Lettre du P. Isaac d'Aultry (2), au R. P. MuTius
VlTELLBSCHI, ÛÉNERAL S. J.
Constantinople, 20 sept. 1633.
(Archives S. J.)
Sommaire : A. Le Père Queyrot sommé par le Muphti d'Alep' d'aposUsier. Il est emprisonné avec le Fr. Béchène. Le consul réclame en vain. — Le Frère saisi d'une forte fièvre est retiré dans la maison du marchand français Contour, qui se porte caution pour lui. — B. Trois mille pièces d'or demandées pour la délivrance du Père. Destitution du vali d'Alep obtenue par l'ambassadeur de France. — C. Le P. d'Aultry attend certains documents, afin de mieux connaître son Institut.
A. Ex litteris Patris Gasparis Maniglier et aliorum accepimus, excitatam in nostros Aleppi persecutionem, cujus haec summa est : die decimo quarto Augusti, hora post ortum solem plus minus secunda, dum faceret sacrum P. Maniglier in cubiculo, judex aleppensis decem e suo satellitio raisit domum nostram, accurrit ad januam P. Hieronymus Queyrotius cura fratre coadjutore, qui comprehensi ducuntur ad judicem. Tria objicit judex : P nostros non demigrasse domo sua, ut jussi fuerânt. 2^ Déstructura sacellura priva ta auctoritate fuisse instaurât um. 3^, In eodem sacello raissa^i a nostris celebratara. Respondit Pater ad I^m : nostros demigrasse domo, quando jussi sunt, sed postea rediisse, petita et obtenta per consulis interprétera facultate. — Ad 2"°^, nihil plane reparatum in sacello ut poterant ipsi Turcae testari. Ad 3^»*, negavit in sacelîo
(1) Mouhassel, perceptâur d*imp6ts.
(2) Le P. d'AaJtrj, Supérieur des Missions du Levant, retourna en France en 1642. Mais en 1648, on le trouve à Athènes 8*occupant de fonder une nouvelle Mission.
fuisse celebratum sacrum aut candelas accensas. Tum judex : quid, si illud adductis testibus comprobem ? Vis Maurus fieri ? Absit hoc a me, respondet Pater ; sed, si id exigatur, mortem subira paratus sum. Dein, jubente judice, in custodiam ducitur Pater cum socio ubi nuda in humo cubarunt prima nocte.
Die 16&, Qubernator aleppensis qui degebat sub castrensibus tentoriis extra civitatem, nostros ex custodia ad se vocat, interrogat, audit, eisque testes ex composito acoersitos apponit. Badem Gubernatori quae antea judici, respondit Pater. Ille nostros, scriptis eorum nominibus ac etiam testium, ad suum legatum seu vicarium in civitatem remittit ; redeuntes obvies habuit Consul gallus, qui pro eorum liberatione ad Gubernatorem pergebat. Cognito jrerum statu, admittitur ad conspectum Gubernatoris Consul, apud quem primum queritur Gubernator, neglecta a nostris décréta Judicis : quamobrem rei sunt capitis, inquit , eorumque viia mets est in manibus ; nihil tamen ante crastinam diem volo definire. Intel' lexerunt omnes ex bujuscemodi verbis et dilatione, dari tempus ad negotium pecunia componendum ; sed nulli ea ratio nostros liberandi probata est, non tantum propter paupertatem nostram, sed praecipue quia hac ratione muniretur via ad fréquentes hujusmodi vexationes, quae causa fuit cur sequenti die ad Gubernatorem non iverit Consul.
Die 17*, frater coadjutor febri continua aestuans, e custodia procurante D. Contour (qui se vadem constituit) eductus est, atqiie humaniter dorai habitus ; quô etiam se recepit P. Gaspar no quod parum tuta domus nostra vidèretur.
B. Die 19^ sub vesperam, Vicarius Gubernatoris niintiat P. Hieronymo persolvenda tria aureorum millia pro liberatione : ad quem Pater : Pauper si4m, inquit, neque triginta aureis œstimor ; Vicarius minatur furcam, nisi res coraponatur ante discessum Gubernatoris qui, die 22a, dicebatur profecturus ad bellum. Moris est ut nationes omnes gubernatorem discedentem raunere prusequantur ; habet in mandatis interpres Consulis ut post allata munera, gallicae nationis nomine, nostrorum liberationem a gubernatore petat. Is erat status rerum^ quando nobis datae sunt Aleppo litte-
rae, suspicantur aliqui 48 53 51 45 42 57 51 (1), (quibusnon plaçait emptam fuisse a nostris eo loco domum) procuratam fuisse hanc ^ vexationem ; sparsa in vulgus fama nostros, 70 aureoi um millia recenti haereditate adeptos esse. Fieri potest ut de legato Eminentissimi Cardinalis Ludovisii aliquid a nostris incautis priBdicataiu sit. Haec cum accepisset Excellentissimus Orator, primum arguit Consulem quod remissius in hac causa versatus sit quam par fuisset (2). Deinde, cum videret parvi fieri a Judice aleppensi décréta otthomannica (nostris enim hac ratione caverat), actum est de illo exauctorando, et a suo munere amovendo^ idque féliciter cessit. Jam missaest Aleppum exauctoratio, illucque perventura 24 hujus mensis. Speratur major gratia a successore qui hic est, antequam
discedat Aleppum. ExcellentissimusOratorilIumofficiisetmuneribus
demerebitur (3). Evenietque, Deo ita disponente, ut ex praesenti coucussione status Residentiae Aleppensis deinceps confirmetur.
C. Me sollicitura habent litterae quas ad Patern. V*™ dedi 3^ martii ; an pervenerint istuc adhuc non iutellexi. In iis exponebam ôventura profectionis meae Smyrnam et Naxum. Praeterea, humiliter petebam a Paternitate Vestra ut vellet ad nos mitti Décréta et canones Congregationum generalium, et privilégia Societatis, quibus nunc addi etiam humillime postule ordinationes, instructiones, formulasque recognitas atque in breviorem commodioremque methodum contractas, ordinationem quoque Patris Nostri Olaudii de rébus temporalibus, ejusdemque circa peregrinantes, datum anno 161 1 et alios, si qui sunt, hujusmodi libres ad Instituticognitionem
( 1 ) Nous laissons à de plus habiles que nous le soin de découvrir les noms qui nous semblent cachés sous ces chitfres..
(2) L^ambassadeur de France à Gonstantinople, M. de Marcheville estimait en effet que le consul à Alep, de L^Esfcrade, n*avait pas déployé assez d^énergie pour faire râlàcher les deux Religieux injustement emprisonnés et condamnés à ane amende. Voir le document précédent, n. 29 B, D. Les Jésuites se sont montrés beaucoup moins sévères pour le représentant de la France. Voir plus loin les lettres latines du P. Maniglier; la lettre du roi, n. 84, la relation italienne du P. Quejrot, n. 38.
(3) L'Ambassadeur, M. de Marcheville; voir la lettre précéd. et le n. 35.
spectantes» uf quoniam in his remotis partibus mediatorum superiorum Tocem coram audire non possumiit, eorum saliem Yolontatem et statuta in libris studiose legamus. Nihil hactenus de Pïttre et Fratre coadjutore, qui ut mitterentur e Gallia jussit anno supe^ riori Patemitas Vestra.