu flrmaverunt Guido de Perigors, Hicterius la

Ribeyra et Aymericus de Lemotia et Seguinus de Turribus

et Petrus de Feletz et Archambaldus de Fêlez et Petrus de

Bré atque Otto', frater ejus, Petrus de Benayas^ Helias de

Ayent, Fulcherius de Peyrucia. Quod w isti in hoc fefellerint

Gaiferus Bechada fiaiiza (I), Aymericus de Peyrussia

fianzuy Petrus Banner fianza, Gaufredus de Peyrucia

fianza, Ademarus de Carreriis fianza. Ramnulphus vice-

comes de Gimel (2) firmavit sua fide et Raynaldus Bernard i

et Bernardus frater ejus. Willelmus Durantii et Oliverius et

Hugo de Bolciaco, onmes isti flrmaverunt tali conventu

quali Guischardus Bechada^ exceplo quod capti debent

manere apud Gimellum (3) vel apud Pompedors.

Haec carta facta est anno ab incarnatîone Domini MCXXVI, indictione quarta, concurrente (4) HH, epacta XXV régnante Ludovîco rege Francorum et W[illelmo] duce Aquitanorum, E[ustorgio] episcopo Lemovicensi, Ademaro

(1) C'est la traduction en dialecte limousin du firmavit employé plus loin.

(2) La seigneurie de Gimel porta plus tard le titre de baronuie.

(3) Arr. de Tulle.

(4) La copie porte concurretu.

EXTRAITS HISTORIQUES

»mile (1) Lemovicensium (sic). Et îsta scripta sunt VI idas augusli.

InvMtiturt d'un» aiaiaon pv le priaur de St-Oéruld, 1222.

I Johans per la gracia de Dieu, priors de la maîio rau, Tau (?) asaber a tos seus queveiran aquestas leltras Helias Feuriers de Bocharïa donet et autrehet la soa- > deu barri de Bocharia a sua filla Maria, moltier Heliaa aia, et devestit s^'en en la mia ma per nom de la {sic) S. Girau, de cui mou la maisos; et investie! en ha per commandament deu pair per tal covent que no >sclia donar ni vendre ni enguatgar a mostier ni a ia ni a confrairia. Aiso fo fach auvent don G. Plevicis, ela de S. G[irau], e Thomas Preveire e Michel mon' e P. de Jenalac e A. deu Mas e W. Genia. E que aiso erme e tenable per tos temps en doniei eo a la ]dompna îta cliartra saelada de moD saeu per commandament n pair. Aclum anno Domini MCCXXH.

Frint Prêcheurs de Limoge», 1242.

mericus, abbas Stî Augustioi 1242, in litteris dicti is ubi fit menlio villaris in quo Tratres Prsedicatores bantur, quod Gerardus prïor et fratres vendiderunt ) trium millium solidorum et 12 Ubrarum et dimidia^, vdXz. ibi capella et sex pedibua secundum metas posila^ iiiquaque. Fit etiam mentio lapidicîiife. Actum in domo fratrum Prœdicatorum, in parrochia S. Micbaelia de i-ia, die sabbathi post Oculi, anno Oomini 1242, testisîc) Amelio, prfeposito S. Augustini.

tence faite par Aymeric de Rochechouart de violence» commise» à fa Chapelle-Blanche, 1251 .

n Aymericus de Rupecavardi vicecomes (2) per vim liriam raulta damna intutisset hominibus de Capella-

a copie porte Adsmarus vkecomtt, lymeric, vicomte de Rochechonart.

PAR DOM J.-B. PRADILHON. 257

Alba (1) et saizinam fecisset, propter quae ipse, familia, terra et homines sui censuris Ecclesiae erant înnodati, juravit A[ymerico], episcopo Lemovicensi (2), se onania reparaturum, ablàta restituturuni et alia facturum secundum taxationem faciendam per Thomam de Fonte et Gregorium canonicum Lemovicensem. Fidejussores dédit Margaritam vicecomitissam de Rupecavardi, matrem suam, Aymericum de Castro novo et Aymericum Pauta, milites. Predicti vero canonici injunxerunt ei ut proxima dominica in quindcna Penlecostes processionem suam sequeretur. Ipse Aymericus et omnes illi qui saisinse, invasioni et violentiae interfuerunt, ipse, sui et milites qui interfuerant, nudis pedibus (3), sine cofia et sine zona et sine capollo vel garlandia, in solis tunicis, alii vero omnes qui interfuerunt in solis camisiis et braccis, nudis pedibus (4), sine zonis, cofiis, garlandiis vel capellis, virgas in manibus déférentes, idem etîam faciendum, statuerunt in processione inventionis sancli Slephani sub pœna decem marcharum argenti in ornamenta ccclesiae Lemovicensis convertendas. Et donec fieret tali» satisfaclio, praedicta Margarita vicecomitissa, Aymericus de Castro-novo et Aymericus Pauta debent dare oslagia suis expensis in civitate vel Castro Lemovicensi. De quibus omnibus dédit litteras suas supradicla continentes Aymericus qui supra, pridie idus junii 1251. Eodem die, ejusdem tenons Margarita vicecomitissa lanquam debitrix principalis dédit litteras suas.

Dignité de chantre [en l'église cathédrale],

Cantoria vacante tempore Guidonis epîscopi (5), statutum est a capitulo ut pro prebenda ad cantoriam spectante cantores, qui pro tempore essent, de proventibus capituli triginta libras solvendas jn duobus terminis sinodalibus tan-

(1) La Chapelle-Blanche, commune de Saint-Victuruien, air. de Rochechonart, Uaute-Vienue.

(%) Aymeric I de la Serre de Malemort, de 12fôà li72.

(3 et 4) Le texte porte nudi pedes !

(5) G^est-âdire Gui 11 de Gluzel, tyCqne de l»6 à 1233.

Page 1