Rome, MDCCXXXIV
ABOLITION DES FRANCHISES DANS LA VILLE DE ROME 6'i
Pétri et Pauli,ac tôt Martyriim Sano-uine consecratam in qua Siimmus Pontifex cum Sacro Cardinalium Collcglo residet, et ad quatn ex omnibus Mundi partibus veluti ad Portum saluberrinium Gentes confluant, quoe denique communis omnium Patria censetur, esse ipsis Facinorosis hominibus vacuam.
Sane cum a diversis Pontificibus Pr.nedecessoribus nostris pluresConstitutiones adversus Homicidas, Sicarios, Latrones, Sacrilegos, Raptores, aliosque facinorosos homines, eorum que Fautores et Receptatores, sine quibus Dolinqtientes diutius latere non possunt, cdit.ne fuerint, quœ vel temporum iniquitate vel ad senium et occasum vergentis saeculi corruptela, aut Maaistratuum neaflio'entia minus custodiuntur et observantur, ac fere in desuetudinem abierunt : operae pretium censuimus Constitutiones ipsas approbare et innovare, prout illas motu proprio et ex certa scientia, cum omnibus et singulis censuris et pœnis in eis contentis harum série approbamus et innovamus. Et insuper quia (sicut accepimus) quorumdam eo usque processit licentia ut non solum Homicidas et Facinorosos ac alios prciedictos contra juris et Sacrarum Constitutionum pra^dictarum prohibitionem receptare audeant, sed etiam Domos suas, necnon vias publicas et plateas, quae circa Domos sunt Facinorosis ipsis tutum refugium et quasi Portum esse velint, signatis etiam Franchitiarum nomine quodammodo limitibus in via, quos Justitiœ ministris incjredi non liceat.
Nos abominabile et detestandum Franchitiarum hujusmodi nomen penitus abolemus et perpetuo abolitum fore decernimus. Volumus autem causarum Capitalium Judicibus, Bariscllis, Apparitoribus et aliis Justitiae Prjvfectis et Ministris, quascumque vias et plateas, ^Edes et Domos ad requirendos, capiendos et debitis pœnis afficiendos facinorosos homines, die, noctuque libéras et apertas esse.
Si quis autem post hujus nostrœ voluntatis declarationeni, Franchitias hujusmodi adhuc habere et tueri, ac illorum pra;textu aut alias quomodolibet Justiti;e Ministros, in executione eorum Officii impedire prajsumpserit , etiam si
Baroiiiis, Domicellus, Cornes, Diix, Principis cujusvis Orator, aut (qiiod lutiirum minime credimus) Episcopus, Archiepiscopus, Patriarcha, aut ctiam S. R. E. Cardinalis cxstiterit, noverit se amissionis gratite ac bencvolentiœ nostr.ne, nec non correctionis et emendationis, prout Nobis juxta circumstantiariim qualitatem videbitur, prenas ipso facto incursurum. Si quis vero in tantam decreverit audaciam ut etiam violenter et manu armata ipsis Justitia3 Ministris se opponere et resistere ausus fuerit, tam facientes quam mandantes, eo ipso ci'imen hvsx majestatis incurrcre déclara mus et pro illius condig'na ultione, si ultra Justitire Ministros majori manu opus fuerit, prnecipimus dilecto fdio Nobili Viro Camillo Ursino Domicello Romano, ac alteri cuicumque pro tempore Militiae nostrœ temporalis Generali Gubernatori , et custodiae Palatii nostri Ducibus, tam pedestribus quam equestribus ac Conservatoribus, et Capitibus Reg-ionum ipsius Almae Urbis, ut contra opponentes et resistentes hujusmodi, tanquam Justitife, pacis et quietis perturbatores , nostrosque et hujus S. Sedis Rebelles, acriter suo brachio ScX'culari insuroant, ac eos Manu Reaia, et nulla tela judiciaria servata, severissime puniendos capi et carceribus mancipari faciant. Non obstantibus quibusvis Constitutionibus et Ordinationibus Apostolicis, privilcgiis quoquc, Indultis, statutis et consuetudinibus, cœterisque contrariis