CHAPITRE II
Cérémonial contenu dans le Pontifical romain , sous ce titre . Ordo ad Synodum.
Sacerdotes et clerici iinwevsi qui ad synodum de jure vel consuetudine veiiire tenentur, coiweniiint. in ci^itate, vel alio loco^ prout pontifex ordinm^erit.
Prima autem die synodi^ pontifex sunimo mane, cappam indutus^ ab uniçerso clero cum siiperpelliceis comitatus ad ecclesiam pergit ; paralur in sede; célébrât missani de Spiritu Sancto , et prœbet clero sacrum communionem ; qua finita paratur faldistoriurn aute médium altaris , juxta inferiorem gradum per quem ad altare ascenditur ; et alla sedes in piano altaris ( poterit tarnen faldistorium suo lempore loco secundœ sedis, cum tempus erit ^ poni\ Pontifex vero supra rochelum , vel ^ si sit regularis^ supra superpelliceum, amictu^ stola^ pluviali rubeo et nùtra pretiosa induitur; quibus parafas, baculum pastoraleni manu ferens , accedit corain altari ; diacono et subdiacono paratis î%ibeis ornainentis , ac si in missa sennre deberent , ipsum hinc et inde associantibus, et ibi ante faldistorium sibi paratum gemi/lexus, deposita mitruy incipit, schola prosequente^ anliphonam (8 foni):
j6o cinquième pautie.
Exaudi nos, Domine, quoniam benlgna est mlsciicordia tua, et secunduin multitudinem niiserationum tuarum respice nos, Domine.
Ps. Salvum me fac, Deiis.
Incepto psalmOy sedit poniifex ^ accepta mitra^ et sic niaiiet quousciue Jiiiiatar psalmus , et antiphona repetatur,
Psalmus 68.
Salvum me fac, Deus, ^ quoniam intraverunt aquse usque ad animam meam.
Infîxus sum in limo profundi , '*" et non est substantia.
Veni in altitudinem maris, ^ et tempestas demersit me.
Laboravi clamans ; raucœ factae sunt fauces niea) : * defecerunt oculi mei , dum spero in Deum meum.
Multiplicati sunt super capillos capitis mei, * qui oderunt me gratis.
Confortati sunt qui persecuti sunt me uiimici mei injuste: * quœ non rapui, tune cxolvebam.
Deus, tu sois insipientiam meam: * et delicta mea a te non sunt abscondita.
Non erubescant in me qui expectant te, Domine, Domine virtutum.
INon confundantur super me, ^ qui quaerunt te, Deus Israël.
Quoniam propter te sustinui opprobrium, * operuit confusio faciem meam.
Extraneus factus sum fralribus meis, ^ et peregriuiis filiis matris meœ.
CiaiÉMOJNlAL. 56 i
Quoniam zelus donius tuœ comedit me, * et opprobria exprobrantium tlbi ceciderunt super me.
Et openii in jejunio animam meam ; * et factum est in opprobrium mihi.
Et posui vestiraentum meum cilicium : * et factus sum illis in parabolam.
Adversum me loquebantur qui sedebant in porta ; et in me psallebant qui bibebant vinum.
Ego vero orationem meam ad te , Domine : * tempus beneplaciti, Deus.
In multitadine misericordise tuae exaudi me, * in vel'itate salutis tuœ.
Eripe me de luto , ut non infigar : * libéra me ab iis qui oderunt me , et de profundis aquarum.
Non me demergat tempestas aquœ, neque absorbeat me profundum , * neque urgeat super me puteus os suum.
Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua : * secundum multitudinem miserationum tuarum respice in me.
Et ne avertas faciem tuam a puero tuo : * quoniam tribulor, velociter exaudi me.
Intende aniniœ meœ, et libéra cam : * propter inimicos meos eripe me.
Tu scis improperium meum, et confusionem meam, * et reverentiam meam.
In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me: * improperium expectavlt cor meum, et miseriam.
Et sustinui qui simul eontristaretui", et non fuit; * et qui c'onsolaretur, et non inveni,
Kt dederunt In escam meam fel ; * et in siti niea potaverunt meaceto.
Fiat mensa eoruin comm ipsis in laqueum , * et in retributiones, et in scandalum.
Obscurentur oculi eorum , ne videant ; * et dorsum eorum semper incurva.
Effunde super eos iram tuam ; * et furor irse tuae comprehendat eos.
Fiat habitatio eoruin déserta , * et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet ;
Quoniam quem tu percussisti , persecuti sunt ; * et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.
Appone iniquitatem super iniquitatem eorum ; * et non intrent in justitiam tuam.
Deleantur de libro viventium; * et cum justis non scribantur.
Ego sum pauper et dolens : * salus tua, Deus, suscepit me.
Laudabo nomen Dei cum cantico , * et magnifîcabo eum in laude.
Et placebit Deo super vitulum novellum, * cornua producentem et ungulas.
Videant pauperes , et Isetentur : * quserite Deum , et vivet anima vestra ;
Quoniam exaudivit pauperes Dominus, * et vinctos suos non despexit.
Laudent illum cœli et terra , * mare , et omnia repiilia in eis.
Quoniam Deus salvam faciet Sion, ^ et aedificabuntur civitates Juda.
Et itihabitabunt ibi, * et heereditate acquirent eam.
