DEUXIÈME LETTRE A PIE V

9 mai 1 568.

Sanctissiine pnter, epistolam Sanctitalis Vestrae accepi, signatam die quinta februarii ('), illi rcspondentem qua Sanctitatcra Vestram certiorem faciebam de mea inprincipera suscepta aniinadversione. Sanctitatis Vestrae pcdes oseulor in eorum obsequium quae in ejus epistola exarata perlegi. Tant sancta cnim et christiana vcrba prudentiaquc consilia, zelum aiïectumque veri parentis prae se fcrentia, nequeunt nliquod levamen consolationeni(|ne dolori meo non praeberc, cum ego intelligam qua ratione sentiendus mibi ait, et inde cognitionis multum ac munitieois accédai. Fiducia mihi in Deo est, cujus ad honorent cuncta ordinare in aniitto babui, fore ut, ope ac intercessione Sanctitatis Vestrae, in ejus laudein ac regnorum meorum publicunt benelicium rcferatur.

Praeteritis literis Sanctitati Vestrae signillcare volui causas hujus mei consilif, quantum ntihi necessarium risum fuit, ut proposituiu uicuiu illi notum ticret ipsaque intelligeret nec irain indignationemque , nequo ipsius principis reatuiu, in causa hujus deliberationis fuisse, quaiu nec eo intenderain ut ipse puniretur, aut reforniationein aiiquam acciperet. llorum enirn si aliquid me inipulisset, aliud tentassent remedium, quitt ad hanc extremilntem procederctn. Aliqua tune singillatim aperire ex industria prnetermisi, ratus mihi promptivrein sese occasionein id faciendi oblaturani, postquaui cuncta ordinasseut, quae ad rectani hujus negolii inslitutionem spectare videbanlur. llodie t ero cupicnti mihi, in cunclis rneis actionibus, et his praesertim gravioribus, Sanctitati Vestrae satisfacere, in eaque, Innquani in vero parente, omnem flduciatn reponenti, opportunum visum est clarioretn Sanctitati Vestrae reddere de cunctis rationem, ut exindu hujusce deliberationis nteae causant üncmque deprehendere nullo negotio posset.

Cum pluries considerassem onus mihi a Deo impositum, ratione statuuui ac regnorum quae mihi regenda ac administranda tradere dignatus est , ut in ipsis sortant lectamque servarem orlhodoxant rcligionem obedientiauique erga sanctam sedem, utque eadetu jiace ac jure retinerem, ac, post breve annorum meorum curriculum, stabiiila ac in tuto posita pro eorum diuturna conscrvatione reiiiiquereui ; cum hoc in prirnis ex persona successoris diligenda pendent, cumque Deo placuerit (id exigentibus iniquitatibus meis), ut princeps tôt et tanlis abuudaret defcctibus, intellectus parlim, partirn naluralis ejus condilionis, ut omnis in illo

('I II y n Ici une erreur de date qui est le fuit du traducteur probablement, car Pic V ne reçut que le 211 le» r ter |a lettre du roi (cuir |t. 318). Il est à supposer que c’est usurtii qu'il faut lire, au lieu de februarii

APPENDICE »

aptitude ad id necessaria desiüeraretur, cl prnctcrca sese objiccrent mihi gravie inconmiuda future, si rcgimen et successiu in ipsum dcferrentur, apertaque pericula iu quae cuncta oITenderent : pust diuturuum ac singulare experimentum, ac rcmediis omnibus frustra adbibitis, cum remedii paruin, vel potius nihil, ex ejus persona sperari possc pcrspicue agnosceretur, quo teinpore elTectuque, quae ratiunabiliter metuebantur, ma la praeverterentur, necessarium fuit demum consilium hoc sequi, ut ipse nempe carceri inanciparctur, indeque ullerius acprolixius studium Oeret, prout res exposcere videretur, ut irrepreheusibili suiTragatione ad propositi mei flnem accederem.

Pergratum sane accidit mihi tam molestum vulnus Sanctitati Vestrae aperire (licet illius commemoratio acerbiorem in me dolorem revlviscere feceril) , ob quietem ac solamen quod ex eo Sanctitati Vestrae deleclo experior. Vestras enim sacras apud Deum preces auxilio mihi futures spero, sanisque consiliis, maximo meo connnodo. hoc ratiune uti potero. Sanctitatcm Vestram nihilominus enixe deprecor, ut nullam extra se hujusce rei notitiam derivari sinat : licet enim deinde silentio contegi nuilatenus debcat, nam qualis sit prodere omnino necesse erit, modo tainen salius videtur ne in publicum edatur, quamris multiplicia judicia ac vnrii seruiones, qui super re hujusmodi ubique habenlur, me minime lateant; rebellionis crimine a nonnullis principi perperaui iliato, quod quidem omnino commentitium ac falsum esse, ex scriptis aliis ad Sanctitatcm Vestram a me epistolis Sanctitas ipsa Vcstra intelligere potuit; aliis vero in re lldei réuni ilium dcpreheusum fuisse cxislimantibus, quod magis etiam a vcritatc comprobalur alienum ; aliis demum alia opinantibus, qui licet tcmeritatis sunt argucndi, nec excusari facile possint ; tamen expectaudum est, ut opportunu tempore se veritas ipsa prodal ipsiusque negotii progrcssione clarescat. lnterea, in bis quae ad illius commodum necnou delicias, personaeque ejus dignitatem spectant, iu primisconsultum volui, imperans abunde ei omnia suppeditari, tum pluribus ejus famulatui nddiclis, tum aliis quibuscumque, quibus opus esset, subministratis. De bis vero quae ad ejus animae utilitalem pertinent, nil intentalum relinquam, nec aliquod in hoc studii mei desiderari posse permutant, juxta temporis opportunilatem ac principis dispositionem, adbibendum. Nec ei in primis confcssarius illius deerit, qui spiritualia et auxilia etconsilia sedulo ministrabit, ac In omnibus sanctius saniusquc consilium sectabor. Si quid ulterius Sanctitati Vestrae signillcare opus erit, eadem qua in praesenti flducia ngam.

Hatriti, 9 mon 1568.

Humilissimus illius Sanctitatis Vestrae,

Eco Hxx.

(AllHnfel icrU/lMliri, uuclurc J l>& i. VUL ki.tllll , t XXIII, llunisc, I7J3, in-ful , 1Î7.J