quibuscumque. Ut autem prœmissa omnia ad eorum quorum interest notitiam deducantur, nec aliquis de eis ignorantiam juste pr{etendere possit, volumus et Apostolica auctoritate decernimus quod pra?sentes Litlera' per aliquos Curire nostra^ Cursores ad Basilice Principis Apostolorum de Urbe, et Ecclesia^ Lateranensis Valvas, du m inibi Populi multitude adDivina audienda convenerit, palam et clara voce legantur, et lecta» in Basilica^ et Ecclesia^ bujusmodi ac (^ancellaria" Apostolica' Valvis, necnon in Acie Campi Flora' affigantur ubi ad leclionem et notitiam cunctoiiim aliquandiu aflîxa' pendeant et, cum inile amovejjunlur, earum exempla in cjusdem locis romançant afllxa'. Quodque earum trausumptis manu Notarii publici subscriptis et sigillo alicujus persouae
in dignitate Ecclesiastica constitutœ munitis, certa et indubitata fuies adhibeatur, prout pnesentibus Litteris adhiberetur si forent exhibitc-e vel ostensoe. Nulli eroo omnino hominum liceat banc paginam nostra* approbationis, innovationis , abolitionis, Decreti, vohintatis, declarationis- et pr;ecepti infringere, vel ei ausu tenierario contraire. Si quis aiiteni hoc attentare pra?sampserit indignationem Oninipotentis Dei ac Beatoruni Pétri et Pauli se noverit incursuruni. Datum Rom.T apud S. Petrum, anno Incarnationis Dominicre millesinio quingentesimo quinquagesimo secundo, decimo Kal. Octobris, Pontificatus nostri anno tertio. »
Deinde rec. mem. Pius papa IV, etiam pra^lecessor noster, vestigiis proedecessoris inhœrens aliam publicavit Constitutionem quae sic habet :
« Pius episcopus servus servorum Dei. Ad futuram rei memoriam. Inter citeras quibus ex injuncto Nobis Apostolicae servitutis officio assidue anginiur, cura illa nobis pra?cipue cordi est ut Aima Urbs nostra, ad quam omnes Christi fidèles ex universis Mundi partibus veluti ad tutissimuni refugium conlluunt, facinorosis Hominibus expurgata et penitus vacua permaneat, ac in ea boni omnes quieta securitate (ruantur, malis autem nullus, quo se confovere possint, locus relinquatur; et ii qui a Magistratibus Jusdicentibus Justitiam consecuti luerint, illius etiam executionem libère, ut decet contra condemnatos, ubicumque eos moram trahere contigerit, consequantur. Sane cum non sine aninii Nostri perturbatione acceperimus, nonnullos tam ob crimina per ipsos commissa quam ob débita contracta, sibi ipsis a Ministris et Executoribus Justiti.-e timentes, ad ;edes Magnatum et prtesertim S. R. E. Cardinaliuni et Oratorum principum, uti loca a dictis Justitia? Ministris tuta,tametsi contrarium esse deberet, in dies confugere ac in illis se recipere et confovere, sicque impunitos, quandoque evadere, et Creditores executione eornm Creditorum ut plurimum frustrari. Et licct ad hujusmodi abusum e>ctirpandum a ici. rec. Julio Papa III, pra;decessore nostro qua^dam Constitutio édita fuerit, talium tamcn Justitiam
fugientium tcmeritatem in tantum excrevisse, ut non solum se in dictis locis recipere, sed etiam illa veluti Justitifc minime subjecta, Franchitias appellare non erubescant, tanquam in pr.iedicta Urbe in qua Summus Pontifex cum Sacro Cardinalium CoUegio residet et ut Christi Vicarios toto Orbi exemplum Justitiœ pra^bere débet, asylum et receptacula dclinquentium ac suis debitis satisfacere recusantium esse, toleretur, neque executio Justitiae libère fieri valeat. Rem quidem pessimi, valdeque perniciosi excmpli, quai non ab ipsis Cardinalibus et Oratoribus utpote modestis et Justitia^ Cultoribus sed plerumque ipsorum familiarium culpa et facto processit.
