‹ Encyclopédie théologique, ou Série de dictionnaires sur toutes les parties de la science religieuse ... publiéeChapitre 13 sur 485 · Livre : i · texte numérisé non relu

Livre : i

Locuntur ( loquuntur) : loct. Loquetur : loq:l.

Loquimur : loqm.

Ludovicus ; Lud.

Luua : t.

Macerata : maôata.

Magdalene { Madeleine) : magdat.

Magis : mag.

Magisler : magr, mgr, mr,

Magno : mag.

Magnum : magnû , magiï.

Magnus : îfiagn*.

Male : mat.

Malo : 1T1I0.

Mane : mue.

Monière : manié , mane.

Marct : ni?, ni, lii.

Marchia : mcb.

Marehio : inrctl.

Marchioni : inrelii.

Margarita : marg.

Marguerite : marglte.

Maria : mur, ma.

Martyr : mr.

Marty rem : m rein.

Martyria : marif ,

mrif, mrif.

Marlyrum : mar.

Mater : mr.

Materia : matia, ni.

Materiam : maiiâ , mâm.

Matbæi : matbi.

des exemples de la leUre N substituée au pronom i Ue niais ce u'esl guère qu'au xiv* que l'usage en devint gè lrèraj.

, Matrimonio : mlo.

Malris : matC.

Meinbra : mb".

Memor : mëor.

Mémorandum :

memoy.

Memoria : meôia.

Mrncion : mcncon.

Mens : lîif.

Memes : n5#, meîif.

Mensis : ml, m.

Meusura : lîisura. Meule : mte.

Merci: rhci.

Mercredi : meredi.

Mère : me.

Mereamur : meam.

Meretrix : mèli.

Mérita mita.

Meaiire : met.

Meelier : niest' .

Meus : ms.

Michel : micli.

Mihi : m.

Miles : mil.

Millcsimo : millio , milt, lit.

Misericordia : mla,

If

Nam : na, n.

Namque : nâq.

Natirilas : natitas , nai.

Nalura : naïa, nalâ.

Naluraliler : natif.

Naluram : nalâ.

Nec : n', nj.

Nccessaria : nïîla , ncüia.

Necessario : neco.

Neccssarium : uecm.

Nccesse : ncce.

Nécessitas ; necaf.

Nécessitaient : oecalë.

Necnon : uln.

Ncgabis : uegaD.

Negatio : negù.

Négations : negoë.

Negationem : negôë.

Nt'galiouis : uegoiC.

Negatiram : negâ.

Negaverat : negaûat.

Negligentia : neglia.

Ncgotio : nego.

Nemini : n.

Neque ; neq.,neq;, neqî.

Nequeunt : neqùt.

Neqnil : neqt.

Neutri : neut.

Nicbil (nibil) : nieb.

Nichilominus (nibilominus) : niebo*.

mifettia.

Misericordialiter :

mifoit.

Misericordiam :

iniâm, mlaj.

Miscricors { misdcordieuac) ; miPîcorf.

Modo : mott, mô, m.

Modos : mf.

Modum : mû.

Moine : ma.

Momeotum : moin*.

Monasterii : mô? , mon.

Monasterium : mon”.

mofi.

Monnoie : moh.

Monsieur : mon-f .

Morlatis : m. .

Moult : mit.

Mouelier (monastère):

mousl'.

Mulicr : mlier, mtr.

Mullitudine : intli”'.

Mullo : mtlo.

Multum : mit.

Mundi : nidi.

Nihilominus ; no*.

Niger : nig.

Nigra : nig.

Nisi : n.

Nobis : noD, nobj.

Nobiscum : noDc , noble.

Noclurno : n".

Nomcn : noiîi. Noniina : nola.

Nominantur • noïâî.

Nominalivi : nolaii.

Nominalivo : nto.

Nominativos : ntof.

Nomine : nom, nôe.

Nominibus : notb'.

Nominum : noiu.

Non : S.

Nonas : nôn.

Nondum : ndû.

Nonnisi : fin.

Nonnunquam : nnq^".

Nosler : nr, iir.

Nostra : nrâ, n?.