Etsemen servorum ejus possidebit eam; * et qui diligunt nomen ejus habitabunt in ea.
Gloria Patri. Sicut erat, etc.
CJÉRÉMON1A.L. ,563
Finito psalmo, et repetita antiphona^ pontifex surgit^ deposita mitva , et versus ad altare dicit :
Adsunius, Domine Sancte Spirltus, adsumus, peccati quidem iminanitate detenti, sed iii nomine tuo specialiter aggregati : veni ad nos , adesto nobis ; dignare illabi in cordibus nostris : doce nos quid agamus ; quo gradiamur ostende; quid effîciamus operare. Esto solus et suggestor et effector judicioruiu nostrorum, qui solus cum Deo Pâtre et ejus Filio nomen possides gloriosum: non nos patiaris perturbatores esse justitise, qui sunime diligis aequitatem ; ut sinistrum nos non ignorantia tra^ hat, non favor inflectat; non acceptio muneris vel personae corrumpat : sed junge nos tibi efficaciter solius tuae gratise dono, ut simus in te unum, et in nullo dcviemus a vero ; quatenus in nomine tuo collectij sic in cunctis tenearaus cum moderamine pietatis justitiam, ut hic a te in nullo dissentiat sententia nostra , et in futuro pro bene gestis consequamur praemia sempiterua,
Respondetur ah omnibus: Amen.
Oremus.
Omnipotens sempiterne Deus, qui misericordia tua nos incolumes in hoc loco specialiter aggregasti, mentes nostras , qusesumus , Paraclitus qui a te procedit illuminet, et inducat in omnem, sicut tuus promisit filius; veritatem, cunctosque in tua tide et charitate corroboret; ut excitati a temporali synodo, proficiamus ad œternœ felicitatis augmentum ; Fer eumdem Dominum ly. Amen.
Finita oratione^ pontifex, accepta mitva, procumbit supra faldislorium pra:dictuni , aiiis omnibus genu- Jïectentibus ; et cantores dicunt litanias :
Kyrie, eleison. Christe, eleison.
Kyrie, eleison. Christe, audi nos.
Christe, exaudi nos.
Pater de cœlis Deus, miserere nobis.
Fili redemptor mundi Deus, miserere nobis.
Spiritus sancte Deus, miserere nobis.
Sancta ïrinitas unus Deus, miserere nobis.
Sancta Maria, ora pro nobis.
Sancta Dei genitrix, ora pro nobis.
Sancta Yirgo Yirginum, ora pro nobis.
Sancte Micliael, ora pro nobis.
Sancte Gabriel, ora pro nobis.
Sancte Raphaël, ora pro nobis.
Omnes sancti Angeli et Archangeli, orate pro nobis.
Omnes sancti beatorum Spirituum ordines, orate pro nob.
Sancte Joannes Baptista, ora pro nobis.
Sancte Joseph, ora pro nobis.
Omnes sancti Patriarchœ et Prophetse , orate pro nobis.
Sancte Petre, ora pro nobis.
Sancte Paule, ora pro nobis.
Sancte Andréa, ora pro nobis.
Sancte Jacobe, ora pro nobis.
Sancte Joannes, ora pro nobis.
Sancte Tlioma, ora pro nobis.
Sancte Jacobe, ora pro nobis.
Sancte Philippe, ora pro nobis.
Sancte Bartholomœe, ora pro nobis.
Sancte Matthœe, ora pro nobis.
Sancte Simon, ora pro nobis.
Sancte Thadœe, ora pro nobis.
Sancte Matthia, ora pro nobis.
Sancte Barnaba, ora pro nobis.
CEREMONIAL.
Sancte Luca, ora pro nobis.
Sancte Marce, ora pro nobis.
Omnes sancti Apostoli et Evangelistœ, orate pro nobis.
Omnes sancti Discipuli Doniini, orate pro nobis.
Omnes sancti Innocentes, orate pro nobis.
Sancte Stéphane, ora pro nobis.
Sancte T^aurenti, ora pro nobis.
Sancte Vincenti, ora pro nobis.
Sancti Fabiane et Sebastiane, orate pro nobis.
Sancti Joannes et Paule^ orate pro nobis.
Sancti Cosma et Damiane, orate pro nobis.
Sancti Gervasi et Protasi, orate pro nobis.
Omnes sancti Martyres, orate pro nobis.
Sancte Silvester, ora pro nol)is.
Sancte Gregori, ora pro nobis.
Sancte Ambrosi, ora pro nobis.
Sancte Augustine, ora pro nobis.
Sancte Hieronyme, ora pro nobis.
Sancte Martine, ora pro nobis.
Sancte TSicolae, ora pro nobis.
Omnes sancti Pontifices et Confessores, orate pro nobis.
Omnes sancti Doctores, orate pro nobis.
Sancte Bénédicte, ora pro nobis.
Sancte Antoni, ora pro nobis.
Sancte Bernarde, ora pro nobis.
Sancte Dominice, ora pro nobis.
Sancte Francisée, ora pro nobis.
Omnes sancti Sacerdotes et Levitae, orate pro nobis.
Omnes sancti Monachi et Eremitae, orate pro nobis.
Sancta Maria Magdalena, ora pro nobis.
Sancta Agatha, ora pro nobis.
Sancta Lucia, ora pro nobis.
