PIÈCES JUSTIFICATIVES
NOTE F^ — (Page 5.)
CHARTES
DE RADULPHE, DE GUILLAUME DE CAHAGNES, DE HENRI, ROI D'ANGLETERRE, ET DE IlENHI, ÉVÉQUE DE BAYEUX.
isfo 1. Charte de Radulphe de Cahagnes.
Notum sit uiliversis filiis Sanctae Matris Ecclesiae tim praesentibus quam futuris quod ego Radulphus de Cahaigne, prœsentibus et assentientibus filiis meis, Guillelmo de Cahaigne haerede meo
Do Deo et Ecclesiae lieat.e Mari.e et canonicis ibidem servientibus, pro sainte msa et antecessorum m3orum omnesecclesias totius terrte meje iD perpetuam eleemosynam; qusutrata et perpétua permaneant cura pi-jedictis filiis mais hae carta meoetsigillo confirmavi.
Testibus bis: Radulphus abbas ecclesiae Sancti Jacobi, Joannes prior dictje ecclesije et totus conventus, et Radulphus nepos meus, et GuiLLELMUs haeres meus, et Hugo filius meus, et Ermenia uxor mea, etc
No 2. — Charte de Guillaime de Cahagnes.
Guillelmus de Cahaignes universis flliis Sanctœ Matris Ecclesiae salutem
Noveris universitas vestra quod ego pro salute animœ meœ et anima patris mei et omnium antecessorum meorum dedi ecclesiae Sanctae Marise de Valle et canonicis ibidem Deo servientibus in liberam et perpetuam eleemosynam onmes ecclesias iothis lerrœ meœ tam in Normmiia quam in Anglia. Hanc autem donationem pater meus fecit et eamdem cartâ meâ et sigillo meo confirme, testibus his supra dictis, etc.
N° 3. — Charte confirmative de Henri, roi d'Angleterre.
Henricus, Dei gratia, rex Anglise, dux Normaniae et Andegavensis comes universis et archiepiscopis et episcopis, abbatibus, comitibus, baronibus et justiciariis salutem
Sciatis me concessisse et praesenti carta confirmasse donationem quam Radulphus de Cahaignes, Guillelmus filius suus et hseres suus fecit canonicis ecclesiae de Valle Ecclesiarum totius ierrs; suse in perpetuam eleemosynam quietam et flrmam, etc.
N° 4. — Charte confirmative de Henri II (i), évéqiie de Bayeux.
Henricus, Dei gratia, episcopus, universis Sanctœ Matris Ecclesiœ salutem
Cum Radulphus de Cahaignes et Guillelmus haeres suus donaverint omnes ecclesias totius terne sux canonicis Sanctae Mariée de Valle nos autem easdem donationem nostram habemus et ecclesiam de Cahaignes in nostro diocesi sitam auctoritate episcopali prœdictis canonicis dedimus, ita tamen ut liceat eis per alium quam de canonicis suis ibi ministrare quamdiu sibi expedire crediderint; cum autem alium sacerdotem ibi ministrare voluerint, honestum aliquem ac bonum prœlicient qui de manu episcopali curam animarum suscipiat, et de spiritualibus possit pro canonicis respondere.
Testibus : Arnulpho episcopo Lexoviensi, Stephako episcopo, Joa.nxe
(1) De 1164 à 1205.
episcopo Pictaviensi, Martino abbate de Gerensi, Thoma archidiacono Bajocensi, Anfredo Bone, Anfredo Bone juniore, Rogerio Bone, GuiLLELMO de, etc.
Collationné en 1643. (Archives delà préfecture de Gaen.)
NOTE W. — (Page 7.)
COPIE INFORME De la charte de Gosselin de La Pommeraije.
« A tous ceux qui ces lettres uerront ou orront, Jean Le Consteil, « prestre, garde du scel des obligations de la vicomte de la Carneille, « salut.
