FEBRIS

facillime, in bene multis casibus defigurationem pro morbi causa assignatam, illi producentlo imparem prorsus fuisse, et vcram non detectam quia vix notar.da. ]STec stupenda res videbitur illi qui noscit , 1° scnsibilitatem et irritabililalem totius systematis inlestinalis ; 2° quara difficillium sit noscere alterationes morbidas humorum qui raro sub sensus cadunt; 3° quanlæ mutaliones, quoad tensionem fibrarum et locum fluidorum , mortem sequantur ; 4° quam vehementer in corpus vivens agere possit causa externis vix observanda sensibus si nudis nervis aut musculis applicetur ; 5° deinum , quam cito lellialis esse possit læsio vasculorum adeo tenuium , ut hue usque fugerint oculos virorum qui tôt rninima viilerunt, Ruischii , Morgani , Albini , H aller i. Yerum est tamen , læsiones majores in congerieribus morbis alii invenerunt observatores ; sic dum extispicia denatorum febribus biliosis lustrabant Lancisi et Guideti « bilem » cisticam non tantum alralam , sed ul- » terius instar picis interdum concretam,

» non raro fælidissimam milleque aliis » modis delinquentem deprehenderunt ,

» et hepar polissimum subfusci colo- » ris (1). » Sed liæc de causa morbi sufiiciant , jam ad curationem accedamus.

METHODUS MEDETNDI.

status numus.

Morbi sunt quorum hæc est norma , ut dummodo vires vitales nec excedeie, nec defteere permiltamus, idoneamque diætam præscribamus , sponte coquitur, et coda, naturali crisi expellitur matena morbida. Taies sunt omnes morbi mflammatorii veri , in quibus , noslris ut Uippocraticis diebus crises regulari addictas ordini , observabit quicumque îllorum naturam et medelam Hippocrate præceptore dodus, nihil temere et inepte movebit aut cvacuabit; sed solismollissimis diluentibus omni forma applicatis, præmissa si necesse quod rarum Y. S.

contentus ; non sataget, cerebro, pectori aut aliis visceribus impactum phlogisticum sanguinem , emesi , catharsi , diuresi , aut subtilioribus corporis meatibus cutaneis poris , expellere : vel liumores vividioribus solidorum oscillationibus

BILIOSA

densatos, resolvere tentabit acribus illis solventibus medicamenlis , quæ fibras ad novos sollicitant motus. Lælus sæpe miratussum criticas illas mutaliones præ fixo evenientes tempore , nec vel minimum quidem aberrantes ab ilia sérié quam indixit Parcns medicinæ. Sed verum est , illas nunquam observavi nisi quiescerem et quiesceretæger; sæpe vero quievi, apprime doctus, « Quod interdum i) optima medicina sit medicinam non fa- » cere (|). » Res autem semper non succederet, nec sic in morbonoslro successisset; putridos enim, crysipelatosos et malignos , acrisios esse repetila doenit observatio. « In mesentericarum . ïebrium » curatione sæpe vidi, ait B.; liyi, inutile » esse dies criticos eorumque vim et po- » te^tatem observare (2). » Et monuit Junkerus « febres biliosas ad iilos affec- « tusposse referri, in quibus autocratia w Naluræ arti aliquo modo cedere cogi- » tur (3 J. » Ea est ut jam dixi phlogistica diathesis,quæ molli dilutione et continua moderata vis vitalis actione sensim subacta sponte evacuetur ; putridorum e contra fomes, vis vilalis actione et temporis lapsu, pejoris continuofiens indolis, a die in diem acerbiora inducit symptomata , nisi suppléât ars quod déficit natura; mstituere enim debet evacualiones quæ sponte in phlogisticis succedunt.

Undenam? An ex varia fabrica partium lacessilarum ? An ex varia maleriæ morbidæ indole , vel demum ex eo quod putriditale actio nervorum prorsus vitiatur? Sane qui ex utrisque conjunctis hanc differentiam deducet , parum, ni fallor, a vero aberit ; sed forsan de bis fusius quondam. .

Posita causa duas monstrabat îndicationes, aut fomitem puiridum corrigere, id est tali modo aîterare ut nocere nequeat ; aut ilium evacuare, « nam cor- » rupta bilïs circa præcordia hærens, » énormes febres accendit , nunquam » curabiles, nisi putridus ille fomes tolli » possit (4). »Alterans suf&cit metbodus ubi pauca est materia acrimonia tantum nocens , sic in morbis infantilibus ex acido , optime curât absorbons rnedela :

(1) Bianclii, Histor. Hepat part, m, p. 231.

(1) Hippocr.. Dearticulis. Quid sit medice quiescere ’baud nesciunt sapientes.

(2) . Prax. medic., 1- Pe febrib. mal.

et mesent., p. m. 52.

(3) Conspect. medic. theor. pract., tab.

(4) Yan Swieten, § 99, t. I, p. 141.