Nos volentes tam énormes et detestandos abusus penitus tollere utque nullus improbis tutus locus detur, sed Executores Justitia^ passim et ubi eorum offîcium libère et intrépide exequi valeant providere : Motu proprio ac ex certa scientia, ac de Apostolicœ potestatis plenitudine, omnes in primis Constitutiones circa prœmissa tam per prpedictum Julium quam quoscumque alios Pontifîces, praîdecessores nostros éditas, cum omnibus et singulis censuris et pœnis in eis contentis approbantes et innovantes, hac in perpetuum valitura Gonstitutione sancimus ut nullus de cfetero cujuscumque sit dignitatis et prœeminentia? sub indignationis nostraî et aliis arbitrii nostri pœnis ;iedes praîdictas, aut alia quœcumque loca Franchitias appellare audeat, nullique Cardinalium et Oratorum ac Magnatum etiamsi nostri, seu Romani Pontificis pro tempore secundum carnem Ncpotes aut alio Consanguinitatis seu affinitatis vinculo conjuncti fuerint, f'amiliares aut alias in ipsorum Domibus commorantes condemnatos, aut pro debitis obnoxios (contra quos tamen mandata executiva ad instantiam Creditorum décréta et relaxata exstiterint) ut eos a manibus Curia? eximant, receptare, vel alias sub affertre Franchitia; prœtextu secutos reddere, vel Rxecutores Justiti;o, quominus eorum ofïicium contra illos etiam in Domibus et locis circumvicinis directe vel indirecte impcdirc prœsumant. Alioquin receptantes aut securitatem pra)stantcs, seu etiam Exccutorcs Justiti.T quo-
motlolibet, ut prœmittitur impedientcs, necnon qui Cardlnalium et Oratorum seu Magnatum quorunilibet nomen acclamando, contra dictos Justitia^ Ministros invooaverint aut alias quoslibet alios in eosdem Ministros concitaverint, velut criniinis laesoe Majestatis Dei condignis pœnis afficiantur, contra quos omnes et singulos ad supradictas et etiam ad alias pœnas in quibus malelactores ipsi condemnati fuerint vel quas promoverint, interesseque et damna inde provenientia necnon ad creditorum satisfactioneni etiam ex Officio et ad Fisci nostri ac partium instantium respective inquiri et procedi et successive eos condemnari posse et debere volumus atque decernimus : mandantes nihilominus Cardinalibus, Oratoribus et aliis pra.^dictis sub eadem nostrîc indignationis pœna, ut omnino admoneant et cum effectu cohibeant, neque per illos aliquid de prœmissis ficri quovis modo tolèrent seu permittant.
Non obstantibus Constitutionibus et Ordinationibus Apostolicis, privilegiis quoque et Indultis sub quacumque tenorum forma quomodolibct in contrarium concessis, confirmatis, et iteratis vicibus innovatis, assertis consuetudinibus quas per praesentes improbamus, creterisque contrariis quibuscumque. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae approbationis , innovationis , sanctionis, voluntatis , Deereti , mandati , et improbationis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare prîesLimpserit, indignationem Omnipotentis Dei ac Beatorum Pétri etPauli Apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Roma3 apud S. Petrum, Anno Incarnationis Dominicae millesimo quingentesimo sexagesimo primo, duodecimo Kal. Martii Pontificatus nostri anno tertio. »
Successive pi;e memoria? Gregorius papa XIII, itidem Pra^decessor noster, promulgaverit BuUam hujus tenoris et lormœ nempe :
« Gregorius episcopus servus servorum Dei. Ad perpetuam rei memoriam. Et ipsa ratio et usus docet nihil perniciosius in Civitate contingere posse quam Legum,' Judiciorumque impedimentum. Quod malum satis opportune prohi-
bere volens felicis recordationis Pius papa IV, Pr.-iedecessor noster, cui post alias hac ac re praesertim a pire mem. Julio papa III promulgatas Constitutiones innotuerat, quamplurimos adhuc esse in Urbe qui vel ob commissa crimina, vel ob tes alienum contractum sibi a Ministris, Justitireque Executoribus timentes, ad a3des Primatum, etiani S. R. E. Cardinalium ac Oratorum Principum uti loca tuta quas Franchitias appellabant confugerent, eaque ratione impuniti évadèrent et Crcditores éludèrent, aliam edidit Constitutionem qua etiam sub arbitrii pœnis sanxit, ne ullus post id tempus cujuseumque dignitatis et prtieeminentipe foret, œdes pr.