INNOCENTIUS PAPA XI

Venerabiles fratres ac dilecti filii, salutem et Apostolicam benedictionem.

Paternae charitati qua charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum Regem Christianissimum, Ecclesias vestras, vos ipsos et universum istud Regnum amplectimur, permolestum accidit ac plane acerbum cognoscere ex ves-

tris litteris die tertia Februarii ad nos datis, Episcopos Clenimque Galliae qui corona olim et gaudiumerant Apostolicae Sedis, ita se erga illam in praesens gerere, ut cogamur multis cum lacrymis usurpare propheticum istud, « filii matris me.Tp pugnaverunt adversum me. » Quamquam adversus vos potius pugnatis, dum nobis in ea causa resistitis, in qua vestrarum Ecclesiarum salus ac libertas agitur, et in qua nos pro juribus, et dignitate Episcopali in toto Regno tuenda, ab aliquibus ordinis vestri piis et fortibus viris appellati, absque mora insurreximus, et jam pridem in gradu stamus, nullas privatas nostras rationes secuti, sed débitée Ecclesiis omnibus soUicitudini et intimo amori ergra vos nostro satisfacturi. Nihil sane laptum, et vestris nominibus dignum eas lîtteras continere, in ipso earum limine intelleximus.

Nam prîTter ea quae de norma in comîtiis convocandis peragendisque servata afferebantur, animadvertimus eas ordiri a metu vestro, quo suasore numquam sacerdotes esse soient in ardua et excelsa pro Religione, et Ecçlesiastica libertate, vel aggrediendo fortes vel perficiendo constantes.

Quem quidem metum falso judicavistis, posse nos in sinum nostrum efTundere. In sinu enim nostro hospitari perpetuo débet charitas Christi quap foras mittit timorem, qua charitatc erga vos Regnumque Galline paternum cor nostrum flagrare, multis jam ac magnis experimentis cognosci potuit, quae hic referre non est necesse.

Si quid est autem in quo bene mérita de nobis sit charitas nostra esse inprimis putamus, ob ipsum Regale negotium, ex quo, si serio res perpendatur, omnis ordinis vestri dignitas atque auctoritas pendet.

Timuistis ergo ubi non erat timor. Id unum timendum vobis erat ne apud Deum, hominesque, redargui jure possetis, loco atque honori vestro, et Pastoralis oflîcii debito defuisse. Memoria vobis repetenda erant, quîv autiqui Patris iUi Sanctissimi, et Prirsules, quos quam plurimi postea qualibet œtatc sunt imitati, Episcopalis constanti<T et fortitudinis exempla, in hujusraodi casibus ad vestram eruditionera edideruQt. Intuendœ imagines Prœdecessorum vcgtrorura non

solum qui patriim, sed qui nostra quoque memoria floruerunt, et qui Yvonis Carnotensis * dicta laudatis, debuistis faota etiam, cum res posceret, imitari. Nostis quae is fecerît passusque sit in turbulenta illa ac periculosa contentione inter Urbanum Pontificem et Philippum Regem, muneris sui arbitratus contra Regiam indignationem stare, bonis spoliari, carceres et exilia perferre, deserentibus aliia causam meliorem.

Officii vestri erat Sedis Apostolicœ auctoritati, studia vestra adjungere, et Pastorali pectore, humilitati sacerdotsilicausam Ecclesiarum vestrarum apud Regem agere, ejus conscientiam de tota re instruendo, etiam cum periculo Regium in vos animum irritandi ; ut possetis in posterum sine rubore in quotidiana psalmodia Deum alloquentes, Davidica verba proferre : a loquebar de testimoniis tuis in conspectu Regum, et non confundebar. »

Quanto magis id vobis faciendum fuit, tam perspecta atque explorata optimi Principis justitia et pietate, quem singulari benignitate Episcopos audire, Ecclesiis favere et Episcopa* lera potestatem intemeratam velle vos ipsi scribitis, et nos magna cum voluptate Icgimus in vestris litteris. Non dubi* tamus, si stetissetis ante Regem pro causas tam justœ defensione, neque defutura vobis verba quae loqueremiai, neque Régi cor docile quo vestris annueret postulatis.