Sancta Agnes, ora pro nobis.
Sancta Caecilia, ora pro nobis.
Sancta Catharina, ora pro nobis,
Sancta Anastasia, ora pro nobis.
Omnes sanctae Virgines et Viduae, orate pro nobis.
Omnes Sancti et Sanctae Dei, intercedite pro nobis.
Propitius esto, parce nobis, Domine.
Propitius esto, exaudi nos, Domine.
Ab omni malo, libéra nos, Domine.
Ab omni peccato, libéra nos, Domine.
Ab ira tua, libéra nos. Domine.
Ab subitanea et improvisa morte , libéra nos , Domine.
Ab insidiis diaboli, libéra nos. Domine.
Ab ira et odio, et omni mala voluntate, libéra nos, Domine.
A spiritii fornicationis, libéra nos. Domine.
A fulgure et tempestate, libéra nos, Domine.
A morte perpétua, libéra nos. Domine.
Per mysterium sanctae Incarnationis tuae , libéra nos, Domine.
Per Adventum tuum, libéra nos, Domine.
Per Nativitatem tuam, libéra nos. Domine.
Per Baptismum et sanctum Jejunium tuum, libéra nos, Domine.
Per Crucem et Passionem tuam, libéra nos, Domine.
Per Mortem et Sepulturam tuam , libéra nos , Domine.
Per sanctam Resurrectionem tuam, libéra nos. Domine.
Per admirabilem Ascensionem tuam, libéra nos. Domine.
Per adventum Spiritus sancti Paracleti, libéra nos. Domine.
In die judicii, libéra nos, Domine.
CÉRÉfllONIAL. 567
Peccatores, te rogamus, audi nos.
Ut nobis parcas, te rogamus, audi nos.
Ut nobis indulgeas, te rogamus, audi nos.
Ut ad veram pœnitentiam nos perducere digneris, te rogamus, audi nos.
Ut Ecclesiam tuam sanctam regere et conservare digneris, te rogamus, audi nos.
Ut Domnum Apostolicum et omnes Ecclesiasticos ordines in sancta religione conservare digneris, te rogamus, audi nos.
Ut inimicos sanctse Ecclesise humiliare digneris, te rogamus, audi nos.
Ut Regibus et Principibus Christianis pacem et veram concordiam donare digneris, te rogamus, audi nos.
Ut cuncto populo Christiano pacem et unitatem largiri digneris, te rogamus, audi nos.
Ut nosmetipsos in tuo sancto servitio confortare et conservare digneris, te rogamus, audi nos.
Ut mentes nostras ad cœlestia desideria erigas, te rogamus, audi nos.
Ut omnibus benefactoribus nostris sempiterna bona rétribuas, te rogamus, audi nos.
Ut animas nostras, fratrum, propinquorum et benefactorum nostrorum ab aeterna damnatlone eripias, te rogamus, audi nos.
Ut fructus terrœ dare et conservare digneris, te rogamus, audi nos.
Ut omnibus fîdelibus defunctis requiem seternam donare digneris, te rogamus, audi nos.
Fili Dei, te rogamus, audi nos.
Agnus Dei qui tollis peccata mundi, parce nobis, Domine.
Agnus Dei qui tollis peccata miindi , exaudi nos, Domine.
Agnus Dei qui tollis peccata mundi, miserere nobis. Christe, audi nos. Christe, exaudi nos.
Kyrie, eleison. Christe, eleison. Kyrie, eleison.
Et postquam dictuin fueri t ^ Ut omnibus fidelibus defunctis, etc. I^*. Te rogamus, audi nos,, poiitifex surgit ^ et bacidum pastoralem in sinistra teiiens, stans versus ad sjnodum,, dicit : Ut banc prœsentem synodum visitare, disponere, et bene *j' dicere digneris. I^ Te rogamus, audi nos.
Producens signum crucis pariter super omnes. (Juo facto, itermn accumbit, cantoribus litanias perficienlibus. Quibus dictis, surgwit omnes, etpontifex, deposita mitra, dicit stans versus ad altare : Oremus. Et minis tri : Flectamxis genua. I^*. Levate.
Da, quaesumus, Ecclesiœ tuse, misericors Deus, ut Spiritu sancto congregata , secura tibi devotione servire mereatur; Per Dominum... in unitate ejusdem. ff. Amen.
Deinde pontifex^ accepta mitra, ascendit ad sedem sibi paratam in. piano altaris, ita ut in easedens dorsuni suuni vertat ad altrœe. Et i/nponit incensum in tJiuribulum more solito. Diaconus dalmatica indutus, prœcedentihus tlniriferario et duobus ceroferariis , et subdiacono tuniceUa indiito, paramentis rubeis, benedictione accepta a. pontifice , cantal in loco convenient i:
Sequentia sancti Evangelii^ secundum Lucam (c. 9.)
In illo tempore : Convocatis Jésus duodecim apo-
stolis, dédit illis virtutem et potestatem super omnia
dœmouia, et ut languores curarent. Et misit illos prae-
dlcare regnum Dei , et sanare infirmos. Et ait ad illos : Nihil tuleritis in via, iieque viigam, neque pcram , nequo panem , iicquc pccuiiiam : neque duas tunicas liabeatis. Et in quamcumque domum intraveritis, ibi manete, et inde ne exeatis. Et quicumque non recepei'int vos, exeuntes de civitate illa , etiam pulverem peduni vestrormn excutite in testimonium supra illos. Egressi autem circuibant per castella, evangelizantes et curantes ubique.