Nos Irai : nre.

Noslram : nam, nrâ.

Nostrarum : n rz.

Nostre Seigneur . no#.

Nostri : nri, n.

Nostris : nfis, niis.

Nostro ; nro.

Nostrorum : nroy , nfm.

Nostros : nros.

Notaire : not.

Nolandnm : notait.

Notarii : noïii.

Nolarius : nofius , nolf, not.

Nostre : nre.

Notum : not.

Nous : no‘.

Norembris : nbr.

Novissimo : nouiffo.

Obedientia : obêia.

Obcdientite ! obettie.

Obiit : oD.

Obliquas : obliq*.

Obolus : ob, û.

Occasionc : occoâ.

Occasionein : ocPonê.

Octava : octa.

Octobri : ocloD.

Oculi : octi.

Oculis : ocut.

Offlciis : oflîls.

Officio : oCT >.

Omelia : omet, olia.

Omne : of.

Omnem : ûê.

Omnes : ôf, omf.

Omni : ol.

Omnibus : oïb’, oîbj, oib;, oihibt.

Omnino : oio.

Omnipolens : ompf.

Omnium : olû.

Onere : onë.

Paieront : paiert.

Papa : pp.

l’a pâli : ppli.

Par: p.

Pardevers : pdeùs.

Pardonnent ; pdoun.

Parenlela : pntela.

Parisicnsis : pi-f.

Parisis : par Parisius : pif!, paï.

Parilcr : pii.

Parlement : plaint.

Paroisse : pr.

Paroisses : proiff.

Pars (parts) : ps.

Part : pt.

Parlem : ptem.

Pater : pat, pr, pr.

P. tcrenlur : patent.

Paterna : prna.

Palet : pj.

Patrem : prm.

Patres i près.

Patri : pr i , P ri.

Patriam : pria.

Patnarchœ : palliç.

Patris : prif, pif.

Patronaige ( pair o-

« âge ) ; patonalge.

Patroni : proui.

Nulla : ntta.

Numcri : nui, nul.

Numéro : nuô.

Numeruin : nùm , nûmû.

Numerus : niif, nûmû.

Nonnunquam : nni}.

Nunc : ne.

Nunquam : ng.

Oportet : op'.

Opponit : opolt.

Opportuns : opina, „ °PP‘-

Oppositio : opo.

Opposition : oppon.

Oppositionis : opolf.

Oppositum : o“ Oralio : ofo.

Orationcm : orûem, orôô.

Oralionnm : orfîn.

Ordinaire : ordiiie.

Ordinationibus :

ordb".

Ordinis : ord ÎT, ornif.

Orléans : ortl, ort.

Ostendere : oflîide.

Oslenditur : oiTiidT, findc.

Ostensum : onfü.

Osler (ôter) : o(V Over tentent (ouvertement) : oùteùit.

Patruis : pûif.

Pcccali : pcci.

Peccatorum : pecoy.

Peecalum : pcèni.

Pecunia : pe^la.

Penlecoste : pêi.

Penlhecoslc : petbc'*- Per : p.

Perches : pcS.

Percurrcre : péri.

Père : pe.

Perfeclc : pire.

Perhibere : phre.

Pcriculo : picto.

Perieruut : pief.

Perpétuellement :

ppluelml.

Perpetuum : ppm , ppin.

Perquiramus :

pqram*.

Pcrquirere : pqrè.

Personaliler couslltutus : p'.

Personarum : p*ar.

Pcrsonas : p".

Personne : pfôe.

Pescherie : pesctlie.

Pétri : pet rhilippe : Plie

ABR

ABR

Philippus : PU.

Philosophiam :

pliiam,

Pbilosophorum :

pfior.

Pliilosophos : ptïof, Piclavcnsis : pict'.

Placila ; ptia.

Plœraque : ptaq;.

Pleniter : pleîl.

Plenle ( quantité } :

plête.

Pluralis : ptat.

Pluralilas : ptalitaf.

Plurimum : ptimû.

Pluseurs.plusors ‘plusieurs ) : plu-fs.

Poitiers : Poils.

Pontiflcatus : pont.

