MATHIEU MOLÉ

4(50. — D. O. M. V. Q. M.(2). — Pus manibus, æternæ ac felici memoriæ am-

PLISSIMI, CELEBERRIMI, INTEGERRIMI VIRI DOMINI MATHÆI MOLE , ORTU, VITA , MO- RIBUS ILLUSTRISSIME

SlSTE, VIATOR, PAULISPER ET QUIS FUERIT, ET QUALIS FUERIT, ET QUANTUS FUERIT, ET QUANTUS [iN] ÆTERNUM FUTURUS SIT, VIR OMNIUM LAUDE ET ÆMULATIONE DI- GNISSIMUS , EX PRŒNUMERIS QUÆ MIRARI DEBEBIS UNIVERSA, PAUCA HÆC ACCIPE.

TANTUS ET TALIS FUIT UT NATURA NIHIL HABEAT VENUSTATIS ET MAJESTATIS QUO NON PRÆSTARET; NOBILITAS NIHIL SPLENDORIS QUO NON FULGERET; ARS NIHIL ERU- DITIONIS QUOD NON CALLERET; NIHIL ASSIDUITATIS EXERCITATIO IN QUOD NON IN- CUMBERET; AD INGENU ROBUR ET ACUMEN NIHIL DEFUIT QUO NON EXCELLERET, NIHIL LABORIS AD STUDIUM QUOD NON VINCERET.

SED ADDE HIS AMPLIORA : IN RELIGIONE QUICQUID DIVINUM EST COLUIT; IN VIR- TUTE CHRISTIANA QUICQUID ARDUUM EST PERFECIT ; IN ECCLESIA QUICQUID SACRUM OBSERVA VIT; IN GRATIA QUICQUID SANCTUM CUMULAVIT; IN GLORIA QUICQUID ÆTER¬ NUM AC BEATUM EST MERUIT.

Fuit nempe sic ore, sic vultu, sic gestu, sic incessu, sic toto corpore com-

POSITUS UT VIVAM GRATIÆ ET SPIRANTEM VIRTUTIS REFERRET IMAGINEM ; TAM GRAVIS UT ESSET SPECIES DIGNA IMPERIO; TAM SUAVIS UT OMNES ET ALLICERET ET RECREARET COLLOQUIO; TAM BENIGNUS UT VEL CUMULARET BENEFICUM, VEL PATRO- CINIO PROTEGERET, VEL OFFICIIS DÉVINCIRET; SIC NATUS AD AMOREM, SIC FACTUS AD VENERATIONEM UT VIX ADAM IN IPSO PECCA VISSE VIDERETUR ; DIGNUS UTIQUE QUI TAM RARO QUAM EXCELLENTI MIRACULO DILECTUS DeO ET HOMINIBUS PRÆDICETUR.

ÜMNIA VITÆ STUDIA SIC PERCURRIT UT PRÆCU RRERET, STUDIOSUS AB INFANTIA, GRAVIS AB ADOLESCENTIA, A JUVENTUTE VIR. SENECTAM SOLA SENSIT CANITIE, QUIPPE QUI OMNIUM ÆTATEM MATURITATE, CONSILIO ET PIETATE AC MAJESTATE OCCU- PAVERAT, SUPERAVERAT.

EVECTUS EST AD REGII SIGILLI CUSTODIAM, NON PRÆCIPITI SALTU , NON EXORTA PRINCIPIS GRATIA, NON AFFLANTE ALICUJUS FAVORIS AURA, SED SUADENTIBUS IDEN- TIDEM MERITORUM AC HONORUM GRADIBUS ASCENDIT ; EX INCORRUPTO SENATORE, SUPREMÆ CURIÆ PRÆSES INTEGERRIMUS , HINC FISCI PROCURATOR CATHOLICUS, INDE PR1MI GALLIARUM SENATUS PRÆSES AMPLISSIMUS, DEMUM OMNIUM VOTIS OPTATIS- SIMUS Franciæ PROCANCELLARIUS.

In HIS VIX CREDI POTEST QUANTUM DEO, ECCLESIÆ, REGI, REIPUBLICÆ, CLERO AC POPULO, PIETATE, CONSILIO, ÆQUITATE, EXEMPLO , ET INVICTA SEMPER CONSTANTIA

(1) Mathieu Molé avait été inhumé dans le chapitre de l’Ave-Maria, en vertu d’une dispense spéciale du pape, et c’est dans le cloître que l’on avait apposé cette magnifique épitaphe , trop fastueuse peut-être pour un homme de bien aussi modeste.

Dans le ms. F3, l’inscription est accompagnée de

la note suivante : rrTumulus Mathæi Molé, ut est apud Minoritas Ave-marianos , Parisiis, in claustre « ; ce qui ne permet pas de douter quelle ait été gravée.