F Quojiiiîto, liber Evangeliorum apertus per suhdiaconuin portatur pontijîci , per ewn oscuUiiidus , cm et de'uide incensatur. Quo facto, pontijex ipse ante sedern sucun prœdictam , deposita rtiitra , versus ad al tare ^ atque alii onines in locis suis genuflectunt. Tuin pontifex sic genuflexus incipit cantando, scliola prosequente, hjmrium :
Veni Creator... (i).
Expleto hymno, omnes sedent in silentio, et pontifex, accepta mitra, sedens in sede prœdicta supra, in piano altaris posita , eos, si placet, in liane sententiam alloquitur :
Venerabiles consacerdotes et fratres nostri cbarissimi , praemissis Deo precibus, oportet ut ea, qu.ne de divinis officiis , vel sacris ordiaibus, aut etiam de nostris moribus , et necessitatibus ecclesiasticis a nobis conferenda sunt, cum cbaritate et benignitate unusquisque vestrum suscipiat, summaque reverentia , quantum valet, Domino adjuvante, percipiat, vel quœ emendatione ^^ digna sunt, omni devotione unusquisque fideliter stu-
(i) Le même que celui du Bréviaire romain.
570 CINQUIÈME PA.RTIE.
deat emendare; et si cui forte quod dicetur, aut agetur, displiceat, sine aliquo scrupulo contentionis, palam coram omnibus conférât : quatenus , Domino mediante , et hoc ad optimum statum perveniat : ita ut nec discordans contentio ad subversionem justitiae locum inveniat, neque iterum in perquirenda veritate vigor nostri ordinis, vel sollicitudo, tepescat.
Post allocutionem hujusmodi, vel prius^ prout magis placuerit pontijîci, fit per aliquem virurn doctiim idoneum serino^ in quo tractatiir de disciplina ecclesiastica , de divinis mysteriis , et de correctione moriim in clero secundum ea quœ pontifici videbuntur ; et post sermonem, querelœ si quœ sint audiuntur. Deinde arciddiaconus ex suggesto alla voce legit de~ creta sacri concilii Tiidentini de residentia^ et de professione fidei , quant tune emittent omnes qui adeam tenentuFy in manibus pontificis^ juxta forniam infra positam ; item de eligendis examinaf.oribus\ qui statim nominantur et approbantur et jurant in manibus pontifici s ; démuni de eligendis judicibus causarum, qui similiter proponuntur ^ ut supra.
Postremo charitative monentur omnes quod durante synodo honeste se habeant in omnibus, et extra ; ita quod eorum conversatio cœteris sit merito in exemplum. Quo facto ^ surgit pontifex., et solemniter omnibus benedicit dicens : Sit nomen Domini benedictum, etc., more consueto ; qua data, discedunt omnes.
Formula juramenti : Ego N. firma fide... (i).
Secunda die, com>enientibus iterum omnibus in /
(i) C'est le même que nous avons rapporté au chapitre xii de la IV^ partie.
CÉRÉMONIAL. Sy I
ecclesiciy finita missa, porUifex paratus ut supin procedit corani allari ,, diacono et subdiacono paratis ut supra ipswn associantibus , et ibi in faldislorio anle médium altaris juxta inferiorem gradum sibi parato, geim/lexus^ deposita mitra, inchoatscJiola prosequente cuitiphonam (8 toni) :
Propitius esto peccatis nostris , Domine , nequando dicant gentes : Ubi est Deus eorum ?
Finita aiitiphona et incepto psalmo, sedet ponlifex reassumpta milra , us que adfinempsahni.
Psaume '78.
Deus , venerunt gentes in hœreditatem tuam , polluerunt teniplum sanctum tuum,^posuerunt Jérusalem in pomorum custodiam.
Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus cœli, * carnes sanctorum tuorum bestiis terrae.
Effudérunt sanguinem eorum tanquam aquam in circuitu Jérusalem ; "*" et non erat qui sepeliret.
Facti sumus opprobrium vicinis nostris; * subsannatio et illusio hisj qui in circuitu nostro sunt.
Usquequo, Domine, irasceris in finem ; * accendetur velut ignis zelus tuus?
Effunde iram tuam in gentes quse te non noverunt , * et in régna quse nomen tuum non invocaverunt;
Quia comederunt Jacob, * et locum ejus désola verunt.
Gloria Patri. Sicut erat, etc.
Deindcj finito psalmo ^ et repetita antiphona ^ pontifex , deposita mitra, surgit , et stans versus ad aitare dicit :
Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum :
* cito anticipent nos niisericordiae tuae, quia paiiperes facti sumus ninils.
Adjuva nos, Deiis sakitaris noster; * et propter gloriani noniinis lui, Domine, libéra nos :
Et propitius eslo peccatis nostris * propter nomen tiium ;
Ne forte dicant in gentibus : * Ubi est Deus eorum ?
Et innotescat in nationibus coram oculis nostris ■" ultio sanguinis servorum tuorum , qui effusus est.
Introeat in conspectu tuo * gemitus compeditorum.
Secundum raagnitudinem biachii tui , * posside filios mortificatorum ;
Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum iniproperiura ipsorum, * quod exprobraverunt tibi , Domine.