Populi : ppti.

Populo : ppto, pto.

Populmn : pptm.

Populus : pptr.

Porteur : port.

Positioncm pôë.

Posiluoi : poît.

Possent : poft'.v.

Possession : poffon.

Possi t : pofl'dt. Postibile : p>le, p6f.

Posait : pî.

Possunl : polf.

Post : fl, S, p«t.

Poslconsulatom : pc.

Poslea : fea.

Posteriora : pliera.

Posterius : p'lei«, fil.

Poslfaeto : plfco.

Posfniudura : filinodû,

fui.

Postquai#': fa., Poslremo p-imp.

Poteril : polit, polit.

Polerunt ; potCit.

Potest : pot, p1,

Poteslas : ptat.

Poleslatc i plàto , pftate.

Polestalibus: ptatibj.

Pour: f.

Pourpris ( enclos ) :

pourpi, ppris.

Pourveu ( pourvu pucu.

Præbol : pi>}.

Prœcepit : pcep pcep*.

Prædicantur : pt Prædicari : pdf.

PrædicaU : MÛ.

- . um,.

Prædicalum : ptti.

Prædicta : pdca.

Prædiclo : pdto.

Prodictorum :

pdictor, pdüo*.

Prœdictus ; fdcf, pS.

Præraisisset :

pmifilY;.

Præmissis ; piff. .

Prœposilus : ppolt , ppf.

Præsbiler : pfBr, pbr, prçlTit.

Præshitero : pfbro , pbro.

Præsbiterum : pbm.

Prescriptis : pfcptif.

Præsens : pfcf, puf.

Presi ntandum :

pùlodù.

Prœsenle : pute.

Présentes : piilef, pRlf.

Prœscnli : pâli.

Prœscnti.i : piitia. Præseulibus : pïilib’.

Proserlim : pfliin.

Prœstiturum : pslilû.

Prœler : prçi, pt.

Prsetcrea : p".

Prtelerito .- pto.

Præteritum : ptit.

Pra*c : pue.

Precum : p<5.

Prédécesseurs :

pdeceff.

Prélut : plat.

Premier : pmier.

Prendre : pudre.

Présence : priée.

Pré sens : pns.

Présentes : psenl.

Prestre ( prêtre ) : pft.

Prctlosissimo :

pilTiiuo.

Preudes hommes i prudh’hommes ) pudes homes.

Precos ( prévôt j :

puos.

Prière : porc.

Prima : pma, pa.

Primltira : pmila.

Primo : p", 1”.

Primus : pm’, î. '

Principio : pcipio , pno.

Prions ; poos, pôs. Prior : por.

pris ( prix ) : ps.

Prisiee (prisée) : pfico.

Prias : puss, p>.

Privatio : puô.

Privé : pue.

Privilèges : puileg.

Privilegii : puitii.

Probare : jpbare.

Procer : pc.

Procerum : pvurtt.

Prochain : pcR.

Procreare : peare.

Procuralore : peurê.

Procurer : peur.

Procureurs : peurs.

Prodes hommes ( prud'hommes ) \ pdes bornes.

Produxll : pdux.

Proeve ( preuve ) :

peue.

Prof.'clibus : iilcîb; Profit : pfll. Protiieri : pBti.

Prohibere : phre.

Proinde : pin.

Prolecla : pte.

Promettant : pin.

Promelons ( promettons) > prnclos.

Promiserunt :

pmifunt.

Pronominibus ■ .pnoîbj.

Propbela : .ppRa.

Prophetam : pptsâ. Prophetarum :

pplïaar.

Proponit : poît.

Proposée : ppofee.

Qna : q.

Quadragesima : xl*.

Qu» : q, q«.

Quaeunque : qcq;.

Quædam : qtf.

Quœlibel : qlibis ,

qlib7, qlib;, qlj.

Qoeslio : qô.

Qoættionem : qS}.

Quesumus : q?.

Qualis : i'jt.

Qualiler : ijlr.

Quaiilereunque :

ijîrcq;.

Quam : qj, (j.

Quamplurimi : qpti.

Quamvis .-quis, quif.

