‹ EadmerChapitre 66 sur 70 · EXTRAIT DE JEAN DE SEGOVIE · texte numérisé non relu

EXTRAIT DE JEAN DE SEGOVIE

DOGTRINA BOSO DISGIPULI ANSELMI, IN QUA ADVERSA POSITIO MULTUM CONFIDIT, REPUGNAT FIDEI, NISI SANÈ INTELLIGATUR.

« Ad doctrinam Anselmi, sive Boso sui discipuli constat, quôd quantum ad secundam partem, non bene concordat cum Christianâ Relig'ione qure Nativitatem Beatissima? Virginis célébrât a nong-entis annis. Dicere enim quôd cum originali peccato nata sit, manifeste répugnât fidei quam omnis populus christianus de ipsà crédit, vide-

raliter inhabitalurus, et ex quà honiinem in suœ personœ unitatem ineffabili fuerat operatione sumpturus. »

Et un peu plus loin dans le même chapitre :

« Tenemus fide ab omni, si quid adhuc in illâ originalis suae actualis peccati supererat, ita mundatum corilliusut vere super eam Spirilus Dei... requiesceret. »

Le Père Plazza fait observer avec raison au sujet de ce passage :

« Si Eadmerus originale peccatum absolute adstrueret in B. V., adstrueret etiani actuale. lilis ego verbis tantum significare voluit Eadmerus, et quidam mère con. ditionaliter quôd si nondumin Beata Virgine fuisset exlinctus fomes peccati, tune carte cùm abangelo salutata est, extinctusomninô est.» Causa Imm. Concept., act. VI, art. 1, p. 274.

Il est fort probable que la proposition erronée que le saint docteur fait avancer tout exprès à. son disciple Boson et qu'il néglige de rectifier ne constitue également qu'une hypothèse. La Vierge est née dans le péché originel, dit le disciple. Le maître le laisse dire. Son silence équivaut non à une concession absolue, mais simplement à une concession hypothétique, à un laisser-passer. Il ne répond pas : Concéda, mais transeat, ou plutôt il ne répond rien, il laisse passer afin de mieux montrer que, même en admettant que la Vierge fût née dans le péché originel, il ne s'en suivrait pas que Notre-Seigneur eût été conçu lui-même dans le péché originel. La seule thèse que le saint docteur veut démontrer dans le Car Deus homo et dans le De conceplu virginali, c'est que Notre-Seigneur a été conçu sans péché, et il tient à faire bien comprendre à ses disciples que l'Immaculée-Gonception du Fils, si l'on peut s'exprimer ainsi, ne dépend nullement de l'Immaculée- Conception de la Mère. A une époque où l'Immaculée-Conception de la Vierge était contestée, il était prudent de la séparer de celle de Notre-Seigneur. Saint Anselme l'a trop séparée.

licet quùd primo fuerit sancta quam nata. Si vero dicatur quôd ibi sumatur pro Nati vitale in utero, obstat séries auctoritatis. Dicitenim in iniquitatibus concepta est et in peccatis concepit eam mater ejus. Ecce bis dicit quôd sit in iniquitate concepta. Et postea subjungitur : et cum peccato originali nata est. Unde apparet quod tanquam de diverse loquatur. Proptereâ si adversa positio dicit intellig-endum pro Nativitate in utero, tune ergo intelligat eo modo doc- Irinam S. Thomas in expositioneAue Maria, cum dicit quùd beatissima Virgo Maria in originali peccato fuerit concepta, non nata. Et hoc est quod ista doctrina de sua sanctâ Conceptione ostendere nititur, quôd licet ut supra expositum est, conceptio sua materialis ex modo communi g-enerationis humanœ fuerit in peccato, et in libidine ad modum aliorum hominum, tamen personalis sua conceptio, quœ dicitur nativitas in utero, illa fuerit immunis ab originali peccato. Unde si eodem modo consentiat, accipit nativitatem in doctrina S. Thomae, . sicut dicit intellig-endum esse in doctrina Anselmi, et velit, sicut creditur, acquiescere doctrinœ S. Thomee, nulla disceptatio erit.

» Proptereâ ad banc Allegationem ex doctrina Anselmi datur alia communis responsio, quôd hoc dictum non sit Anselmi sed Boso, discipuli sui (1). Et si dicatur quod sit ipsius Anselmi nam idem sic loquitur ad modum discipuli interrog-antis, et Mag-istri respondentis, tune etiam sufîrag-atur responsio quùd hoc dictum, ex quo se habet per modum interrogationis, et illud non asserat in responsione.

