Le P. Maniglibr^ au même
Alep, le 4 février 1634.
(Archives S. J.)
Sommaire : A. violente persécution aux Indes, et en Syrie, en particulier contre les Capucins. En Terre Sainte, empiétements des Grecs.— B. Jésuites condamnés à la prison et rançonnés ; modicité des ressources. — C La prise de deux navires par les pirates éprouve fort les marchands français. Le prêt fait par les indigènes est à 24 ou 30 pour cent ; nécessité de rembourser Contour et Allemand, les généreux créanciers de la Mission.
Saeva adversus Religiosos," anno superiori, in hac Orientis plaga excitata tempestas nos quoque ]>erculit. PP. Carmelitani sacellum suum penitùs amiserunt. In regno Scendi (1), Persidem inter et Mogol constituto, sacra illorum aedes et prophana dirept» et dirutae ex Régis Mogol praescripto. Cum PP. Capuccinis res hic amicè composita ; sed^ in monte Libano et oppido Baruth sub ditioneprincipis Sydoniorum, durius a Turcis provinciam illam infestantibus tractati fuere (2), quinque enim ex illis capti, verberati et in servi-
( 1 ) Région du Sindh, fleuve de rHîndoustan, raocien Indus.
(2) Le 20 avril, le Ministre, écrivant au consul de Saïda, lui reproche de n'avoir pas protégé les Capucins de Beyrouth contre les vexations des Turcs. Il lui recommande d'empêcher que d'autres Religieux ne s'établissent dan» leurs maisons. — (Min. Atf. Etr. Corr. dipl. Turquie, t. 4, n. 150).
tutem reduQti in trirerai Bassge Maris collocati sunt, et Gonstantinopolim ducti ; sacra eorum suppellex et domestica depraedata. Rei eventus expectatur ; intérim Balthazar armenus interpres pro causa illorum sollicite decertans, de raandato Sapremi suspenditur (1 ). Persa Iberiam depopulatus est. Quid PP. Theatbinis actum ignoratur. Àb eo tempore nibil hic, nihilin Perside de ipsis vulgatum. PP. Franciscmi suaru hic amisere ecclesiam. Qui iii menas terio nazareth versabantur a principe Tharbej arabe capti ; pro illorum libertate mille et quingenti nummi regales exsoluti (2). Inter eosdem Patres et Graecos lis antiqua de clave santuarii Bethleemitici renovata. Gr%ci maximam pecuniarum summam Constantinopoli profuderunt, ut unam clavem obtinerent ; Patres ut eorum conatus irrites redderent Constantinopoli jam octo millia nummorum expenderunt, spesque illis data erat rem ex auimi sentenlia successuram, modo hic Viziro quindecim millia nummorum penderent. Rébus ita suspensis, sanctuarium claudi et sigillé regio obsignari, clavesque sibi aflferri, insciis Excell™^* Oratoribus et Gonsulibus, jussit Impe-
( 1 ) Balthazare arineno suspenso, cseteri oratorum interprètes sibi fuga cnnsaluerunt. Lettre du môme aa même, 16 mars 1634 (Aivh. S. J.).
Ce fait tragique s'était déroulé à Constantinople. Le chevalier Ricaut raconte que l'ambassadeur de Mai*chevil]e, ayant eu des démêlés avec les ministi^es du sultan au sujet d'un esclave qui s'était enfui sur un vaisseau françai9> le oapitan- pacha obtint du Orand-Seigneur de faire empaler l'interprète du représentant de la France, l'arménien Balthazar. Après cet incident et d'autres semblables, oa s'occupa de former déjeunes Français pour le rôle d'interprètes ou drograans. Voir plus loin, n. 4? et s. — Voir sur la mort d® Balthazar, VUist. de rempire ottoman par de Hammer, traduct. de Hellert, Paris, 1837, t. IX, p. 2^, sq. ; et Mémoires de Bonnac^ éd. Schefer, p. 14.
En dehors de certaines connaissances techniques, on exige du futur drogojan « un esprit de sagesse, de conciliation et de fermeté, un fond inaltérable de probité et de droiture : assez de courage pour braver le fléau de la peste, qui à Constantinople, n'interrompt jamais le cours des affaires, une élévation d'âme qui le reude insensible aux désagréments que lui présenteront Torgueil religionuaire des Turcs et leur fierté brutale». H. Cordier, Un irUerpi^ète du gênérai Brune et l(ifin de Vérole de!^ jeunes de langues^ Paris, 1911. p. 9. Cf n 42-
(2) Sur l'émir Tharbey, voir t. I des Doc. p. 345 ; Mémoires du chevalier d'Arvleux t. 3, p. 54« ,• t.- IV, 290 et suiv. — Il écrit émir Tarabeye.
rator. Diotum, factum; eveutus omnium animos suspensos t6n6t(l).