Quando : qù.

Quandoquc : qnq. , qîïqî, qnj.

Quanquam : qq , qq.

Quanquc (quelque que , autunt que) : ijnqî.

Quant : Qnt, I|l.

Quanlitas : qtitas.

Quanlitalivarqtitatâ.

Qaantus : qi.

Quapropler : qpt ,

^ |lw>- a

Quare : qr, qr.

Propositio . po. i Propositionem : piT5.

Propositionum : pôn.

Propositum : poît.

Propre : ppc.

Propres : pps.

Propria : pa.

Proprietas : pelas.

Propriété ; ppete.

Proprium : pù.

Proprius : puf.

Propter : pl, pp, pptr.

Prorsus : prf.

Prospéré : .pfpe.

Proslernit : pftnil.

Prolhotnarlyri* :

.(■IliJuru.

Prouchenemenl (pro* chainement) :

prourhen.

Proal : .put.

ProTerblum : ,pu.

Proximo : .px, pïio Ps.ilnius : pf.

Publiée : pue#»

Puero : pào.

Puissant : pu if#.

Punctum : put.

Quarlerium : qrtiü.

Quartier : qrlier, Sri Quarlum : art.

Quarum : qr.

Quas : qr.

Quasi : qi, qi.

Quasimudo : qimodo.

Quateous : qte', qtiif,

qt.

Quatre ; qire.

Quatuor : qtuor.

Que : q.

Que : q., q, q;, qî.

Queant : qât.

Quel : qi, Qt.

Quelconque :

quelcôqt, qlcôq.

Qucm : que.

Quemadoiodum :

quêadmodû.

quêadmû , qadmù.

Qui : q.

Quia : qa, qa.

Quibus : qb, qb;, qb3.

Quibuseumque :

qbïq.

Quibtisdam : qu.l , qb;(t.

Qaicquam : qcüj.

Quicté ( quitté ) : qcle.

Quid : qd, (J.

Quidam : qdû, qd.'

Quidem : qde, $, (J, quid.

Quiex (quels) : qex.

Qu'il : ql.

Quin : qn.

Quinto : qinto.

Quintus : qnt.

Quum ' qm.

Quippc : qpe.

Quo : q.

Ouocunquc : q*?.

Quod : (f, qd, qd.

Racbetum ( rachat ) :

ractl.

Jlantiers ( rentiers ) :

rauU.

Ralio : ro, ro.

Raiionabililer :

rôâblr.

Ralionale : roule, r..

Ralionalis : ruât.

Ralione : rone, rôe.

Rulionem : rôê.

Recep te : rcpt#.

Réclamation :

rectacoo.

Reddilus : rcdd.

Hedigi : rdigi.

Reff»rmatio : refToriti.

Regina : rna.

Régi strata : ru.

Regnuvil : reguit.

Regni : reg.

Regulæ : rte.

Relalio : retoo, rcto.

Reîegi » ret.

Reliijieux , religieuses :

relig.

Rclinquit : relîtl*

Reliqua : relq.

Rcliqueruul : reliqr.

Reliquis : rt.

Sabbali : fMVi.

Sabbalo : fbbo.

Sachent : sactï.

Sacramenta : fulümla.

Sacramcntuui :

facrm.

Sacrement : facrm t.

Sacri : fac.

Sacrum : fac?.

Sœculi : fcti.

Sæculo : lcio.

DlCflONNAIRE DE DIPLOMATIQUE CHRETIENNE.

Quodain : qdâ.

Quodammodo :

qdam, qdiîi.

Quoddam : <fdâ,qdd.

Quodlibet : qdl?.

Quolibet : qlib3, ql?.

Quomodo : qui.

Quomodolibel : qml?.

Quondam : qnd, qm.

Quouiam : qm.

Quoquc : q;, q.

Quoquomodo : qqm.

Quorum : q?.

Quorumdaiu : qrua.

Quos : qf, q?.

Quoi : qt, qt. Quotcunque : qtcq;.

Renonçant : renoc.

Renonciation : renon.

Rcperlus : repl.

Requérons : reqrons.

Requiro : R.

Rerum : rer, rr.

