II. DE AUCTORITATE PAP^ SDPRA CONÇU. ICM
I" Quia numerus episcoporum fuit in eo tara exiguus, ut nulla ratione potuerit unquam universalem Ecclesiam reprœsentare. In sessione enim II et III, in quibus praefatse definitiones editse fuerunt, septem vel octo tantum episcopi adfuerunt ; idque habetur ex responso ipsius Synodi dato 6 Idus novembris 1440, ubi legitur : Ciini tempore primœ dissolutionis prœtensœ pauci prœlati esscnt m Concilio, non numerum qv.atuordecim excedentes, neque medietas numeri suppositorum in Concilio haberetur, quœ prœmissis actibus interfuit, etc.^ Et licet, aucto deinde antistitum nunaero, in sessione XVIII fuerint décréta II sessionis renovata, refert tamen cardinalis Turrecremata* quod in illa sessione XVIII non omnes consenserunt , sed plures protestati sunt, alii vero consensum prœstiterunt, vel ut privatse personae, vel potius violenter; alii tandem noluerunt intervenire, cum décréta ederentur non per solos episcopos, ut opus erat, sed per multitudinem populi parvi iwetii et nullius auctoritatis .^
Quod confirmatur ex Oratione cardinalis Arelatensis (quae legitur apud ^neam Sylvium"*), qui, cura esset prœcipuus proniotor prsestantiae Conoilii supra Papam, ibi fortiter conqucstus fuit de hoc pruelatorum dissensu, et idoo prfefata décréta inferioris potius cleri suffragiis quam ipsorum adscripsit, dicens : Opus Dei hac vice fuisse aiitumo , ut inferiores ad decidendum reciperentur . Et prsedictus ^]neas Sjlvius in Oratione habita anno 1452 adversus Australes (ut refert Ludovicus Muratorius^), de relatis decretis loquens, dixit : Inter episcopos vidimus in Basilea coquos et stahularios orbis negotia judicantes.
2 ' Nequit Concilium Basileense nuncupari œcumenicum, quia ibi non adfuerunt legati pontificii, ut oportcbat. Quomodo enim Concilium dici potest œcumenicum, ubi caput suum deest, quando existit Papa certus ? Sanctus Thomas docet : Sancti Patres in Conciliis congregati nihil statu.ere possunt nisi auctoritate Romani Po7itificis interve nientcS' Et Glossa ait : Universale (Concilium) est, quod a Papa vel r.jus legato cum omnibus episcopis statuitiirJ Hinc Nicolaus I ita
(1) Ad univers. Christifldel. — Coll. reg. t. SO.
(2) Resp. ad Basileenses in Concil. Florent. (Lahb. t. / J. i — Smnma de Eccl. l. 2. c. iOO.
(3) Summa de Eccl. l. 2. c. 100. (4i lu Geftis Dasil. l. 1.
(5) Anecdot. latin, t. S. (G) Contra impugn. relig. c. 4.
(7) In dist. 17. c. 1. verbo •> Gêner. Concil. <•
scripsit : In universalibus Synodis, quid ratura,... nisi qnod iSedes Beati Pétri probavit , ut ipsi scitis, habetur? sicut, e contrario, quod ipsa sola reprobavit, hoc solummodo constat hactenus reprobatum^
Si igitur loquiraur de sessione II, ut supra habita 14 Kalendas martil anni 1432, habetur ex Actibus manuscriptis^ quod cardinalis Julianus, tune temporis Sanctae Sedis legatus, jam antea, die 8 februarii, se prsesidentia Concilii exoneravit. Adde quod Eugenius, post primam sessionem, jam Concilium revocaverat, ut refert Didacus Payva.^ Ita pariter in sessione XYIII legati pontificii defuerunt ; nam alii abfuerunt, alii autem non ut legati, sed ut pi'ivatae persona3 subscripserunt, ut supra diximus et ostendit Roncaglia.^
3° Prœterea scitur sufFragia data in praefata Synodo minime fuisse libéra, ut refert cardinalis Turrecremata^ et ut asseruit Eugenius in sua Bulla ad archiepiscopum Coloniensera, édita 3 Idus februarii anni 1431, dicens : Plerique accedere coacti sunt, in quibus nec vis nec auctoritas Concilii generalis consista, quorum deliberationes minime liberœ sunt, cum, ab eorum qui compulerunt voluntate dependeant.^ Quapropter Sanctus Antoninus vocavit hanc Basileensera Synodum conciliabulum nullas vires habe7is et synagogam Satanœ."^ Sanctus Joannes de Capistrano appellavit illara locum profanitm, excommunicatum, basiliscorum speluncatn, dœmonum cavernam;^ episcopus Meldensis, legatus Caroli VII ad Eugenium, nuncupavit Synodum, vesanam ;^ Florentinum, in sessione habita anno 1439, pridie Nonas septembris,^'' damnavit declarationes Basileenses tamquam impias et scandalosas ; Concilium demum Lateranense V, ut legitur in Bulla LeonisX édita, ^1 prsefato Concilio approbante, Synodum Basileensem conciliabulum schismaticum, seditiosum, et nullius prorsus auctoritatis agnovit.i2 — Quis ergo modo Concilium illud legitimum dicet, quod temerarii, profani, et diabolici grande nomen promeruit?