« Sachent tous que le vingt-troisième d'auril, l'an de grâce 1377, « (furent) veiies les bulles, registres et lettres, dont les tenements en « suivent sains et entiers en sceaux et signes ainsi qu'ils en suivent. »
In nomine sanctœ et individujB Trinitalis, Ego Gosselinus de Pomeria do et concedo, annuente Emma uxore mea, et filiis meis, Henrico, Rogerio, Philippo, Gosselino, Radulpho, p*r rnanurn Richardi, episcopi Bajocensis, Ecclesiam SancLv Mariœ, quèe dieitur de Ynlle, canonicis ibidem secundum beati Augustinj regulam claustra li et communi cobabitatione Deo regulariter servientibus, cuni omnibus bis infra scriptis, scilicet 60 acras terne mei tenementi in parochia Sancti Audomari, et virgulla circa ecclesiam fossatim vallata, et duos bordarios in eadem parochia cum duobus aliis supradictis 60 acris pertinentibus ad ecclesiam Sancti Audomari, et ecclesiam Sancti Audomari, et decimam ejusdem villse, et 18 sectaria annonse in molendino ejusdem vil!», et nemus de Hunameria, et nemus de Bosco Rogerii, et terram qua; fuit Roberti lilii Grentonis de Bray. qusereddit XVllJ sextaria de farina, et terram Blancpains, quam tenetRober. tus filius Mathildis, et Giroldus lilius Godfridi, de qua reddunt unum modium de farina, et ecclesiam de Angovilla, et dimidiam decinia3 ejusdem villae, et ecclesiam de Bonneil, et decimam ejusdem villse, et decimam molendini de Bonneil, et funmm del Ponte Oilleio, et
pieciani de Blado, quain tenet Iliirellas, et decimam omnium porcorum meorum et boum de Normania, et decimam equarum mearum de Normania et Anglia, et quadraginta solidos de Esterljns, deÇlabo de Berreio, per unumquemque annum ad vincula Sancti Pétri; in Anglia ecdesimn de Ikreio, et decimam ejus villse, et ec^elesiam de Brorardins, et Osbertum Vavassorem in parociiia Sancti Audomari cum feodo suo, et Vuillelmum Fulcondum cum feodo suo de Ansgotvilla, et decimam molendini de Fiirnellis et bordagium in Pomeria, quod tenuit Gilbertus fllius Freheleni, et terram de Lud et decimam molendini de Rolondo-Felgerii, et nemus Fulcont, et nemus Bernerii, et nemus Bucti (1), qu* tenebat in dominio, et campum de Cauvilla, qui est ante nostram domum, et in ecclesia del Bot sexlaria aven;e, et in Anglia decimam porcorum meorum et molendinorum meorum de Bereio, et omnia quœ pertinent eccleslae de Berceio, et ecclesiae de Braordin. et ecclpsiam de CUsonne mm omnihns ei pertinentibus; et in Anglia unum manerium quod vocatur Tignea, et meam capellariam de Anglia, sciiicet decimim lanae, et casei etbuturi, et porcellorum et agnorum de Otreio, et omnia quœ pertinent meœ çapellanee in Anglia, et decimam piscari<E meœ de Berceio, et decimam molendinorum de Fallizia, et molendini de Placeio, et molendini de Perepont, et molendini del Bod, et molendini de Forneliis, et ecclesiam Saiictx Mari,T de Rnpilleo cum omnibus ei pertinentibus, et ecclesiam Sa7icli Pétri de Camposul'pho cum omnibus ei pertinentibus, et ecclesiam Sancli Pétri d'. Forestn cum omnibus ei pertinentibus, et decimam molendini de Foresta, et feriae et censuum et fori, et piscarise, et virgultarum, et aliorum quse pertinent ipsi eeclesise, et duas gerba* totius feodi mei de Pierrepond, et in parrochia Sancti Martini de Martigneio decimam me^ terne quam tenebam. t Ego Villelmus filius Pagani, concedente filio meo, do in elemosynam, eccIesi.TB de Valle, pro anima mea et pareatum meorum duas gerbas raeae dominicae terr£e deTrevevino, etquinque virgas terra in eadem villa, f Ego Vuillelmus Rosellus de Bonnel de pra^dictae ecclesije cum filio meo ibidem canonico dimidium compartum terra mese de Treveneio, et de meis homiiiibus, et unuin bordagium, et decem acras terrse in eadem villa, concedente uxore mea, et Roberto filio meo. t Ego Vuillelmus filius Pagani, concedente filio meo Ricardo, do canonicis Sanctœ Marise de Valise, ecclesiam Sanctsc Opportuns de
(1) Bois (In Boquis.
