‹ Documents relatifs aux rapports du clergé avec la royauté (volume 2)Chapitre 34 sur 77 · FORMULE DE RÉTRACTATION DES ÉVÊQUES · texte numérisé non relu

FORMULE DE RÉTRACTATION DES ÉVÊQUES

Pour recevoir l'institution canonique , chacun des prélats nommés par le roi dut écrire au pape la lettre suivante dont la cour de Rome avait tracé le plan^.

(Bib. Nat., Mss. Mélanges Colbcrt, t. III.)

Beatissime Pater,

Cum in hàc tandem exultantis Ecclesiœ felicitate juges Christiani omnes patern.T providentiœ fructus percipiant

1. Voir page 31. Daunou fait obsei'Ter à ce sujet « qu'aucune volonté de Louis XIV, si l'on excepte son testament, n'a été plus mal exécutée que l'édit par lequel il avait ordonné d'enseigner tous les ans la doctrine des quatre articles en chaque école de théologie. »

2. La rétractation du roi ainsi que celle des évèques est postérieure à l'afiPaire des Franchises. Nous croyons cependant devoir placer ici ces deux pièces sans nous asservir à l'ordre chronologique , parce qu'elles sont la conclusion naturelle de tous les documents qui précèdent.

3. On trouve dans le même volume des « Mélanges Colbert » divers pro-

Mention. — Rapports du Clergé avec la Royaiuê. 5

m LA REGALE — LES LIBERTES DE L'EGLISE GALLICANE

fncilemque in sinuni patern.T biMieficenticne vestrae aditum expcriantur, nihil accidere molestius mihi potuit quam quod eo etiamnutn loco res mère sint ut aditus in gratiam Sanctitatis Vestr.TC mihi hactenus interclusus quodam modo vidcatur. Cujus quidem rei cum eam fuisse rationem perceperim, quod ego Cleri Gallicani comitiis anno 1682 Parisiis habitis interfuerim. Idcirco ad pedes Beatitudinis Vestrae provolutus, profiteor ac declaro me vehementer quidem et supra omne id quod dici potest ex corde dolere de rébus gestis in comitiis prœdictis, quae Sanctitati Vestrœ et ejusdem prnedecessoribus summopere displicuerunt, ac proinde quidquid in iisdem comitiis circa ecclesiasticam potestatem et Pontificiam auctoritatem decretum censeri potuit, pro non decreto habeo et habendum esse declaro.

Praeterea pro non deliberato habeo illud quod in prœjudicium Jurium Ecclesiarum deliberatum censeri potuit; mens nempe mea non fuit quidquam decernere et Ecclesiis praedictis praejudicium inferre; promptus sane in insigne profundissimi obsequii quod Sanctitati Vestrœ profiteor, et demissa3 reverentiœ pignus, ita me gerere ut de débita mea, quam ad extremum vitœ me?e spiritum Sanctitati Vestrae impensissime pr;estabo, obedientia, et de meo pro tuendis Ecclesiarum juribus zelo, nihil unquam possit desiderari.

His itaque perlectis nostris litteris spero et Sanctitatem Vestram humillime obtestor, ut me in gratiam benevolentiamque suam tandem receptum, Ecclesi.T ad quam rex noster Christianissimus me nominavit praeficere non dedignetur, quo maturius animarum saluti et Christian.f religionis utilitati, ipsarumque Ecclesiarum juribus et dignitati, ut sincère Sanctitati Vestrie profiteor, studium omne meum et curam impendam. Intérim Beatitudinis Vestrae, tanquam Beati Pétri, Apostolorum principis, successori, Christi

jets débattus entre les ministres du pape et ceux du roi. Le projet coté G présenté par la cour de Rome est ainsi conçu : a Ex corde dolenius super rébus gestis quae Sanctitati veslrœ \aldp displicuerunt ac proinde id quod circa potestatem Ecclesiasticam et pontificam aullioritatcin decretum, vel in Ecclesiarum praijudicium dclibcratunt censeri putuit, quod a mente nostra prorsus alienum fuisse tcstamur, pro non decreto et deliberato habemus et babendum esse dccluramus. »

FORMULE dp: rétractation des ÉVÉQUES (17

Doniini vicario, totiiis militantis Ecclcsirr capiti, vcram et sinccram obcdientiam quam jam promis!, iteruni pioniitto, voveo et juro, ac multos et lelices aniios pro bono totiiis Ecclesia' ex aninio precor,

Sanctitatis Vestraî humillimiis, devotissimus et obscquontissimus filins

Page 1