Nos autem populus tuus, et oves pascuae tuse, "^^ confîtebimur tibi in seculum.
In generationem et gênera tionem^annuntiabimus laudeni tuam.
Orernus.
Nostrorum tibi, Domine, curvantes genua cordluni, qusesumus, ut bonum quod in nobis a te requiritur exequamur : scillcet, ut p)ompta tecum sollicitudine gradientes , discretionis arduae subtile judicium faciamus; acniisericordiam diligentes, clareamus studiis tibi placitee actionis; Per Christum Dominum nostrum. rT. Amen.
Oremns.
Mentibus nostris, quœsumus, Domine, Spiritum sanctuin benignus infunde : quatenus in nomine tuo collecti , sic in cunctis teneamus cum moderamine pietatis justitlam, ut hic a te in nullo dissentiat voluntas nos- '' Ira; sed semper rationabilia méditantes, quœ tibi sunt
placita, et dictis exequamur et factis; Per Dominum... in unitate ejiisdem... I^. Amen.
Oremus.
Et ministri dicunt :
Flectamus genua. — Levate.
Deus, qui nos justitiam loqui, et quœ recta sunt prœcipis judicare : tribue nobis, ut neque iniquitas in ore, nec pravitas inveniatur in mente, ut puro cordi purior sermo consentiat, ostendatur in opère justitia, neque appareat dolus in lingua , sed ex corde veritas proferatur; Per Dominum... 1^. Amen.
Post kcec pontifex, accepta mitra, ascendit ad planuni altaris, et sedet in sede seu faldistorio ibidem sibi parato. Tarn accedit diaconus cum thiiriferario ^ et pontifex irnponit incensum ; deinde diacono henedicit, qui procedens ad locum consuetam signât, in~ censat et cantat evangelium ul heri , pontifice ante sedeni prœdictam sine mitra verso ad diaconiun s tante :
SequentiasanctiEvangelii-f secundum Lucam.(C. lo.) In illo tempore : Designavit Dominus et alios septuaginta duos, et misit illos binos ante faciem suam in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus. Et dicebat illis : Messis quidem iiîulta , operarii autem pauci. Rogate ei'go Dominum messis, ut mittat 0])erarios in messem suam. Ite : ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Nolite portare saccnlnm , neque peram, neque calceamonta, et neminem pei" viam salutaveritis. In quamcumque domum intraveritis, primuni dicite : Pax huic domui ; et si ibi fuerit fdius pacis, requiescet super illum pax vcstra : sin autem, ad vos re-
vertetur. In eadem autem domo manete, edeiites et bibentes quse apud illos sunt : dignus est enim operarlus mercede sua. INolite transire de domo in domum. Et in quamcumque civitatem intraveritis, et siisceperint vos, manducate quse apponuntur vobis : et curate infirmos, qui in illa sunt, et dicite illis : Appropinquavit in vos regnum Dei.
Quofinito, et per pontijîcem libro oscidato , et ipso încensato^ pont If ex sine mitra anie sedem prœdictam versus adaltare, ac aliis omnibus in suis locis genuflexis^ incipit schola prosequente hymnum :
Veni, Creator Spiritus.
Et dicitur totus ut supra. Quem schola prosequitur, ut in primo die. Finito primo versu, pontife x surgit^ stans versus ad altare, detecto capite usque adjinem hjmni. Simili modo facient omnes alii. Expleto /lymno^omnes sedeant in silentio. Tuncpontifex sedens in sede prœdicta cum mitra ^ synodum hisverbis alloquitur.) si velit :
Venerabiles et dilectissimi fratres nostri , oportet ut sicut hesterna die admonuimus benignam mansuetudinum vestram, de divinis officiis, et sacris altaris gradibus, aut etiam de moribus, et necessitatibus ecclesiasticis, qusecumque emendanda vel renovanda sunt, charitas omnium vestrum , ubicumque noverit aliqua emendatione condigna in médium proferre non ambigal; ut per vestrœ charitatis studium, Domino largiente ad optimum perveniant statum , ad laudem et gloriam nominis Jesu Christi Domini nostri.
Post allocutionem Jiujusmodiy vel prius^ si magis placet pontijiciy fit sermo per aliquem doctani idoneumy in quo iterum tractetur de disciplina ecclesia-
slica et aliis, de qidhus pontifiai videhitur. Deinde arclddiaconus alta voce legit apostolicas constitutiones ihi non promu! gâtas j vel alias pro pontifiais arhitrio. Quo fiinito ^ leguntur constitutiones per synodwn approhandœ; quitus lectis, hahito scrutinio, quœ placent^ pe!' patres confirnuintur. His peractis ^ pontifex surgens benedicit omnibus solemniter ut heri. Deinde omnes discedunt.
Die tertia^ conventione fiicta in ecclesia, finita nussa, pontifex paratus ut heri, assistentibus sibi diacono et subdiacono paratis , genufiexus in faldistorio juxta inferioreni graduni ante médium altaris sibi par ato, deposita mitra, incipit, schola prosequente , antiphonani :
Exaudi nos, Domine, quoniam benigna est miserlcordia tua : et secundum multitudinem miserationum luanim respice nos, Domine.
Psalmus 68. Salvum me fac, Deus, * quoniam intraverunt aquœ usque ad animam meam.