-edietas aut alia qurecumque loca Franchitias appellare audeat; neve Cardinales, Oratores ac Primates pr.x^dicti, etiamsi sui , et Romani Pontlficis pro tempore existentis Nepotes, aut alio consanguinitatis vel affinitatis vinculo conjuncti essent, eorumque familiares aut in ipsorum Domibus commorantes, in eisdeni Domibus seu locis circumvicinis maléfices quosvis etiam indemnatos aut aMe alieno obstrictos (contra quos tamen mandata exccutiva instantibus Creditoribus jam décréta et relaxata essent) ut e potestate Curia; Saecularis sic eximerentur receptare, vel prœtextu Franchiti.ie securos reddere aut Justitia" Executores, quominus libère officio suo contra eosdem lungi possent, quocumque modo impedire auderent ; alioquin receptantes, hujusmodi securitatem pra^stantes seu Executores Justitia^ impedientcs vel , excitatis clamoribus Cardinalium, Oratorum seu Primatum quorumlibet nomen auxilii causa invocantes, aut quoscumque alios in ipsos Justitiaî Ministres concitantes , velut criminis la^sa^ majestatis Rei dignis pœnis afficerentur: contra quos etiam ad alias pœnas quibus malefici ipsi puniti fuissent vel quas promeruissent, necnon ad satisfactionem Crcditorum etiam ex officio et ad Fisci partiumque instantium inquiri, procedi et condemnari debere voluit atque decrevit ; sed cuni hac ipsa Pii Prœdecessoris Constitutio proptcr nimiam corruptclam minime postea sit eum, quem decuit, eficctum consecula : Nos volcntes omnino in Aima Urbe nostra ita Juslitia' debito ab omnibus satisfieri ut perpétua
Subditis nostris qiiies et salus inde pariatur et cxteris praebeatur exempliim : Constitutionem pr<iedictam exacte ab omnibus et omni tempore pr.-ecipimus observari. Mandantes Gubernatoribus, Magistratibus, Judicibus et Exccutorlbus dictie Uibis ac o.Tteris omnibus ad quos spectat, ut, gratia et favore postpositis, illam et contenta in ea qua^cumque omnino exequantur ac pœnis m ipsa propositis, supradictos et quosvis inobedientes et contrafacientes juxta illius tenorem aflieiant ; et alioqui iu prohibendis usquequaquc bis incommodis invigilent si nostram et ApostoliccT Sedis ultionem voluerint evitare. Nulli ergo omnino hominum liceat banc paginam nostrorum pr.necepti et mandati infringerc vel ei ausu temeiario contraire. Si quis autem hoc attentare propsumpserit indignationem Omnipotentis Dei ac Beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Rom.ne apud S. Marcum, anno Incarnatioiiis Dominiez millesimo septuagesimo tertio, nonis Septembris, Pontificatus nostri anno secundo. »
Ac postmodum sacra' memoriœ Sixtus papa V, similiter Pr.nedecessor noster, in speciali Constitutione qua^ incipit « Hoc nostro Pontificatus initio » inter ctetera per eum disposita, pro felici gubernio, quiète et tranquillitate hujus Alma^ Urbis Constitutionem pramarrati Gregorii innovaverit, ac pœnam laîsœ majestatis per prtedictum Pium Prjedecessorem appositam ad veram ac nulla Juris aut hominis fictione confcctum reatum ampliaverit et delinquentes in idem verum crimen hvsie majestatis incurrisse decreverit et declaravent sub Datum Roma? apud Sanctum Marcum anno incarnationis Dominica^ millesimo quingcntesimo octogesimo quinto, Kalen. Julii, Pontificatus sui anno primo.
Cumque etiam iidem et alii Romani Pontifices, itidem Pra'decessores Nostri, singulis annis Bullam in die Cœna' Domini publicare consueverint , in qua inter alia in § 20 excommunicarunt et anathemalizarunt omnes illos qui, per se, scu alios directe, vel indirecte sub quocumque titulo vel colore invaderc, destruere, o(;cuparc, et dctinero pra'sumpsissent in totum vel in partciu banc Almam Urbem ca-tcra-
que loca in eadem Bulla exprcssa ad ipsam Romanam Ecclesiam pertincntia, necnon supremam Jurisdictionem in illif Romano Pontifici ac eideni Romanœ Eccleslœ competenten de facto usurpassent, perturbassent, retinuissent, vel aliis modis vexassent, necnon adhérentes, fautores et defensores eorum qui illis auxilium consilium vel favorem quomodolibet pra^stitissent ; Nosque etiam singulis annis eamdem Bullani publicari jusserimus ac fecerimus : Et cum ab ipso nostri Pontificatus initio cordi nostro seniper iufixa fuerit supra memorata Constitutionum observantia, verbo et factis per Prsedecessores nostros omni tempore studiose promota, eorumdem vestigia sectantes, et signanter felicis recordationis Urbani Papa? VIII qui in exordio sui Pontificatus, videlicet die 5 januarii 1616 peculiare Edictum ad tranquillitatem et quietem hujus Almpe Urbis per ejusdem Urbis tune Gubernatorem promulgari mandavit et successive die 15 novembris 1634 idem Edictum speciali suo Chirographo declaravit : Nosque pariter alia duo similia Edicta ob easdem causas unum sub die 26 novembris 1677, Et alterum sub die 22 Fcbruarii 1680, per nostrum Urbis Gubernatorem publicari mandaverimus quorum dispositionem in omnibus et per omnia in suo roborc permanere volumus.