Réservé : refue.

Respondebit : rb*.

Respondonles :

Rndêlef.

Respondeo : Ro.

Respondere : rndè.

Respondcl : rnd?, Rcspondit : Rnd*.

Responsa : rnfa.

Rc>ponsionc : Rnôc.

Responso : rïîfo.

Responsorium : rp,R.

Retinero : rétine.

Retorneroit ( retournerait ) : relornoit.

Relroscriplus : rlUi.

Reverent : retient.

Rex : R.

Robert : Robt.

Rolbertus : Rolbî.

Rolulo : rolü.

Rubrica : R.

Rursus : rf.

Sæculum : fetm.

Sainte : fte.

Salut : Stl, fatt.

Salutetn : fatt , faim, fat, «P, faim.

Saneta : Ica, «P .

Sanciæ : fcç.

Sanctam : Icûm, lta?.

Sancti : fci.

Sanclissima : fcvffïa.

Sanclo : feu, ?o.

Sanctorum : sco?.

Sanclum : fCm.

Sanctus : fcf.

Sapientia : sap.

Sans : f?.

Scicnlia : lcla. Scilicet : feit, f- , f?,

Scripserat : scriplat.

Scriplitare: feptitare.

Scriptorum : fepto?.

Scriptum : fept.

Scriptura : fepta.

Seconda : feda, -fa.

Secundo : 4°.

Secundum : fcdôi , l‘c dm , fed? , fed, 4m, 4, f?, fm.

Secundus ; fedf.

Secuntur ( sequuntur) : fecl Sed : f;, f?.

Sedere : fed.

Sedit : fed.

Segregalim : seggatî.

Seigneur: feign, «f», 4.

Seigneurie : Jrie.

Seipsam : feipâ?.

Seraiduplum : feîd.

Se m per : fep, fp.

Senipiiernum :

fêpilnû

Senescallia : fen*.

Seneschal : fenal.

SenljMitia : fîïia.

Senlentiam : fnia?.

Senlenlias : fnia?.

Separavit : fepaù.

Sep tiers ( setters ) ï fepls, fets.

Septuugésime : LXX.

Sequilur : feqr. Serrement ( serment ) :

Iremët, Icmêt.

Serjanterie ( office de sergent ) : Piantie.

Serjanx ( sergents ) ; «Piaz.

Serment : -fini.

Sero : -Po.

Seroient ; -Poiêt.

Seront : -Pont.

Serra : Pra.

Servanda : Puâda.

Servicia : Puic.

Servantes : fùienlef.

Servorum : feruor.

Servus : Æuuf.

Sexlaria : fexi.

Sibi : f.

Sic : f1'.

Sicul : fie.

Sigillum : figitt . fig.

Significant : sigt.

Sjguificare : figre.

lù

Significat : fig{.

Significalio : fîgô.

Siguificalionis :

figoïf.

Significativas :

figeaiaf.

Significef : figede. Signuin : fign.

Siiiginis : silig.

Siilaba : fitta.

Sdlabarum : fiitar.

Siilogismorum :

l'itloy.

Silvanectensis :

filuan.

Similis : fitif.

Siinililer : fitr, filr.

Simpliciter : fîplr.

Simul : fiait, luit, fit.

Sine : fin, fn, fn.

Singulares : lingtef.

Singulis : fingtif!

Sire : 4e,

Sive : ff, fû.

Solet : fol?.

Solidos : fot, «P.

Sol is : fot.

Sols : «P.

Soffisatnment ( suffisamment ) : foflilP.

Somme : foc.

Sont : su.

Specialis ; fpat.

Specialiiér ; fpalf.

Speciem : fpêm, fpë.

Specierum : fpêr.

Spccics : fpês.

Spiriluali : fpuali.

Spiritual : fpm.

Spirilus : fpf, spc.

Stcpl aui : ftepbl , flepfii.

Stragem : fige?.

Strata : fila.

Slupra : ftup"\

Sub : fb.

Subjectione : sublioè.

Subjeclum : fuljtù , fubl.

Subjicitur : fubr.

Subscripsi : fubP, fûi , fui).