Et dicitur totus, prout habetur supra in primo die. Deinde repetitur antiphona. Incepto psalmo, pontifex sedetj et accipit mitram, sic manens quousque psalmus finiatur et antiphona repetatar ; qua repetita, deposita mitra^ surgit et stans versus ad altare dicit :
O rem us.
Ad te, Domine, interni clamoris vocibus proclamantes, unanimiter postulamus , ut respecta tuoe gratiae solidati, prœcones veritatis efficiamur intrepidi, tuumque valeamus verbum cum omni fiducia loqui; Per Dominum.... ijt. Amen.
576 CIWQUiÈMIi PiVRTIE.
Oremus.
Omnipotens sempiterne Deus, qui sacro verbi tui oraculo promisisti , ubi duo , vel très in noniine tuo congregati essent, te médium fore : adesto cœtui nostro propitius, et cor nostrum illumina misericors; ut a bono misericordise tuae nuUatenus aberremus , sed rectum justitiœ tuœ tramitem in omnibus teneamus; Per Dominum.... ijt. Amen.
Oremus.
Et ministri dicunt :
Flectamus genua. — Levate.
Deus, qui populis tuis indulgentia consulis, et amore dominaris; da Spiritum sapientise tuae, quibus dedisti regimen disciplinée : ut de profectu sanctarum ovium fiant gaudia seterna pastorum ; Per Dominum... in unitate ejusdem.... ijt. Amen.
Post hœc pond fex ^accepta mitra^ oscendit ad plajiuin aharis , sedens in sede seu faldistorio ibidem sibi parato. Tum accedit diaconus ciun thariferario , et pontifex imponit incensum, deinde benedicit diacono, (jid procedens ad lociun consuetum signât, incens at et cantat evangeliiim.) ut hen\ pontifice ante sedeni prœdictani sine mitra verso ad diaconum s tante. SequentiasanctiEvangelii*fsecundum Matthaeum.(C.i8.)
In illo tempore : Dixit Jésus discipulis suis: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter tè et ipsum solum. Si te audierit, lurratus ei'is fratrem tuum. Si autem te non audierit, adhibe tecum adliuc unum, vel duos, ut in ore duorum vel trium testium* stet omne vcrbum. Quod si non audierit eos, dicEc-
clesiœ. Si aulciii Ecclesiam non audiei'it , slt tlbi siciit etlinicus et publicauus. Amen dico vobis, quœcumque alligaveritis super terram , erunt ligata et in cœlo; et quaecumque solveritis super terram , erunt soluta et in cœlo. Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet illis a Pâtre meo, qui in cœlis est. Ubi enim sunt duo vel très congregati in noniine meo, ibi sum in medio eorum. Tune accedens Petrus , ad eum dixit: Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei ? usque septies? Dicit illi Jésus : Non dico tibi usque seplies; sed usque septuagies septies. w
Quo finilo ci per pontificem lihvo osculato , cl ipso incenscito^ pontijex sine mitra ante sedem prœdictani versus ad altare ^ atqiie (diis omnibus in suis loc.is gemiflexis, incipit^ schola prosequente, hymnuni:
Veni, Creator Spiritus.
El dicitur lotus , ut supra. Finilo primo versu , pontifex^ surgens , stat versus ad allaite, detecto capile uscpie a,d finem hymni. Simili modo faciunt omnes alii. Explelo hjmno , omnes sedent in silenlio. Tune pontifex^ seclens in sede prœdicta eum milra, concilium scu sjnodum his verbis ailoquitur si velil. Polerit lamen hujusnu)di alloculionem omittere ^ et quod cjus loco , si placebil , per aliquem doctum idoneum^ de his qui in alloculione continetitur ^ et aliis opporliuiis, sermo fiât committere :
Venerabiles et dilectissimi fratres , convenit ut ea quse de ecclesiasticis officiis , et sacerdotalibus gradibus, vel etiam canonicis sanctionibus , propler diversas occupationes, aut (quod negare non possumus) propter
nostram alioriimque desidiam , non tam plene ut oportet exécuta sunt, omnium nostrum unanimi consensu etvoluntate, requirantur, et humiliter coram charitate vestra recitentur; ut quae digna sunt emendatione ad meliorem statum auxiliante Domino perducantur. Et cui fortasse aliquid quod digestum est displicet, charitati vestrœ cum benignitale et modestia intimare non différât, quatenus totum quod synodali conventione nostra statutum fuerit vel renovatum , absque omnl contrarietate , concordia sanctœ pacis ab omnibus œque custodiatur , ac teneatur , ad augmentum œternse beatitudinis omnium nostrum.