(2) Cette formule doit signifier : Deo optimo maximo Virginique Mariæ.

COUVENT DES FILLES DE L’AVE-MARIA

SERVIERIT, VEL EX HOC INTELLIGE : QUOD CUM NEC FAVOR PRINCIPIS SU. RA SE AD SUPERBIAM EXT U LIT, NEC POPULI FUROR INFRA SE AD METUM IGN A VIAMQUE DEPRES- SIT, INTER UTRUMQUE SIC STETIT IMMOTUS UT IMMOBILIS PUTARETUR. CONCITATAM NEBULONUM TURBAM A QUA CÆCA PETEBATUR INSANIA , SOLO ASPECTU REPRESSIT, IPSI NON IMPAR QUEM FIRMA IN ÜEUM AC REGEM FIDE ET PATERNA IN PLEBEM LENI- TATE SANCTUM ÆMULABATUR, QUI TALI A , NON UT HIC NATUS, SED VERBIS MONSTRA PLAÇA VIT, SUI TAM PROD1GUS SANGUINIS QUAM PARCUS ALIENI , SICARIO ARMATO, FURENTi CONDON A VIT , AC PROPRIAM DOMUM, BRACHIA, PECTUS APERUIT, AD AM- PLEXUS ADMOVIT, UT DUBITES FUERITNE MAGIS BENEFICUS HOSTIBUS, AN GRATUS BENEFICIIS ; SIC AD SUMMUM JUSTITIÆ CHRISTIANÆ FASTIGIUM ÆMULAM PATRIS CŒ- LESTIS MISERICORDIAM EXTULIT, DIGNUS UTIQUE QUI NON IN TIMORE SED PRO AMORE INIMICORUM MAGNIFICETUR.

HOC MIRERE MAGIS : IN SŒCULO FERREO DICAM AN AUREO, TOT HONORIBUS REGI A LIBERALITATE CONCESSIS AUCTUS, SOLO SE DIVES, FAMILIAREM SUPELLECTILEM NON AUXIT; QUIN ETIAM, AVITAS OPES MULTO CENSU IMMINUIT; NEMPE QUA MANU IPSUM LUTUM POTERAT IN AURUM EVADERE, AURUM IN ÆS VERTEBAT UT MINUTIM EGENIS PROFUNDERET, UT SIC PLURIBUS PRODESSET AC PROPE NIHIL PROPTER SE SUPERESSET QUAM UT SUA SINGULIS, SI POTUISSET, IMPENDISSET.

Ipsum nullus quæsivit miser qui non misericordiam invenerit; ab eo nihil

PETIIT MENDICUS QUI NON ACCEPERIT; AD EJUS FORES NULLUS PULSAVIT PAUPER CUI NON APERUERIT; FACTUS ORPHANO PATER, VIDUÆ SOLATIUM, REFUGIUM OPPRESSO.

Fuit denique regiæ majestatis, libertatis ecclesiasticæ, pontificum digni-

TATIS, ÆQUITATIS SENATORIÆ, PIETATIS MONASTICÆ, LITTERARIÆ UNIVERSITATIS , CIVIUM VIRTUTIS AC PUBLICÆ TRANQUILLITATIS ÆQUISSIMUS JUDEX ET ASSERTOR ACERRIMUS; SIC NUTANTES REGNI COLUMNAS INDEFESSUS SUSTINUIT, SUSTENTA VIT ET FIRMAVIT INVICTUS, SIC LUTETIÆ SUÆ QUASI MENTIS MOLE NAUFRAGIO PROXIMAM RATEM, PACATAM ET SERVATAM IN PORTU RESTITUIT.

POST TANTA, QUALIS SIT ROGASÎ Heu! LUGENDAM MORTALIUM SORTEM : TERRA ET

cinis. Inter tôt præclara heroicæ virtutis facinora, dum ad æternitatem

ANHELAT, MORS ACCIDIT, QUÆ VIAM PARET; SUCCEDIT QUIDEM VELOX, LICET SEP- TUAGENARIO AT SEGNIOR VOTIS, QUÆ TAM PARATO IMPROVISA ESSE NON POTUIT, TAM JUSTO NONNISI SECURA, TAM SANCTO NONNISI PRETIOSA.

Sic vixit UT MORI NEC DEBUERIT NEC POTUERIT; QUOD itaque SUBLATUS EST, NA- TURÆ NECESSITAS FUIT; QUOD ILLATUS CŒLO, VITÆ FRUCTUS, VIRTUTIS PRÆMIUM ET VITÆ CUMULUS, ET QUOD DEINCEPS OMNIUM ORE ET PECTORE VIVAT IMMORTALIS.