Subsidium : fubf.

Substanlia : fuba.

Substantiales : lubat.

Subsiantialis : luDat.

Substanlialiler :

fubalr.

Subslanliarum :

lubar.

Substanlire : fubatè.

Subslantifi : fubâtï, fobati, fuDti.

Substanlivum :

fubaliuû.

Subtilement :

fublitmt.

ABR

Subtrahilur : fablil.

Sublus : fbt.

Successeur : fucceff.

Surcessoribus :

flICCCpP.

Suffisant : fufQP.

Sum : fù, f.

Sutnplom : fulû, fut.

Sun! : fï, f.

Super : sup, fb, f1.

Superbit : fFbit.

Superius : lu pî .

Supcrstes : l'upftcf.

Supra : fup.

Tabellion : tab.

Tatnen : tant, lii, lin.

T i r.tl em : tu.

T.inquam : laq.

Tantum : lâi, Im, il, itm.

Tantuindcm : Imdê, tm(t.

Tuntus : tâi.

Tuinpora : tpa, tpa, ipra,

Tempore : lëpe, tpr, ïpr, îô.

Teinporibus : tpib’, tpi b?.

Temporij : tpif. Temporuiu : lp}r , tpm, Ipû.

Ternpus : tfi,tpf.

Tenements ( possessions ) : tcn}.

Tcncmcntum : lëmtu, ton.

Tenet : 1);

Tenus : ton*.

Ter : i. t Tergo : Igo;

Terme : (me.

Terminus : tiôf.

Tcruiinum : Imn.

Terminus : tm’ , tf.

Ternarium : Inariû.

Terra : ira, Ira.

Terræ : iry, Ire.

Terram : ira.

Terre : ire.

T errouer (terroir ) :

trouer.

Tertio : t.

Terlius : iî.

Tesmoing : lefin.

Dberius : u£!.

Cbi : ù, û.

ULicunquc

Suprascripti : fit.

Suprascriptus : ftùf.

Supretnus : fupm’.

Susceplioncm :

fccpliôë.

Suscipere : feipe.

Suscipit : feip.

Susdit : fdit.

Sussistant ( subsistant ) : JTiftût.

Sustenlamenlum :

flêtamî.

Sustentatur : l'têtat.

Testament : leflnit.

Testa mento : lestû.

Testibus : t*, lest’.

Tc'tiraonio : tesllo.

Testiiuoiiium :

tesliO"’.

Theobablus : tb.

Tbeodosius : tbofif.

Thesaurarius : the-f.

Tholetauo : thoio.

Tboiosa : Ihota.

Tibi : t.

Totidem : t'JidJ.

Totum : lot.

Totus : loi, to*.

Touchant : toueb.

Tournois : lourn, t, i, tnois.

Tractalum : tetat.

Tractatus : Celai.

Tradens : tdëf.

Transcript : înfeript.

Trausiens : tni’ienf.

Transilus : tnfit.

Transposiiio : tufpô.

Transveliendum :

tnfuëdü.

Transrersis : ïfûfif.

Travers : traits, lus.

Très : l’s, if.

Trésor : ifor.

Trésorier : trefor.

Tria : ta.

Tribus : tb}, tb.

Trinité : tuile.

Tum : lii.

Tune : IC, Ie.

Turba : tba.

Turris : ïr.

Ubilibet : ubil).

Ubiquc : uq;, ùqj.

: ucq; ,

DlCTIOS*. de DIPLOMATIQUE.

tlUerius : ultî. Cltimus : ult.

Unde : ûdo.

Uniuseujusque :

oatCq;.

Dnivcrsalem : ûlem.

Unircrsalis luniùfat.

Univcrsaliler :

uniûsalr.

Vacatio : une.

Vndia : uatf.

Vulenchiennes( Valenciennes) : ralencb.

Valorem : rat.

1 el : ut, t.

Venant : von.

Venerahilis :

uenabtif.

Venerantli : lia».

Venerando : uenando.

Veneris t ucnis. , Veraciter : ueracit.

Vcrba : ùba.

Yerbis : ub, itb.

Verbum : ubû.