Post hœc (eguntur constitutiones , si quœ sint per synodum approbandœ ; quihus lectis , et per Patres^ si placelj conjirrnatis , atque omnibus terininatis , poiitifeXy sedens cuin mitra, oîiiniam oratioiiibus se commendat. Deiiide legimtur nomina omnium qui in sjnodo interesse debent. Et prœsentes ad sua nomina surgunt, et respondent singuli: Adsum. Absentes vero nolantw\ et per pontificeîu débita pœna mulctantur. Demum pontife X.) adhuc in sede prœdicta cum mitra sedens^ si placet , congregatos admonet et exhortatur sub hujusmodi verbis :
Fratres dilectissimi et sacerdotes Domini, cooperatores nostri ordinis estis. Nos , quamvis indigni , locum Aaron tenemus, vos autem locum Eleazari et Itamari. Nos vice duodecim apostolorum fungimur, vos ad formam septuaginta discipulorum estis. Nos pastores vestri sumus , vos autem pastores animarum vobis commissarum. Nos de vobis rationem reddituri sumus , vos de plebibus vobis commendatis. Et ideo, fratres dilectissimi, videte periculum vestrum. Admonemus itaque et
obsecramus fraternitatem vestram , ut qiise vobis siiggerimus, inemoriœ commendetis , et opère exercera studeatis. In primis admonemus ut vita et conversatio vestra sit irreprehensibilis. In domibus vestris mulieres non cohabitent. Omni nocte ad nocturnas horas surgite. Officium vestrum horis certis decantate. INullus nisi jejunus missam celebret , et non in vestibus communibus, sed sacris etnitidis, amictu, alba, cingulo, manipule, stola et casula , quee ad alios usus non serviant. Missas religiose celebrate : corpus et sanguinem Jesu Christi Domini nostri cum omni reverentia et tremore sumite. Corporalia mundissima sint. Vasa sacra propriis manibus abluite, et extergite diligenter. Nulla fœmina ad altare Domini accédât, nec calicem Domini tangat. Altare sit coopertum mundis linleis, saltem tribus diversis, et desuper nibil ponatur , nisi reliquise , ac res sacrse et pro sacrifîcio opportunœ. Missale, breviarium, et martyrologium unusquisque habeat. Ecclesiae vestrse bene sint coopertœ, et mundœ. In sacristiis sive secretariis, aut juxta altare majiis, sit locus prœparatus ad infundendum aquam ablutionis corporalium et vasorum sacrorum ac manuum , postquam sanclum chrisma, aut oleum cathecumenorum vel infirmorum tractaveritis; ibique pendeat vas cum aqua munda pro lavaiidis manibus sacerdotum , et aliorum qui rem sanctam et officium divinum sunt peracturi, et prope, linteum mundum ad illas abstergendum. Alria ecclesiae sint bene munita. Nullus sine scitu et consensu nostro per potestatem saecularem ecclesiam obtineat, Nullus ecclesiam ad quam intitulatus est, dimittat, et ad aliam quœstus gratia se transférât. JNuUus plures ecclesias sine titulo et contra sacrorum canonum dispositiones nancisci prœ-
58o ' CINQUIÈME PARTIE.
sumat. Niillatenus etiam uiia ecclcvSia inter pliires dividatur. Nidlus extra ecclesiam iu locis non consecratis celebret. Nullus alterius parochianum, nisi itiiierantem, et tune de rectoris sui licentia, ad communionem recipiat. Nullus in alterlus parochia ahsque proprii sacerdotis licentia missam celebret. In celebratione, quisque calicem et oblata non circulo aut digitorum vacillatione , ut quidam faciunt, sed junctis et extensis digitis cruce signet, sicque benedicat. Calix et patena sint aurei, vel argentei , non eerei , aut aurichalcei,vitrei, vel lignei.
Quisque presbyter clericum habeat, vel scliolarem, qui cum eo psalmos cantet, epistolam et lectionem légat, et in missa respondeat. Ipse quoque presbyter infirmos visitet, et reconciliet, et juxta apostolum propria manu communicet, oleo sancto inungat. Nullus prœsumat tradere communionem laico aut fœminœ ad deferenduni infirme. Nullus pro baptizandis infantibus sive adultis, sive infirmis reconciliandis , aut mortuis sepeliendis prœmium vel munus exigat. Per negligentiam vestram nullus infans sine baptismo , et adultus sine communione pereat. Nullus vestrum sit ebriosus aut litigiosus. Nullus arma ferat. Nullus canum aut avium jocis inserviat. Nullus in tabernis bibat. Quisque vestrum quantum sapit de Evangelio dominico et cœteris festivis diebus suœ plebi annuntiet. Verbum Doniini prsedicate. Curam pauperum, peregrinorum, viduarum et orphanorum habete, ipsosque peregrinos ad prandium vestrum vocatc. Estote bospitales, aliis exinde bonum exemplum prœbentes. Singulis diebus dominicis , ante missam , aquam qua populus aspergatur, benedicite, ad quod vas proprium , habete. Vasa sacra et vestimenta sacerdotalia nolite ne-
CÉRÉMONIAL. 58 r