» Si vero adhuc instetur, prout ex adverse alleg-atum est, quôd, licet non asserat illud immédiate, tamen in sequentibus asserat :

» etenim in diversis responsionibus dicit, quod Virgo fuerit de illis qui ante adventum Christi per eum mundati sunt a peccatis. Item quod per fidem mortis Christi futurœ Virgo et multi alii mundati sint a peccato. Item quùd Virgo per fidem munda facta sit, ut de illà posset homo assumi. Quantum ad hoc non erit difficiUs responsio prœterita commemorando. Equidem supra declaratum est quôd nec purgatio,

(1) Cette réponse est fort commune en efl'et. On la trouve dans un assez grand nombre de théologiens, notamment dans Bacho, Quodl., lib. III, quaest. XIV; dans le Père Ra.'^aaiad, Bagiologium Lugdunense, p. 328; dans le Père Plazza, Causa 1mm. Concept., act. ait. p. 273, etc., etc. Nous nous bornerons à citer la réponse du Père Plazza.

« Praelerea'locus i?te non difiiculter exponitur, AUegata verba non ut a se sed ul a Bosone suo colloculore et discipulo in eum modum inquirente et argumentante scribit S. Anselmus. Et quamvis ipse, inler respoiidendum, verba illa non corrigat, non ideo tamen approbat, sed prœtermittit. Nam scopus ejus eral ostendere Ghristum ab originali peccalo prorsùs esse alienum, quautumvis non de massa tantùm sed et de raatre peccatrice conceptus foret : quia nimirum ejus Mater ante Doinini Conceptionera per ipsius Christi fidem mundari potuisset. »

nec sanctificatio supponat de necessitate subjecto ante infuisse terminum a quo oppositum contrarié, secl nec privative. Unde diceretur Virg-o mundata fuisse per fidem Christi non a peccato quod infuit sed quod erat futurum de necessitate, nisi purg-atio prœfuisset.

» Nec obstàt si dicatur quôd sic erit intelligendum de aliis cum quibus Virg-o communeratur, videlicet quod sint mundati per fidem Christi a peccatis non existentibus, sed futuris nec de necessitate. Responsio ad hoc supra patuit in sokitione ad secundam auctoritatem, quod ratione dignitatis in subjecto differenter aliquando recipiatur prœdicatum. Et tempus non diceretur obstare ex eo quôd sanctificatio prœvenerit in Virgine, et non in aliis, Nam hcet omnes dicantur mundati a peccatis per fidem Christi, non tamen œqualiter in eodem tempore : aUqui enim mundati fuerunt in utero, alii in infantià, alii in senectute, vel tempore medio.

» SimiUter nec obstat quôd dicitur per fidem Christi quasi diceret quôd per actum credendi quem Virg-o haberet de Christo : sic enim parvuli in utero sanctificati, vel in infantià baptizati, non dicerentur mundati per fidem Christi ; illa enim fides, prout dicit actum credendi, referenda est ad ecclesiam militantem. Prœterea, etsi dicatur in subjecto, vel in carne Virginis ante prœfuisse peccatum, non ex hoc habetur intentum intelligendo peccatum, proïit inprincipio istarum responsionum ex doctrinâ ipsius Anselmi inductum extitit. Dicit enim quôd prima horâ conceptionis materialis, quando est commixtio seminum, homo dicatur in iniquitatibus et in peccato conceptus. Huic erg'o doctrinée quœ conceptionem personalem Virginis a peccato défendit, non obstaret quôd a peccato, idest vitiosà corruptione naturœ, quœ peccatum dicitur, et inerat illi concepto fœtui ante infusionem animœ, mundata fuisset per Fidem Christi.

» Equidem dici posset dupliciter mundatam fuisse : vel tenendo eam positionem de purificatione seminum, ita ut materia illius corporis statim fuerit dedicata ad cultum Dei per aliquam miraculosam, licet secretam, operationem vel demundalionem in conceplione personali non a peccato inexistente, sed quod debebat inesse, nisi gratia praevenisset. Unde etsi Anselmus dixerit mundatam esse a peccato per fidem Christi, non necessario sequitur suam conceptionem personalem fuisse in originali peccato. » — Joannis, deSegovia Toletani canoniciy episcopi Csesarini stptem allegationes et tolidem avisamenta pro informatione Patrum Concilii Dasileensis, circa D. M. Virg. Immaculalam Conceptionem, nunc primùm in lucem prodeunt studio ac labore. R. P. F. Pétri de Alva et Astorga Onlin. minorum, 1664. » — Allegatio septinia, p. 353,

Nous renvoyons ceux qui voudraient connaître d'une manière complète les explications et interprétations de Jean de Ségovie, au sujet de la doctrine de saint Anselme sur l'Immaculée-Gonception, aux pages 296, 300, 319, 321, 346 et 488 du même ouvrage. Ce que nous donnons ici ne touche que certains points, et ne forme guère qu'un spécimen, si l'on peut s'exprimer de la sorte, des explications de ce savant théologien.