Nuno cum muneris vestri , et Regiae aequitatis quodammodo obliti in tanti momenti negotio silentium tenueritis, non videmus quo probabili fundamento significetis, vos ad ita agendum adductos, quod in controversia victi sitis, quod causa cecideritis. Quomodo cecidit qui non gtetit? Quomodo victus est qui non pugnavit? Et quis vestrum tam gravem, tam justam causam, tam sacrosanctam oravit apud Regem, cum tamen Pra^decessores vestri, eam in simili periculo constitutam, non semel apud superiores Galliao Reges,

1- Yves, évêqae élu par le clergé de Chartres et canonisé par l'Eglise. Quand Philippe I épousa Bertrade de Montfort, il refusa de consacrer cette union et fut tenu deux ans en prison à l'instigation du roi par Uuçuei du Puiset^ Ticomte de Chartres.

immo apud hune ipsum libéra voee deffenderint, victoresque a Regio conspeetu discesserint, relatis etiam ab aequissimo Rege praemiis Pastoralis offîeii strenue impleti? Quis vestrum in arenam descendit ut opponeret murum pro domo Israël? Quis ausus est invidiae se offerre? Quis vel vocem unam emisit memorem pristinae libertatis ?

Clamarunt intérim, sicuti scribitis, et quidem in mala causa, pro regio jure clamarunt Régis administri, cum vos in optima pro Christi honore silueritis ; neque illa solidiora quod reddituri nobis rationem seu verius excusationem allaturi rerum in hujusmodi comitiis per vos actarum exageratis periculum, ne Sacerdotium et Imperium inter se coUidantur, et mala quae exinde in Ecclesiam et rempublicam consequi possent ; proinde existimasse nos ad ofiicium vestrum pertinere aliquam inire rationem toUendide mediogliscentis dissidii, nullam vero commodiorem apparuisse remedio ab Ecclesise Patribus indicato, utili condescensione Canones temperandi pro temporum necessitate, ubi neque fidei Veritas, neque morum honestas periclitentur ; deberi ab ordine vestro, deberi a Gallicana, imo ab universa Ecclesia, plurimum Régi, tam praeclare de Catholica Religione merito, et in dies magis mereri cupienti ; propterea nos jure vestro decedentes, illud in Regem contulisse.

Mittimus hic commemorare quae significatis de appellato a vobis saeculari Magistratu, a quo victi discesseritis ; cupimus enim ejus facti memoriam aboleri, volumus ea vos verba e litteris vestris expungere ne in actis Cleri Gallicani resideant ad dedecus vestri nominis sempiternum ^

Quae de Innocentio III, Benedicto XII, Bonifacio VIII in vestram defensionem adducitis, non defuere qui doctis Lucubrationibus ostenderint quam frivola atque extranea sint huic causae, et magis notum est, quam ut opus sit commemorare, quo zelo, qua constantia eximii illi Pontificis Ecclesiae libertatem deffenderint adversus saeculares potes-

1. Voir dans la lettre du clergé au Pape, p. 13, le résumé des doctrines du Parlement sur la Régale.

tates ; tantum abest ut eorum exempla possint errori vestro suffragari.

Caeterum ultro admittimus et laudamus Consilium relaxandi Canonutn disciplinam pro temporum necessitate, ubi fieri id possit, sine fidei et morum dispendio, immo addimus cum Augustino, toleranda aliquando pro bono unitatis, quae pro bono aequitatis odio habenda sunt; neque eradieanda zizania, ubi periculum sit, ne simul etiam triticum eradicetur ; id ita tamen accipi oportet, ut in aliquo tantum peculiari casu, et ad tempus, et ubi nécessitas urget, licitum sit, sicuti factum est ab Ecclesia, cum Arianos et Donatistas Episcopos ejurato errore suis Ecclesiis restituit, ut populos qui secuti eos fuerant, in officio contineret.

Aliud est ubi disciplina Ecclesiae per universum amplissimi regni ambitum sine temporis termino et cum manifesto periculo, ne exemplum latins manet, labefactatur, imo evertitur ipsius disciplinae et Hiérarchise Ecclesiasticse fundamentum, sicuti evenire necesse est, si quae a Rege Christianissimo in negotio Regaliae nuper acta sunt, conniventibus, imo etiam consentientibus vobis, contra sacrorum Canonum, et praesertim generalis Concilii Lugdunensis auctoritatem ; contra notam jampridem vobis in ea re mentem nostram, et contra ipsam jurisjurandi Religionem, qua vos, Deo, Romanae, vestrisque Ecclesiis, obligastis, cum Episcopali caractère imbueremini. Haec sancta Sedes executioni mandari et malum invalescere diutius differendo permitteret, si non ea nos pro tradita divinitus humilitati nostrae suprema in Ecclesiam universam potestate, solemni more Prœdecessorum nostrorum vestigiis inhaerentes, improbaremus. Cum paesertim per abusum Regaliae, non solum everti disciplinam Ecclesiae, res ipsa doceat, sed etiam fidei ipsius integritatem in discrimen vocari facile intelligatur ex ipsis Regiorum decretorum verbis quae jus conferendi bénéficia Régi vindicant, non tanquam profluens, ex aliqua Ecclesiae concessione, sed tanquam ingenitum et coaevum Regiae coronae.