gotialori aut tabernario in pignus dare. Minus digne pœnitentem cujuscumque rei gratia ad reconciliationem non adducite, neque ei reconciliationis testimonium perhibete. Usuras non exigite ; nec facultates vestras post ordinationem vestram acquisitas alienate, qiioniam Ecclesiae sunt. NuUus etiam res, possessiones, aut mancipium Ecclesiee vendere, conimiitare, aut quocumque ingénie praesumat alienare. Nullus decimam alterius recipiat. Nullus pœnitentem carnem manducare, aut vinum bibere invitet, nisi pro eo tune eleemosynam fecerit. Quisque fontes baptismales lapideos babeat bene mundos ; quos si babere non poterit, vas aliud ad hoc opus solum deputatum teneat. Omnibus parochianis vestris symbolum et orationem dominicam insinuate. Jejunia quatuor temporum et alia Ecclesiae mandata signifîcate observanda. Ante quadragesimam quarta feria populuni ^d confessionem invitate, et confessis juxta qualitatem criminum pœnitentiam injungite. Tribus temporibus in anno , id est, Nativitate Domini, Pascha et Pentecoste, omnes fidèles accedere ad communionem corporis Domini nostri Jesu Cbristi admonete^ et ne omittat , quln saltein in Pascha cominunicet. Certis temporibus conjugatos abstinere ab uxoribus exhortamini. Nullus vestrum rubeis , aut viridibus, vel laicalibus vestibus utatur, Diem dominicam, et caeteras festivitates absque opère servili , a vespere in vesperam celebrari docete. Cantus et choreas mulierum in atrio ecclesiee prohibete. Incantationes, super mortuos nocturnis horis a vulgo fieri consuetas, sub contestatione Dei omnipotentis vetate. Cum excommunicatis nolite communicare : ne quis vestrum in eorum preesentia celebrare praesumat, quod etiam plebi nuntiate. Et nullus
ex plèbe uxorem domum ducat , nisl prius nuptiae temporibus ab Ecclesia permissis, publiée fuerint celebratae. Quod nullus ad raptam , vel consanguineam accédât, aut alterius sponsam ducat omnimode prohibete. Porcarios, et alios pastores, saltem dominica die faciatis venire ad missam. Patrinos, ut fîliolos symbolum et orationem dominicam doceant, aut doceri faciant, exhortamini. Sacramentum Eucharistlae, sanctum chrisma et oleum catechumenorum, ac sanctum, seu infirmorum, in ecclesia in loco mundo , condecenti et securo, sub sera et fîda custodia diligenter servate. Quisque vestrum expositionem symboli et orationis dominicœ juxta orthodoxorum Patrum traditiones pênes se habeat, casque atque orationes missarum , et epistolas, evangelia, et canonem bene intelligat , ex quibus prsedicando , populum sibi commissum sedulo instruat, et maxime non bene credentem. Introitum missae, orationes, epistolam, graduale, evangelium, symbolum et caetera non sécréta, alta et intelligibili voce proférât. Sécréta vero, et canonem, morose et distincte submissa voce légat. Psalmorum verba, et distinctiones,regulariter cum canticis consuetis intelligibiliter pronuntiet. Symbolum sancti Athanasii de Trinitate et fide catholica memoriter teneat. Exorcismos et orationes ad catechumenos faciendos, ac reliquas preces super masculum et fœminam pluraliter, vel singulariter respective, distincte proférât. Ordinem baptizandi, et ad succurrendum infirmis, reconciliationis et commendationis animée, et agendis exequiis defunctorum, juxta modum canonicum observât. Exorcismos, et benedictiones salis et aquse, pertinenter légat. Canticum diurnum et nocturnum sciât. Computum etiam minorem ad inveniendum litteram domini-
calem , teinpiis intervalli diel Paschae , et majorum mobllium festoriim non ignoret. Yolumus autem , fratres dilectissimi, quatenus quœ nostra perceplstis tradltione? bonis studeatis operibiis adimplere , prœstante Domino nostro Jesii Christo , cui cum Pâtre et Spiritu sancto est honor et gloria in saecula sœculorum.
Tum pontifex dimissa mitra surgit^ et stans versus adaltare^ dicit absoUUe :
Oremus.
NuUa est, Domine, humanœ conscientiae virtus , quse inoffense possit tuae voluntatis judicia experiri; et ideo , quia imperfectum nostrum vident oculi tui , perfectioni députa, misericors Deus, quod perfecto aequitatis fine concludere peroptamus : te in nostris principiis occursorem poposcimus ; te in hoc fine judiciorum nostrorum indultorem nostris excessibus speramus ; scilicet, ut ignorantiœ parcas, errori indulgeas, ut perfectis votis perfectam operis efficaciam largiaris : et qua conscientia remordente tabescimus , ne aut ignorantia nos traxerit in errorem, aut praeceps forsitan voluntas impulerit justitiam declinare ; hoc te poscimus, te rogamus, ut si quid offensionis in hac concihi celebritate contraximus, te miserante, indulgentiam sentiamus : ut in eo , quod soluturi sumus aggregatam synodum , a cunctis primum absolvamur nostrorum nexibus debctorum; quaHter, et transgressores venia , et confitentes tibi, subsequatur remuneratio sempiterna; Per Christum Dominum nostrum. I^. Amen.
Deiiidc. bcnedivit solerwiiter, omnibus diceus : Sit noineu Domini beiiedictum, etc., ef dut indulgentiam. Quibus peractis y arclddiacomis ^ stans juxta pontijî-
584 CFNQUIÈME PARTIE.
rem,, dicil alta voce : Recedamus cum pace. Ef respondejit onines : In nomiue Chrlsti.
Tiinc ornnes pariter surgentes , pontificem cnppa indiitum cum siiperpelliceis ad domum redacunt. Si vero in primo die vel in secundo omnia negotia sjnodi expediuntur, approbalis omnibus^ et conclusione sjnodi facta^ pontifex sedens cum mitra^ ut supra, commandât se omnium orationibus^ et leguntur nornina interesse debentium ^ admonentur per pontificem congregati , et alia fiunt , prout supra sunt ordinata.