(1) Epist. 7. ad Mich. imper. — Labb. t. 8. col. 291. (2) L. 2.
(3) Apud Roncagliani, In Hist. Nat. Alex. scec. XV et XVI. diss. Ha. 3. n. 1 . super Concil. Basil. Animadv . § 1. (4) Ibid.
(5) Summa de Eccl. l. 2. c. iOO.
(6) Bulla " Quoniam. « — Labb. t. 12. col. 9St.
(7) Hist. p. 3. tit. 22. c. 10. § 4.
(8) De Papœ et Concil. Auctorit. partis 2" princip. pars. 3. n. 68.
(9) Apicd Rainald. ad ann. 1441 . n. 9. (10) Sess 6. [alias 26), ex Bulla » Moyses. « (U) Bulla. » Moyses. " (12) Sess. 11.
§ H. DE AUCTORITATE PAP.K SUPKA CONÇU lU^f. ()83
Postquam igitur Eugenius Basileensem Synodum revocavit, prorsiis quidem illegitima ipsa evasit. Nec obstat quod Eugenius deinde dissolutionem illius revocasset, ut adversarii objiciunt; nam refert cardinalis Turrecremata^ hanc revocationem ab Eugenio metu extortam fuisse, et ipsius Constitutionem revocationis quodammodo ipso nesciente fuisse publicatam. Scripsit enim Sanctus Athanasius : Non est censenda ejus sententia, quant minœ et terrores extorserunt , sed ea qiiam protulit , cum liberos haberet affectus.^ At, dato quod P]ugenius liberrime dissolutionem Concilii revocasset, ipse tamen, ut patet ex ejusdem epistolis,^ expresse declaravit decisiones tantuin ad extirpandam hœresim et pacem iriter principes statuendam éditas, non autem adversus pontificiam potestatem pertinentes, confirmasse.
Atque in ipsa Constitutione revocationis « Dudum « duas conditiones apposuit : unam, ut legati ab eo deputati, ad Concilii prœsidentiam cum effectu admittere7îtur ; alteram, ut expressit : Ut omnia singula contra auctoritatem nostram facta prius omnino tollantur.* Sed Patres Basileenses neutrum implevere ; neque enim décréta abstulerunt, neque legatos in sessione XVIII admiserunt, nisi exutos omni jurisdictione coactiva, contra Eugenii intentionem ; imo, nec etiam legatorum assensum in sessione XVIII, ubi decretum de prseeminentia Concilii fuit renovatum, curaverunt obtinere ; nam testatur cardinalis Turrecremata in prsefata Responsione ad Basileenses in Concilio Florentine, quod in dicta sessione XVIII, praesidentes Pontificis non consenserutit , imo contradixerunt et potestati sunt...; licet aliqui eoruni , non ut prœsidentes , sed ut particulares personœ , quasi violenter, et cum aliter non admitterentur ad prœsidentiam, ronsenserunt .