Veritas : ûitas, ùitas.

Vérité : uite.

Vero : û.

Vcros : ûf.

Versus : ùf, ùf».

Vertu : itlu.

Vcrum : ùû, ufi, Cm.

Yesperas : uen", uf.

Vespres ; uefps.

ACC

Uns ; ûf.

Usque : ûq; , ufq.

Usquequo : ufqjq ,

usqq.

üt : ù, û.

Utraquc : ulq;.

Uxor : ux.

Uxorc : uxe.

Vestcr : ur.

Veslra : ura.

Veslras : urç.

Vcstri : ufi Vestris : urif.

Veleres : uetêf, uetef Vicecomes : uië. , Videatur : uiitdt.

Vidclicct : uidf, uidl, Di}.

Videntur : uitînt.

Vidcntur : uidnf.

Viiletur : uiftet.

Vigilia : uigïa, vigi*.

Vinculum : uietm.

Virlus : it.

Visum : uif.

Visnris : uifrf.

Viverc : niùe.

Vixerimus : uiiimus.

Voralirunt : uocim.

Volunt : uolt.

Tou» ; uo\

Vulnere : wlne.

Willelmo : rrito. wiît.

Willelmus : wilf ,

Yrme ( hicme) : yëe. Ypothecis : ypdlif, Ymnusry.. yficlf, yficif.

Zodiaci : zo[1.

ACCENTS. Les accents ou esprits des Grecs sont d’une haute antiquité. On les fait remonter jusqu'à la 145 olympiade, c’està-dire, environ deux siècles avant Jésus- Christ. La présence de ces signes dans les manuscrits grecs ou leur absence ne peut rien décider sur 1 antiquité d’un monument antérieur au vir siècle, à cause de la négligence des copistes ou des grammairiens ■ mais depuis ce temps l’usage des accents devint si général, qu’on doit dater de ce siècle au moins les manuscrits qui en sont dépourvus.

Les Grecs se servaient des accents nonseulement pour régler la voix dans la prononciation, mais encore pour fixer le sens de plusieurs mots.

Dès le temps d'Auguste les Latins employaient les accents : d'habiles antiquaires distinguent même les accents graves et les accents aigus. Les uns marquaient les sylla-

bcs longues, et les autres les syllabes brèves. Ces deux accents réunis ont produit l'accent circonflexe, qui est mis, dans beaucoup de manuscrits, au-dessus d'un point et même sans point, pour une m ou une n abrégée. L’accent aigu au milieu de deux points est un signe d’omission. On emploie cet accent comme signe de ponctuation.

L’accentuation de l’i mérite une remarque particulière. Au vur siècle, les deux ii étaient tellement distincts des lettres sti jettes à se confondre avec eux, qu’il n'était pas nécessaire de les accentuer pour empêcher la confusion. Mais au xr siècle l'emploi du gothique dans l'écriture rendit difficile la distinction des deux ti d’avec Vu et l’w. Alors on accentua les deux ii. Un des plus anciens exemples d'accentuer les deux ii plusieurs fois répétés se lire d’un diplôme d’ÜthonllI

e l’an 990. Mais c’est un cas rare. L'usage

’élendil davantage avec le xi* siècle. Les accents devinrent alors tellement usuels , qu'on les plaça sur plusieurs autres lettres et môme sur les deux jambages de Tu, pour le distinguer de l'«t« ce qui rendit inutiles les accents des deux ii ; maison s’aperçut bientôt de cet abus, et I on cessa presque entièrement d’accentuer toute autre voyelle que les deux ti.

Au xiii* siècle l’accent, devenu très-fréquent, n’affecta pas seulement les deux ii rcuuis, mais même î’i seul. C’est l’époque que fixe dom Mabilloti.

Au xiva siècle presque tous les i, sans exception, en furent marqués ; il n’est pas rare cependant de voir des i 'dépourvus d’accents. Leur forme devint plus ou moins oblique et demi-circulaire, surtout dans la cursive. Enfin , insensiblement raccourcis, ils devinrent des points. Alors l’ancien usage reprit faveur quelque temps. Ce ne fut qu’au xvi* siècle qu’ils fureut tout à fait bannis des imprimés.