LAUSANNENSIS. 437

nec hic fuît castis noster, et acrimonia enim nocebat et mole humor morbidus. Salis sunt evacuntiones si morbi causa simul et semel ejici polest, quod impossibile fuit in morbo noslro , dum omnes humores extra circulationis leges positi in plerisque visceribus abdominalibus morbososeminio infccti erant.Labor ergo incumbebat Medico , raateriem continuo sic allerare,ut vim ejus deleteriam,si non prorsus castraret, multuin salletn infringeret ; et simul ac mobilis fiebat illam evacuare. « Præcipuum enim auxilium » est si in bac febre tempestiva bilis caus- » ticæ excussio succedit , exinde etiam » contingit, ut febris non tanta acerbitale » contingit, contra vero , longe majus » periculum involvit hujus excrelionis » cunclatio (1). »Alleranti salisfaciebant indicationi polus acescentes. De généré evacuationum ambigere nul lus erat locus; ilia pal ma ni nierait quæ emelocatharlica duplici simul cvacuabal via. Iter monstravil nalura et jam Hippocratem docuerat, morbos biliosos non nisi choiera sanari (2). Fastidium et nauseæ sat superque testubantur venlriculi labem ; nec tantum qualenus evacuans proderat ernesis, sed multuin quoque juvit ratione succussuum, quibus abdominalia viscera conCutiebat; sic enim materiæ infractibus viscerum impaclæ atteruntur, soivuntur, exprimuntur : Pcmitus aclio , ait jam laudatus nec sat laudandus Huxharn, « obslructiones vel in ipsis cor- » poris penetralibus reserare apla est, » omnes corporis humores atténuât, om- » nesque promovet secretiones , et dum a stomaclius seu muco acido obrulus, seu » biliosi colluvie languet , quasi vas >» iners fermenlo imbutum putrido , in- » gesla omnia corrumpit hinc perpetuus » morbi fomes , douée perpurgatur ven- » triculus (3). » De usu emesis idem

(1) Midi. Alberti , Praxis universal. , sect. ix, cap. vi , § 4. Hic notari velim , bonuni virum plures utiles cautelas circa febres biliosas habere, multosque simul graviores errores, ortos ex systemale circa degenerationem bilis quam acidam crédit, dum acida illam prorsus delent; eodem nævo maculatur doctrina omnium priscorum Slahlianorum , quod probe te* nendum.

(2) Febres lipyriœ non nisi per choleram effiisa bile solvuntnr. Coac. præn. , § 120. Confer. Baglivi, îïb. cil., p. 55, 57.

(3) Observât, de aere et morb. epid.

sentiunt inter multos alios viri in arte præstantes , Fernelius, Riverius (t), Freind (2), Boerhaave (3), Ludwig (4).

Fernelii iinprimis verba rem nostram optime dilucidant. « Facilis et moderala » vomitio saluberrima est , et purgatio- >; num omnium præstantissima. Noxios » quippe humores ex ipsis l'onlibus sin- » ceros elicit et vacuat, oninem quæ in » ventriculi capacitate in ejusve tunicis a liæret illuviem imprimis expurgat; e w præcordiorum membranis , c cavis je- » coris ac lienis, et ex pancreate , omnis » generis supervacuos humores sinceros » elicit, quos plerumque nec hiera , nec » aliud vehementissimum ullum etiam » frequens pliarmacum in alvum extur- » bare potest (5). »Quam necessariæ sint evacuationes in hisce morbis omnis novit antiquitas , et ante viginli sæcula illas suasit Hippocrates (G), et post ilium Galenus , omnesque alii; et piæserlim vertente quarto sæculo Alexander Trallianus (7) ; similis fuit recentioribus curato. Borelli monet nullum evasisse nisi evacuata bile (8) , quam tamen , verum est, emesi non expugnabat, unde sapientia sua eflatus est Glar. Glass , « non » possum non mirari quo Malpighi et » Borelli bilein a vesica (cum intra bilem » totum morbum sisti vidissentj emetico » exprimere et ventriculo educere mini- » me senserint. Certe æquutn est ex liis- » toria morbi censereob neglectum eme- » ticum plures interiisse ( 9 ). » III. Hofniann duas habet indicationes , primas vias repurgare , bilem inl'ringere (lOj.

(1) Institut., 1. v, p. r, sect. n, cap. iv, p. m. 131.

(2) Comment de febrib., Comm. 4, p.

(3) Aph. 1244.

(4) Institution., § 1541, 1542.

(5) De morb. eorumque causis, 1. in , cap. m. Oper. omn., p. ni. 210.

(6) Quandiu bilia sublata , incocta , et minime conlempcratafuerit .nulla arte, neque dolores,neque febres finientur . De prise, medic. , cap. 35. Foes., p. 10. confer. Foes. , p. 396, 473, 519, 554, 547, 1139,

(7) De arte medica, 1. vi, c. xvi.

(8) Loc. citât, confer. Blanchi , Hist.

hepat., p. 282, 702.

(9) Commentar. de febrib., comm. 7, p. 116, legalur quoque Cl. Grainger, llistoria febris anomalie Batavæ, p. 73.

(10) De duodeno mult. morb. causa „ § 20. Oper., t. vi, p. 194.