Deinde. cum ipsi Basileenses Patres instanter postmodum al) Eugénie approbationem decretorum suorum petiissent, illam nunquani Eugenius concedere voluit, ut ipso Eugenius in Concilio Florentine declaravit, inquiens : Nos quidem progressum Concilii approbavimus, non tamen ejus décréta. Et cum rex Romanus ac imperii eiectores instassent pro decretorum confirmatione, Eugenius scribens ad legatos suos in Germania, quamvis Concilia, tum Coiistantiensc. fiiiii
(1) Summa de Ecoles, l. 2. c. 100. (2) Ilist. Arian. ad Monachus, n. il.
(3) Constitiitio " Dudum. n — Epist. ad Franscisc. Foscaren. — Eplxt. ad legatos in German.
(4) Constttutio •• Dudum. » — Labb. t. H. col 946.
CSl APPEXm TI. — DISSERTATIO DE ROM. PONTIK.
Basileense, in sua epistola fassus sit venerari, verumtamen ibi expresse protestatus est ea suscipere, absque tamen prœjudicio juris, dignitatis, et prœemiiientiœ Sanctœ Sedis ApostoUcœ, ac potestatis sibi et in eadem canonice sedentibus concessœ. Atque in Synodo Florentina, ad proscribendas propositiones Concilii 'Basileensis, Concilium Pontifici prasferentes, Constitutionem edidit « Moyses -. (quae legitur in nova editione Veneta Conciliorum, t. 18. n. 1202), in qua habetur : Quas propositiones juxta pravum Basileensium intellectum, quem facta demonstrant, velut Sacrosanctœ Scripturœ, et Sanctorum Patrum, et ipsius Constantie7isis Concilii sensuicontrarium, tamquam impias, scandalosas, necnon in manifestam Ecclesiœ scissuram... cedentes, ipso sacro approbante Concilio, damnamus et reprobamus.
Vide hic autem quam futilis sit verborura istorum ingeniosa interpretatio Natalis Alexandri,! dicentis quod ideo Eugenius propositiones illas damnavit, quia haeresis nota inurebantur qui adversus eas sentiebant; nam, ad istius comment! insubsistentiam probaudam, sufRcit verba relatée BuUse relegere , quibus clare patet noluisse quidem Pontificem ab hseresi tutari solum qui contra Concilium sentiebant, sed expresse damnare voluisse et reprobare tamquam impias, scandalosas, necnon in manifestam Ecclesiœ scissuram cedentes propositiones illas, Juxta (nota) pravum, ipsorum Basileensium intellectum, qui asserebant Concilium prsestare Pontifici etiam certo ; et hujusmodi intellectum, quem facta demonstrabant (cum Patres Basileenses Eugenium monuerint, citarint, etc.,) utique Pontifex improbavit.
Instant adversarii, et aiunt prœfatam Constitutionem " Moyses « postmodum abolitam fuisse a Nicolao V. — Sed rêvera in iitteris Nicolai (ut videre est apud ipsum Natalem^) nihil aliud reperitur quam confirmatio possessionum et collationura beneficiorum, quas fecerant Basileenses, nulla penitus facta mentione potestatis prsetensse Concilii supra Papam.
V. — Instat ultimo pro superioritate Concilii Ludovicus Maimburgus,2 objiciens eosdem Pontifices aliquando Conciliorum superioritatem supra Papam fuisse confessos.
(1) Sœc. XV et XVI. diss. 8. a. 4. n. 15. (2) Loc. cit.
(3) Traité historiq. de l'établissem. et des prérogat. de i'Eglise de Rome, ch. 19.
§ II. DE AirCTORITATK PAP.E SLPlJA CONCILIUM. 685
Et opponit 1° factum Sirioii, qui ab aliquibus episcopis requisitus super errore Bonosi , nempe quod Beata Virgo Maria alios post Jesura filios suscepisset, respondit super hanc controversiam se non posse judicare, cum ejus judicium Concilio Capuensi coramissum fuerit.
Sed respondetur a) quod hoc argumentum probaret nimis ; nam hoc modo Papa non solum generali Concilio inferior esset, sed etiam provinciali, quale erat Capuense.
Respondetur b) quod h«ic verba falso Sirieio apponantur, cum tantum in epistola 79 Ambrosii reperiantur.