B. Nos novi sacelli conciniiati asum amisimus; non est tamen ablata spes recuperandi, nec res dirficilis est. Intérim priore utitimur, nemine contradicente. P. Hieronymus et frater Floridus aliquandiu carcere conclusi fuere, aed postmodum suniptibus nationis nostr» libertate donati. Pro bono tamen paois oportuit nos centum et viginti nummis redimere vexationem a préside diversorii nostri. Nunc omnia, Dei aspirante gratia, pacata sunt, et non est Satan in finibu^ nostris. Mre tamen alieno premimur, et supra modum gravamur, quia jam annus exactus est quo uomina nostra creditoribus dedimus, et non suppetit unde illis satisfaciamus. Die septimo aprilis 1633, trecenti nummi regales D°<> Roberto Contour Massiliae refusi sunt ; die ultimo Januarii hujus anni, accepi ultimam navem sexaginta nummos nobis asportasse ; Massiliae superesse sexaginta quioque, et Lugduni paratos esse quingentos fraiicos.
G. Toto anno superiore nihil subsidii submissum est ad solvendum censum annuum domus, et jus januae, et ad omnes alios sumptus necessarios, qui ultra eaqusB stipeerogantur,faciendisunt. Si igitur domus, propter pericula quibus cum secularibus premebamur alienis pecuniis coemenda fuit; si eadem reparanda et concinnandum sacellum ; si omnes aliae expensse jure aut injuria neoessario faciendae ex creditorum marsupiis depromendee fuerunt ; si aliqusB usurae solvendae, quid mirum si aère alieno gravemur? Sed quid facto opus ? Jactura duarum navium aestate a pyratis captarum aBstimata ducentorum millium coronatorum, eas mercatores nostros redegit ad angustias, e quibus emergere in hocinfelici rerum statu et negotio difflcillimum erit. Coguntur sua repetere ut se ipsi
(1) Voir Doe, t. 7, p. 351 avec les ouv. citéa en note. — Une lettre da P. Maniglier à Mutins Vitelleschi, datée du 27 mars 1634, lai amnonce qne la Mission dee Pères théatins en Ibérie n'est pas moins éprouvée : « Accepi R. P. Theatinos, Iberiam dévastante Persa milite, salnti fuga consuluisse^ sed extrema passes, Reverendumquo Dominum Avitabilem in quodam stabulo triduum passum esse intediam, socium^ue ejns secularem famé confectum.
Sur Avitable et les Missions des Théatins en Géorgie (Ibérie) en Colchide etc. voir Galano, Conctllationis Ecclesiae armenae cum Romana Prima pars historialis, Rome 1690, ch. XII. Ces missions^ au siècle suivant, étaient dans le plus piteux état. Voir Voyages de M. le ohevalier Chardin en Perse etc., Rouen, 1723, p. 20 et sniv.
alieno aère eximant. Solvere igitur saltem post annum necesse est. Hic non possumus nisi alio aère alieno a Judaeis, aut Mauris emeudicato, et quidem solutâ 24 aut 30 pro centum usura, quod in Missionis, Provinciad et Societatis detrimentum vergit, quia capitale cum usuris tandem persolvendum erit {}). Domus vendi non potest, tum quia non expedit, nec enim alla seque commoda, nec seque yili pretio invenietur et pluribus erit exposita periculis, quia nova erit nobis, et novum sacellum ; tum quia hoc miserrimo tempore emptores non invenientur. Necesse est igitur ut ex orbe Xano nummi ad nos sere alieno liberandos submittantur.
Vidi ab initie Provinciam nostram penuria laborare, eaque propter rogavi R. P. V. ut ex eleemosynis, vel piis legatis qua^ flunt Sooietati, quingentos, si fieri posset, coronatos submitteret, quando quidem hsec Missio Societati quse in India versatur magis quam Provinciae nostrae opportuna est. Et ipsa Societas, si hic pedem âxerit suo tempore summa cum laude et fructu in vinea D°i suam operam coUocare poterit, et hinc ad alias nationes laborum suorum fructus derivare.
Mitto Massiliam duas litteras cambii pro exsol vendis a Provincia quingentis nummis regalibus D'*^^ Contour et H^^ Alleraano prsBcipuis creditoribus, amicis, fautoribus et benefactoribus nostris, et expecto a R. P. V., cum magno animi sensu, quingentos aureos ad reliqua persolvenda cum expresse mandato,ut ad noseProvincia
(1) Dans une lettre du 7 mai suivant, le P. Maniglier, après avoir remercié le P. Général pour les 200 écus, reçus à Alep le 25 avril, insiste de nouveau et sollioite une aumône de 300 écus. Il appuie sa demande sur deux raisons principales : la Province, accablée d*autrea charges, « alienis PP. Germanis onerata » ne pourra qu'à grand peine acquitter les deux lettres de change, de 500 éous (cruciatorum ) données le 4 février, à, M. Contour et à M. Allemand, deux grands bienfaiteurs des missionnaires. D'autre part, impossible d*emprunter aux usuriers orientaux : « Si enim cogimur aes aiienum a Judseig aut a Mauris sumei*e, solvendo non erimus; propter exubérantes usuras. Cujus rei testis erit mihi locuples nostra natio, quse cum ante andecim annos» ses aiienum ab excellentissimo Oratore D. Comité de Cesy sui ergo oontractum, quinqnaginta millibus cruoiatis extinguere potuisset, nunc cogitur 310 millia cruciatorum exsolvere » Lettre citée> tirée des Archives S. J. à Rome.
cito et tuto mittantur (1). Nobis ad has angustiae redactis ipsa, ut spero, et obnixe deprecor, viscera paternae suse cbaritatis explicabit.