43g FEBRIS B1LT0SA

Quara specialem methodum in singulo slatu adhibuerim hisce nixus principiis , nunc est enarrandum.

Omnes ægri a pluribus jam diebus ægrotabant antequam Medicum accerserent t/ unde , primo ingressu emesim sæpe præscripsi ; recte quidem operabatur, non semper lamen omnino pro votis : nec quantitate enim sufficiebant evacuationes nec prorsus evanescebant ansietas et nauseæ , et ter aut quater, initio epidemiæ , secunda remedii dosis aliquot elapsis diebus præseribenda fuit; quod in posterum non accidit; mecum enirade causa phænomeni cogitanti facem præbuerunt Hippocratis doctrina de coctione, et perpulchra observatio II!.

Arcbiatri Austriaci : « Probe meinini,

)) inquit , cura post fervidissimam æsta- » tem febres biliosæ epidemicæ grassa- » rentur, in quibus molesta nausea , et » vomitus fere semper aderant , me ali - » quoties dedisse statim vomitorium » absque inulto levamine, ubi autem per » unum alterumve diem , oximelle , vel » similibus magna aquæ copia dilutis usus » fueram , sponte sæpe vomilu exculie- » batur corrupta bilis, instar glutinis lere ,, spissa, vel leni vomitorio, secunda vice « exhibito , facile expellebatur (1). »

Missis ergo nugis, quas contra garrierunt recentiores nonnulli Medici, ad coctionem operam intendi : ut vero rectius intelligatur quid sit coquere in morbo bilioso , nonnulla observare liceat circa coctionem et lurgescentiam in généré.

Coctio in morbis , liic enim de pepsi non agitur, duplex numerari debet; alia ad miligationem, alia ad evacuationem ; quandoque enim satis est noxias humoris morbidi qualitates obtundere, tune coctus dicitur ut ut nulla evacuatio succédât ; imo talis coctio sæpe humorem evacuationi ineptum reddit : hue referenda coctio in morbis solidi. Coctio vero ad evacuationem dupllcis iteruin est generis : alias enim materiæ morbi crassæ, glutinosæ, tenaci, tenuitaiem et mobilitatem conciliare debemus antequam expulsionem tentare fas sit; et dura sic attenuatur humor non raro generatur acrimonia, unde patet coctionem ad morbum révéra cum coctione ad evacuationem aliamesse. Pluriese contra morbidos humores adeo mobiles et acres deprehendimus, ut sacrum sit evacuantiaadhibere , ne , vel levissimo addito stimulo

effrenes liinc inde summo impetu vagantes , brevissime irreparabilia damna inducant. Tune mitiganda acrimonia ilia et frenanda mobilitas : species bæc coctionis ad evacuationem affinis est coctioni ad morbum. Prima cruditas dici posset cruditas infra evacuationem ; secunda cruditas supra evacuationem. — Duplex est quoque- turgescentia , alia ad molern , alia ad molum. Turgent humores lum crudi tum cocti si copia omnes vel aliquas præpediant functiones : turgere adhuc dicuntur et tune turgent ad motum quando acrimonia et mobilitate vehementer partes stimulant et irregulares motus cient , ut ut sæpe parca adsit quantitas (1).

Ex paucissimis istis jam Hippocrati notis , et quæ sedula confirmavit observatio, intelligitur facillime, humores in primo nostro statu turgentes plerumque mole et crudos infra evacuationem fuisse ; illos ergo fluidos et mobiles reddere debui ante evacuationem, nisi turgescentia summa fuisset, quod rarum ; id suscèpi usu remediorum simul incidentium et antiputridorum , e digestivorum sic dictorum classe (2), et hæc fuit plerum-

(1) Celeb. Glass définit materiam turgentem , aliquid moleslum circa primas vias hœrens, quod aut per os aut per alvum, plerumque exculi potest, atque haud raro ventriculum aut intestinum ad id ipsum expellendum irritât. Comment, de febrib. 7,

(2) Digesliva ea sunt remedia, propria verbi significatione quæ vires ventriculi ad alimentorum coctionem juvant ; cum vero hæc vox duplici sensu adhibeatur, inde quoque digesliva dixerunt remedia quæ coctionem humorum morbidorum sollicitant, nec male quidem ; sed cum cruditalem infra evacuationem solam animadverlerent, classi digestivorum salina tantum , inciciva, acria, aut inutilia absorbentia ascripserunt; errore sane proserrbendo ; lot sunt enim digestivorum classes quoi cruditatis species, et in crudilate supra evacuationem digesliva non dantur nisi incrassantia , obtundentia , astringentia, ut infra palebit et ut jam novil Hippocrates; hæc fuit enim illius de coctione doctrina, ut humor morbidus talem haberet mobililatem qua facile evacuantibus cederet, nec lantam tamen, ut ex impetu damna oriri possent. Eadem passim suadet Galenus, qui humorem biliosum coquebat aqua frigida ; humorem pituitosum pipere. Method. medend.y 1. u. Ad Glauconem, l.u. De sanitate tuenda,