Respondetur c) quod, dato etiam quod sint Siricii, Siricius ibi non declaravit se Synodo inferiorem, sed signiricavit dedignari sua auctoritate ex declaratione illius Concilii causam judicare ; et patet ex verbis ibi : Nos quasi ex Synodi auctoritate judicare non convenu.^
2° Opponit Maimburgus^testimonium Sylvestri II, quod si Romanus Episcopus Ecclesiam non audierit, ut ethnicus habendus sit.
Respondetur illud testimonium non fuisse Sylvestri, sed Gerberti monachi, qui (ut referunt Baronius^ et Spondanus,^) dum fuisset illégitime assumptus ad Rhemensem archiepiscopatum , Arnulpho injuste deposito, et tune contendebat sui confirmationem, non obstante dissensu Pontificis, Seguino metropolitano verba illa scripsit. Sed postmodum idem Gerbertus, cum favore Otthonis imperatoris ad pontificatum assumptus esset, ipsummet Arnulphum in suam Rhemensem Ecclesiam restituit.
3° Opponit Maimburgus^ confessionem Pii II, qui in sua Bulla retractationis fassus est ipsum antea in Synodo Basileensi antic^uam sententiam de superioritate Concilii tutatum fuisse; ergo, arguit Maimburgus, hjec est antiqua sententia.
Sed respondetur opus esse légère BuUam praefatam (apud Troilam,*! et ibi patenter quisque iutelliget quo sensu Plus asseruerit sententiam illam antiquam : antiquam, quia ipse prius, cum non esset Pontifex (tune temporis dictus ^.neas-Sylvius Piccolominus), pro superioritate Concilii contenderat ; sed postea, veritate perspecta, adhuc ante i>on-
{\) Apud Trùilam, loc. cit. (2) Loc, cit.
(3) Annal, ad ann. 992. »i. 45.
(4) EpHomes Annal. Baron, ad ann. 991. n. S.
(5) Loc. cit. (6) Loc. cit. tr. 7. a. 7. yi 9.
686 APPENDIX II. DlàSERTATIO DE ROM. PONTIF.
tiiîcatus adeptionem se retractavit, ut patet ex epistola ab ipso ad Eugenium IV missa. Hinc cernitur quani fraudulenter miser Maimburgus gestis verbisque utatur.
VI. — Adversarii pro eorum opinione stare dicuut cardinales Cusanum et Alliacensem, item Gersonem, Almainum, Adrianura VI, Pauormitanum , Alphousum Tostatum , Dionjsium Cartliiisianum , et Driedonem. — Sed opérée pretium est observare cum Roncaglia,i quot exceptiones praefatorum auctoritatibus opponantur.
Cardinalis enim Cusanus, licet prius in libre De Concordia Coucilium Papœ praetulisset, tamen postea non obscure oppositum se sensisse ostendit : signanter in epistola^ de usu Calicis ad Bohemos, docuit Romanam Ecclesiam esse ac jugiter futuram columnam veritatis, et proinde nunquam a fide defecisse, nec alterius Sedis correctione indiguisse, ac veritatem certo apud eos inveniendam, qui a Romane Pontifice non separautur.
De Alphonse Tostato refert Spondanus- quod ipse ideo Papse praerogativis fuit infensus, quia qusedam suae thèses Eugenio IV non fuerunt accepta , et repulsge fuerunt a cardinali Turrecremata ; proinde scripsit Spondanus quod ipse in Pontificum etiam auctoritatem invectus... prœ studio tnendi sua apparuit ;... sed cum non obtinuit quod petiit, 7ion potuit adeo genio imperare, ut non acerbius rem in contradictores egerit.^ Verumtamen ipse Tostatus sic scripsit: Yoliiit Christus quod confessio fldei esset per Petru.m solum, ut innuatur quod talis fides tenenda est qtcalem prœdicat Romatia Sedes, .quce est Mater et Caput Ecclesiarum, eut Petrus prœfuitA
De Panorraitano (in compendio gestorum ejus inter Vitas Pontificum descriptas a Ciaconio) legitur quod hic doctor fuerit a rege Aragonensi, contra Eugenium irritato, ad Synodum Basileensem data opéra missus, ut Romani Pontificis auctoritatem impugnaret; prout jam agisse refert Panziroli , subdens eumdem pluribus responsis editis inagnam peciiniain confiasse, et plura egisse indigne.' Ceeterum, legens qute ipso scripsit in caput <» Significasti, de Electione <> circa pptestatem Conciliorura, nunquam asserere poterit ipsum infallibilitatem Conciliis tribuisse ad versus Pontificis potestatem.