En somme, si l'on y prend bien garde, saint Anselme ne dit vraiment qu'une chose, n'émet qu'une seule proposition au sujet de la Vierge, c'est qu'elle a été purifiée par la foi avant de concevoir Notre-Seigneur : per fîdem ante ipsam conceptionem mundata est. Il n'y a guère que ces expressions à justifier. Voici l'explication du Père Passaglia.

EXTRAIT DU P. PASSAGLIA

Corollarùnn IV. Immaculato Deiparœ conceptui ne minimum quidem ea obsistant veterum suffragia, quœ ipsam expiatam, mundatam ac divinitus sanctificatam déclarant.

« Scio neque pauca esse neque obscuraquse in médium promuntur vetprum dicta ut Deipara, eisdem auctoribus, expiata, mundata et sanctificata comprobetur : itemque scio olim fuisse qui ejusmodi innisi sulTragiis pugnaciter contenderint, immaculata Deiparœ primordia vix aut ne vix quidem cum sententia doctrinâque majorum posse componi. Verum quam maie rationes subduxerint qui in hanc opinionem iverunt, ii omnes facile assequentur qui secum principio reputaverint, fieri nullatenùs posse ut immaculatis Deiparœ primordiis ea dicendi loquendive formulœ adversentur quas de ipso Ghristo adhibitas usurpatasque certissime constat. Nihil autem est superioribus manifestius quam mundationis, expiationis et sanctificationis vocabula, de ipso etiam Ghristo frequentatareperiri.Prœtereataliane sunt ejusmodi vocabula, quae contractam labem necessario demonstrent,quœquesubjectumculpâanteavitiatumnecessarioadsigniricent? Nemo id affirmaverit, qui Ghristianum vulgatumque loquendi usum probe teneat, quique ex eo de insita vocabulispotestate arbitretur. » De Immaculatee Deiparœ semper Virginis conceptu Caroli Passaglia sac. eS. J. commenlarius . Sect. VI, n. 1545, p. 1054.

Voici maintenant les textes de saint Anselme pris en dehors du De Conceptione, où il affirme le privilège de l'Immaculée-Gonception.

« Decens erat ut eà puritate quà major sub Deo nequit intelligi, Virgo illà niteret, oui Deus Pater unicum Filium suum quem de corde suo aequalem sibi genitum, tanquam se ipsum diligebat, ita dare disponebat, ut naturaliter esset unus idemque communis Dei Patris et Virg-inis Filius ; et quam ipse Filius substantialiter facere sibi matrem elig'ebat; et de quà Spiritus sanctus volebat, et operaturus erat, ut conciperetur et nasceretur ille de quo ipse procedebat. » — Liber de conceptu virginali et originali peccato, cap. xvin.

« Sancta, etinter sanctos sing'ulariter sancta, ...quae angelos vincis puritate. » — Orat. L.

« Nihil est eequale Mariœ, nihil, nisi Deus, majus Maria. » — Orat. LU.

« Virgo sanctissima, corporecastissima, moribus omnium pulcherrima. Virgo virginum, nec corde unquam polluta, nec ore, sed tota pulchra, tota sine macula. Intemerata virgo corpore, intemerata virgo mente, nihil debens legibus. » — Orat. LIX,

Pulchra tota

Sine nota

Gujuscumque maculœ.

{Mariale. Hym. I, str. xiv.) Aima parens Omni carens Corruptelœ macula.

[Ibid. Hymn. IV, str. m.) Tota manda Et jucunda, Tota es mirabilis,

(Ibid. Hymn. VIII, str. xvi.)

Parmi les théologiens qui ont expliqué le Ciir Deus liomo de saint Anselme, dans un sens favorable à l'Immaculée-Conception, ou du moins de manière à ce qu^on n'en puisse rien conclure contre ce dogme, nous signalerons Bacho, Bivariuset Plazza. Voici les titres de leurs ouvrages avec des indications précises :

« Doctoris résolut! Jo. Bachonis Angli CarmelitœQucestiones in ter-

tium et quartumlibr, sententiarumetquodlibetates. » [T. II Quodlib Lib. III, quœst. xii et xiv).

« Sancli Patres vindicati a vulg-ari sententiaquaeillis in controversiâ deimm. Yirg-. Concept, imputari solet, vindice P. Francisco Bivario. » - {S. Anselmus vindicatus.)

« Causa Immaculatœ conceptionis sanctissim.ne Matris Dei Mariic Dominœ sacris testimoniis ordine chronolog-ico utrinque alleg-atis et ad examen theologico-criticum revocatis agitata et conclusa auctore Benedicto Plazza Syracusano Societatis Jesu. {Act, VI, art. i.)

Page 1