Mortem AD SE PROPERANTEM EO ASPEXIT VULTU QUO DESPEXERAT SEMPER; EA AC- CEPIT FORT1TUDINE QUA SŒPE REPULERAT; IN ALIENA ET CONDUCTA DOMO VIXIT, DEVIXITQUE; PROPRIAM SCILICET HABERE NEGLEXIT IN QUA VEL MORARETUR VEL MORI- RETUR. NEMPE VIRO FORTI SOLUM OMNE PATRIA FUIT, ET CHRISTIANUS HEROS DOMI- CILIUM IN CŒLO VIVENTIUM FIGERE, QUAM NOMEN IN TERRIS MORIENTIUM SCRIBERE MALUIT.

Pretiosas exanimati corforis exuvias ad dilectissimæ conjugis reliquias

APPONI ET APUD PAUPERES A VE-MARIANI PARTHENII CLARISSAS, INTERDICTA FUNERIS POMPA, DEPONI VOLUIT ; SIC PAUPERUM SINU SUSCIPI OPORTUIT QUI SUO SEMPER PAU- PERES FOVERAT, ET SEPULCHRUM EJUS ABSCONDI, UT NEQUE HOC ( ET QUOD SINGULARE

est), ad perfectam divini Mosis, sapientissimi legislatoris, strenuissimi ducis politici, religiosissimi, hominum mitissimi, similitudinem deesset, ut qui popu-

LARES INTER FACTIONES INTREPIDE ET INCORRUPTE VIXERAT, IN OSCULO DoMINI PA- CIFICE MORIRETUR, AC IGNOTO ABSCONDITOQUE MONUMENTO, UT ILLE ANGELICIS, SIC ILLE VIRGINEIS MAN1BUS, CONDERETUR; CUJUS MEMORIA IN BENEDICTIONE EST. TUMULO ADVOLUTÆ FREQUENTES ET FERVENTES FILIÆ PAUPERRIMÆ, SUBLATO PARENTl ET SUPERSTITI FAMILIÆ NOBILISSIMÆ NOCTE DIEQUE PRECARI NON DESINUNT.

HlNC QUANTUS FUTURUS SIT EXPECTAS : CŒLUM SUSPICE, VIRTUTES ÆSTIMA, LA- BORES RECENSE, APPENDE MERITA; SED NONDUM DEBITÆ INTELLIGENTIÆ PONDUS EX- PENDISTI. NOVIT IS QUI FUSAS AD MULTAM NOCTEM ORATIONES , PRODUCTA USQUE AD MORTEM JEJUNIA, ET EFFUSAS IN PAUPERES ELEEMOSINAS VIDIT. ADHUC NESCIS NEC MIRUM! NESCIVIT IPSE, NESCIVIT, INQUAM, SINISTRA EJUS QUOD DEXTERA FA- CERET; SED CCELESTIS PATER APPENDIT AD PONDUS NUMERUM ET MENSURAM. Qui VIDET IN ABSCONDITO REDDET ILLI [VIRO] QUANTUM QUOD ABSCONDIT ET PRÆPARAVIT TIMEN- TIBUS SE ET INIMICIS DILIGENTIBUS PROPTER SE, DUM PLANGIT GALLIA, DUM INGE-

miscit Regia, [dum] mœrebit Curia, suspirabit Academia, dum tota laudabit

EcCLESIA, ET OMNES PROBI VIRO BONO ET OPTIMO DEBITA PERSOLVENT OFFICIA.

Luge tu, sed time, Lutetia, ablatum a te Palladium, sublatum oraculum; eadem die qua sanctam Genovefam solemni festo veneraris (1), tutelarem tuam,

TUTORE TUO, PATRONO ET PATRE TUA TE FATA DESTITUUNT, UT DeO DIGNAM ANI- MAM SOLO EREPTAM BUSTO RESTITUANT.

HÆC TE, VIATOR, VOLUI ; ORA NUNC ET ABU SED IN TAM ILLUSTRI VIRTUTUM SPECULO VIDES TU QUIS FUERIS; [QUIS] SIS ATTENDE ET QUANTUS ESSE VELIS ET DE¬ BEAS PRÆVIDE HODIE, ET SI SAPIS, PROVIDE NUNC, QUIA NON EST MOMENTUM UNDE PENDET ÆTERNITAS.

Sic in ejus exequiis cœnobii ave-mariani Lratres minores Mœcenati benefi-

CENTISSIMO ET AMANTISSIMO PATRI MCERENTES PARENTABANT, ANNO DOMINI M DC LVI, DIE VII MENSIS JANUARII.

Ms. F3, 2 6 part., fol. 4a v°.

(1) Mathieu Mole mourut le 3 janvier, jour delà que nous avons précédemment publiée (n° 4 1 3 ) , fête de Sainte-Geneviève. La date du 7, qui se se rapporte au jour de ses funérailles, puisque le trouve à la fin de cette épitaphe et à la fin de celle texte dit: Ain ejus exequiis parentabant».

Vue du couvent de Sainte-Avoye (').

COUVENT