Hinc est, quod nos abomiuabile et detestabile Franchitiarum nomen, quse vulgo dicuntur : Quartieri, contra omne Jus fasque usurpatum penitus abolere, necnon dictarum Constitutionum majori et firmiori ac inviolabili observantine et exécution! consulere volcntes, Motu nostro proprio et ex nostra scientia meraque deliberatione, necnon etiam de Fratrum Nostrorum S. R. E. Cardiualium consilio et assensu ac praematura consideratione pradiabita, pr.-einsertas Constitutiones supradictorum Julii, Pii, Gregorii ac Sixti, aliorumque Priodecessorum nostrorum innovamus, confirmamus, approbamus et Apostolica auctoiitate tenore pr.-esentium roboramus in omnibus et per omnia ac etiam, quatenus opus fit, de novo dispouimus, dcccrnimus ac perpetuo et invioiabiliter exequi volumus et mandamus : ac insuper inh;erendo
etiam pra'dict;u Bulla' in Cœna Doniini^, qu.ie firma et illibata ac in siio robore perniancat, oniiies et singulos in piiedictis Gonstitutionibus comprehensos, quacumque dij^nitate et auctoritate tam Ecclesiastica quam S?cculari pra?fulgentes, etiamsi de illis specialis , specifica, expressa et individua mentio facienda esset, qui in futurum in hac Aima Urbe Franchitias, ut Vulgo dicuntur — Quartieri — habere et tueri quomodocumque pr?esument, seu prétendent, aut illarum praîtextu aut alias quomodolibet Justitiae Ministres et eorum mandatorum, vel ordinum liberam executionem tam in criminalibus quam in civilibus impedire, perturbare, sive per se, sive per alios directe, vel indirecte sub quocumque titulo vel colore tentabunt, vel eisdem Gonstitutionibus ad ungueni non parebunt, prout etiam illos, qui in eadem loca contra easdem Constitutiones se récipient, sive ad ea confugient, ultra pœnas in eisdem Gonstitutionibus contentas in excommunicationis majoris ' ac latœ sententiae pœnam ipso facto incidere, a qua non per alium quam per Nos, seu Romanos Pontifices Successores nostros pro tempore existentes, nisi in mortis articulo ipsi fuerint constituti, etiam pr?etextu quarumlibet facultatum et Indultorum concessorum quibuscumque personis Ecclesiasticis, etiam speciali nota et expressione dignis Sœcularibus, et quorumcumque Ordinum Regularibus absolvi possint, decernimus et declaranuis.
Non obstantibus Gonstitutionibus et Ordinationibus Apostolicis, privilegiis quoque et Indultis sub quacumque verborum forma, quomodolibet in contrarium concessis, confirmatis et iteratis vicibus innovatis, pra^tensis consuetudinibus, sive potius corruptelis, contra omne Jus fasque quomodolibet introductis, quas per pra^sentes improbamus, annullamus, cassamus atque irritamus, cœterisque contrariis quibuscumque.
Ut autem présentes ad notiliam omnium et singulorum deducantur, eas valvis Ecclesia^ Sancti Joannis Lateranen.
1. Voir à ce sujet l'opinion du Parlement, très longuement exposée dans les deux pièces qui suivent.
2. Cette sanction de l'excommunication ne figurait pas dans les bulles antérieures.
ac Basilicaî Princlpis Apostoloriiin de Urljc et Canccllariiic Apostolicio ac in acie Ganipi Flonc affioi maudaimis, et millus possit exinde excusationem prœtendere, seu ignorantiain allcgare.
Nulli ergo omnino homiiuim liceat haiic paginani nostr.ie voluntatis , innovationis , confirmationis , approbationis, roboris, dispositionis, decreti, exequutionis, mandati, declarationis, improbationis, annullationis, cassationis et iiistitutionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare prœsumpserit indignationem Oninipotentis Dei ac Beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incursurnm.
Ego Innocentius, catholic.i: i:cclesi/E episcopus.
(Seqiiuntnr subscriptiones Cardinalium.)
Datum RonifC apud S. Mariam Majorem, anno Incarnationis Dominica; millesimo sexcentesimo octuagesimo septinio, quarto Idus Maii, Pontificatus nostri undecimo.