(I) In Hist. Nat. Alex, sœc. XV et XVI. diss. 4. super Conc. Constant. Ayiimadvers. § 11. (2) Annal, ad ann. 1445. n. 10. (3) Ibid.
(4) In Matth. 16. (5) De clar. Leg. Interpret.
§ II. DK ALCTORITATE PaP.E SUPRA CONCir.lU.M. 087
De auctoritatibus AUiacensis, Gersoiiii, et Almaini scribit Andréas Duvallius' eas non multi faciendas, cum prsefati auctores tempore schismatis scripserint. Addit Thomassinus Gersonium scripsisse exasperatum schismatis pertinacis importunitate; atque ideo plurimum dégénérasse a reverentia ... antistitum gallicanorum qui cum Leone ... adfv.ere Romance Synodo... ; antiquitas ergo horum ... et numerus anteponi débet novitati et paucitati per abrupta moUenti sese extricare a schismate implicatissimo.^
Jactant etiam habere Adrianura VI. Sed rêvera hic Pontifex, duni privatus doctor fuerat in universitate Lovaniensi, nil aliud scripsit* quam posse F'ontificem in sua decretali haeresim docere, scilicet intelligendum, quatenus doceat prout doctor privatus, non vero ut doctor Ecclesiae. Quis enim negabit Papara ut honiinera erroribus posse esse obnoxium?*
Jactant etiam Dionysiura Carthusianum pro ipsis esse. Sed qualis fuerit hujus doctoris sententia, valde dubium est ; uam hic expendens dicit* Papam intolerabiliter vitiosum subjici Concilio ; sed ibidem aliter loquitur dicens : Papam, ut summum Ecclesiœ Pastoi^em, non po.sse a generali Concilio judicari aut deponi , quia, ut talis, est superior, et prœlatus, et judex Ecclesiœ.^
De auctorifate Driedonis (ut observari potest in 1. 4. c. 4. in fin.6), ipse nihil aliud sentit nisi quod Pontifex Concilio subjiciatur, si doctrinam Kvangelio contrariam pertinaciter defendat, quod nemo negat.
En quoniodo ist» omnes auctoritates ab adversariis Romanaj Sedis adductae, aut infirma? sint, aut dubiîe.
Ex his omnibus denique, in unum coUigendo seusum Sci-ipturaium,
(1) De supr. Rom. Pontif. Potest. p. 2. q. 1.
(2) In Conçu, diss. io. n. S4.
(3) Snmma theol. in 4. Sent, de .Sacram. Covftvm..
(4) De Auctorit. Papœ et Concil. p. 1. a. 48. (5) Jdid (6) De ecclcsiast. Dogmat.
[*] Haec est propositio ex opère Adriani desumpta, quam in médium proferunt a Iversarii : « Certvm est quod possit (Pontiiox) errare etiamin his quœ tanyunt fidem, hœresim per suam delerminalionem aut decrctalem asserendo. • Qua de re consulero juviit prxiitantem illain dissertaiionem quam, paucis abhinc annis, edidit Doctor quidam Lovaniensis, quœqiie sic inscribilur : Synlagma Doctrlnœ theolo ijicœ Adriani Sexli,.,. quod cum appiratu de viia et scriptit Adriani... conscrijsit K. H. J. Reusens, etc. (Lovanii, 1862.) Ibi autem sat fuse perpenditur dilllcultas de qua hic sermo. Edilor.
088 § II. Dii auctoi^itatp: paimo supra concilium.
Pontificum, Patrum, ipsor unique Conciliorum, quis(£ue animadvertere potest nostrara sententiam non esse tam nostrani quam totius Ecciesiaî sententiam, regulam, et sensum. Et ideo non ipsam, sed potius oppositam, ut futilem sœpitisque convulsam, merito censendam ac l'ejiciendam.
APP ENDIX III.