lUam vero partem litterarum vestrarum, non sine animi horrore légère potuimus in qua dicitis : Vos jure vestro

decedentes, illud in Regem contulisse; quasi Ecclesiarum, quae curae vestrae creditne fuere, essetis arbitri, non custodes; et quasi Ecclesiœ ipsae et spiritualia eavum jura possent sub potestatis saecularis jugum mitti ab Episcopis, qui se pro earum libertate in servitutem dure deberent. Vos sane ipsi banc veritatem agnovistis et confessi estis, dum alibi pronuntiastis jus Regalia? servitutem quamdam esse, quae in eo prœsertim quod spectat Beneficiorum coUationera, imponi non potestnisi Ecclesia concedente vel saltem consentiente.

Quo jure vos ergo, jus illud in Regem contulistis ? Cumque sacri Canones distrahi vêtent jura Ecclesiarum, quomodo ea vos distrahere in animum induxistis, quasi eorumdem Canonum auctoritati derogari liceat vobis?

Revocate in memoriam quae inclytus ille Conterraneus vester Clarevallensis Abbas, non Gallican» modo, sed etiam universalis Ecclesiae lumen a nobis merito numcupatus, Eugenium Pontificem oflîcii sui admonens, reliqiiit scripta prœclarc : [meminisset se esse oui claves traditae, cui oves creditae sunt ; esse quidem et alios cœli Janitores et Gregum Pastores, sed cum habeant illi assignâtes grèges, singuli aingulos , ipsi universos creditos , uni unum non modo ovium, sed et Fastorum Eugenium esse Pastorem ; adeoque juxta Canonum statuta, alios Episcopos vocatos fuisse in partem soUicitudinis, ipsum in plenitudinem potestatis].

Ex quibus vcrbis , quantum vos admoneri par est, de obsequio et obedientia quam debetis huic sanctop Sedi oui nos Deo auctore, quamquam immeriti prfesidemus, tantum-* dem pastoralis nostra sollicitudo excitatur ad inchoandam tandem aliquando in hoc negotio, quam nimia fortasse Ionganimitas, vestra? dum penitentiae spatium damus, hactenus distulit Apostolici muneris executionem,

Quamobrem per prnesentes litteras, tradita nobis ab omnipotenti Deo auctoritate improbamus, rescindimus et cassamus, quae in istis comitiis acta sunt in negotio Regaliae, çum omnibus inde secutis et quae in posterum attentari continget, eaque perpetuo irrita et inania declaramus, quamvis cum sint ipsa per se manifeste nulla, oassatione

aut declaratione non egerent. Speraraus tamen vos quoque, re melius considerata, céleri retractatione consulturos conscientiaB vestrae , et Cleri Gallicani existimationi. Ex que Clero, sicuti hue usque non defuere, ita in posterum non defuturos confidimus, qui boni Pastoris exemplo libenter animam ponere parati sint, pro ovibus suis et pro testamento patrum suorum. Nos quidem pro officii nostri debito, parati sumus Dei adjutrice gratia sacrificare sacrificiura justitiœ, et Ecclesiae Dei jura, ac libertatem, et hujus sanctîe Sedis auctoritatem dignitatemque defendere. Nihil de nobis, sed omnia de eo praesumentes qui nos confortât et operatur in nobis et qui jussit Petrum super aquas ad se venire. PraBterit enim figura hujus mundi, et dies Domini appropinquat.

Sic ergo agamus, venerabiles Fratres ac dilecti Filii, ut cum summus Paterfamilias, et Princeps Pastorum rationem ponere voluerit cum servis suis, sanguinem pessumdatœ ac laceratae Ecclesiae, quam suo acquisivit, de nostris manibus non requirat.

Yobis intérim omnibus Apostolicam benedictionem cui

cœlestem accedere optamus, interno paterni anioris aflfectu impertimur.

Datum Romœ, apud sanctum Petrum, sub annulo Piscatoris, die II Aprilis 1682, Pontificatus nostri anno sexto.

Marins Spinula.

Et sur le repli : Venerabilibus Fratribus Archiepiscopis et Episcopis ac dilectis filiis aliis Ecclesiasticis viris, nomine Cleri Gallicani, Parisiis congregatis.