ACCOLADE. On appelle ainsi une espèce de crochet ou de demi-cercle dans lequel les écrivains de manuscrits renfermaient les mots oo portions de mots qu’ils portaient au-dessous de la ligne. Pour ne point porter à la ligne suivante un mol qui complétait le sens, on le plaçait sous le dernier mol de la ligne, avec une accolade, pour indiquer qu’il appartenait à la ligne supérieure. Cet usage avait lieu, suivant Suétone, du temps d’Auguste. Les Bénédictins rapportent encore d'autres moyens usités quand on ne voulait pas porter les mots d’une ligne à I autre :

« Le premier moyen est d'employer l’abréviation qui n’opère guère que des retranchements des lettres M, N ; le second est la conjonction des lettres comme Æ, soit à la fin, soit un peu avant la fin de la ligne ; le troisième est la diminution des lettres à la fin nu un peu plus haut : elle va quelquefois jusqu'à faire des lettres minuscules au lieu de capitales et d'onciales (1). »

(i) Nouveau Traité de Diplomatique, l. lit, p. 481.

(i) Baluze, Capilul 1. 11, 405

ACTES. Les actes sont tous les documents émanés d’une autorité quelconque. Dans l’empire romain et même a l’époque de la décadence, on appelait de ce nom les registres publics, gesta publica et municipnlia , dans lesquels on faisait enregistrer les acquisitions, les testaments, etc. Les journaux des empereurs recevaient la même désignation.

L’Eglise avait aussi alors ses actes, qu'elle appelait gesta ecclesiastica, gesta episcopntia. C’était dans ces registres qu’on consignait les sentences rendues par les évêques dans les débats entre les chrétiens, qui portaient alors presque tous leurs différends devant eux (2).

Le moyen âge n'a pas connu ce mot pour désigner une espèce particulière de pièces. Ce n'est que duus les temps modernes qu’on a qualifié de ce nom les titres généraux ou particuliers. On à dit les actes de l’autorité, les actes d’un notaire , d’un procureur. Les noms de ces actes varient à l’infini.

Comparativement aux chartes et aux diplômes, les pièces nouvelles sont désignées génériquement sous le nom d’actes par les diplomaties, qui appellent également les premières pièces du nom d’actes dans les discussions et les appréciations qu'ils ont A en faire.

I. Actes publics ; leur authenticité. Les actes sont publics lorsqu’ils sont revêtus de la forme authentique et solennelle , ou bien qu’ils sont émanés de l’autorité publique. Telles sont les pièces législatives, judiciaires, synallagmatiques, où l’on observe les formalités prescrites par les lois pour leur publicité. Un acte participe à la forme publique, s'il est dressé par un notaire ou un tabellion juré, souscrit par deux notaires ou par un seulement avec la marque do deux témoins, et s’il porte la date du temps. Voilà le droit romain, mais qu’on n'a pas suivi dans tous les siècles , disent les Bénédictins (3).

( Voyez AuTHErsTicrré. ) Les solennités d’un acte public consistent dans le nom du prince, l’aimée de son règne, le mois, le jour et le lieu de la date, l’exposition do la chose dont il s'agit, la signature des témoins, des contractants et du tabellion. Ces usages, quoique Irès-autorisés, ne furent pas invariables. Il y a eu des temps où il fut très-ordinaire de s'eu écarter. Tout instrument dressé par des personnes publiques est par ce seul titre censé public. C’est une règle de droit que les actes publics et les sceaux authentiques font foi. Les actes publics prouvent contre toules sortes de personnes : ils prouvent par euxmêmes. Les actes ei les livres faits avec l’aveu de l'autorité publique n'ont pas besoin d’être anciens pour faire preuve, pourvu que les officiers publics n’y insèrent pas des choses étrangères à leurs fonctions.

Tout acte authentique, juridique, solennel, ou portant une forme publique, prouve indépendamment des archives d’où il est tiré.

L'antiquité d’un acte augmente son auto-*

(3) Nouveau Traité de Diplomatique, t. I, p. 64.

Page 1