SUR l'abbaye de NOTRE-DAME-DU- val. 339
Mesvilla cum omnibus eccleske portinentibus, pro sainte animae meae et antecessoriim ineoruin in perpetiium. t Ego Godfridus sacerdos, concessione doininorum meorum Gosselini de Pomeria et Roberti Buscardi, do canonicis Sanct.ie ftlariiB de Valle, ecclesiam Sanclas Maria: de Rapilleio cum omnibus ei pertinentibus. f Ego Rogerius Dupra dedi etconcessi, concedente n\ore mea Petronilla, et Vuillelmo fliio meo, Deo et ecclesia) Saiictx' Mari;e de Valle XX acras terr* de Cauvilla, et in molendino del Bod deceni sextaria de moltura, duo sextaria frumenti pro anima mea ttanimabus antecessorum meorum.
Testibus istis : GossELmo de Pomeria cum flliis suis, Henrico, RO' GERio, Philippo, Gosselino, et ViLLELSio filio Pagani cum liiiis suis, et HuGONE de Rosello, et Chistino de Olleio, Vuillelmo flIio Uicardi, VuALTERO de Petralitta, Vutllelmo-Rosello, Vlillelmo de Braio (1), GossELiNO de Braio, Roberto Buzone, Roberto de Cruceilles. t Ego Gosselinus de Pomeria dedi Sanctse Marise feoduni Roberti filii, Maheldi de lot, scilicet quatuor decim acras terrse. f Ego Vuillemus filius et Pagani concessu filii mei Ricardi et licentifi uxoris meie, do Sanctae Mariie de Valle in Ansgotvilla Osinundum, qui dicitur Frons- Bovus cum liereditate sua, in Bonnello Radulphum Rabo cum ecclesia, cum nemore suo, et in Sancto Germano decimam molindini sui atque virgultse. '
Anno Dominieœ Incarnationis M. G. XXV. (1123), Ludovico régnante in Francia (2), Henrico rege Anglorum, Pari Aqiiitannise, principauté in Norman ia (3).
Confirmata est haec carta a Gosselino de Pomeria, Emmaque uxore ejus, et flliis suis, pro salute animarum suarum et antecessorum suorura per manum Ricardi episcopi Baiocensis, annuente Ricardo de Tornebuto, in cujus feodo ecclesia fundata est.
(On trouve encore cette charte dans VUisloire de la maison d'Haro court, par Laroque, t. iv, p. iol6 et suiv.)
(1) De Bray. — Cette commune, située clans le Cinglais, possédait une ancienne maison, résidence d'une famille Osmond, à qui appartenait ia seigneurie de Bray, Plusieurs membres de celte famille reposant, dit-on, dans le chœur de l'étîMse. La paroisse de Bray est réunie à celle de Fontaine-Ie-Pin. — Statist. de M. de C*1'mont, t. II, p. 244 et suiv.
(2) Louis-le-Gros.
(3) Henri I",
NOTE IIP. — (Page 8.)
COP[E LNFORiME
Be la Charte de Philippe , évêque de Bayeiix , confirmant diverses donations faites à l'abbaye du Val . entre autres celle de léglise Saint-Pierre d'Hérourille, près Caen.
Pliilippus, Dei gratia, Bajoceusis episcopus, omnibus sanctse Ecclesiœ tara prsesentibus quam futuris, salutem....
Cum ea quse feruntiir cito oblivioni tradantur nisi aliquo scripto retineantiir, volunius ea quse communia nobis facta sunt, litterarum commcndare thesauro, ne aliquando possint aut oblivione subtrahi aut improborum hominum vexatione turbari. Igitur mese fraternitati notuni fieri volumus quod Richerus sacerdos de Herouvilla, scriptor ecclesiasticus, Sanctœ Mariai de Valle dédit el concessit et ecclesiam
Sancti Pétri de Herouvilla, quam possidet in manu nostra depo-
suit nos vero prœfatae ecclesiasticum Ecclesire Sanctte Mariae de
Valle praesentare et (concessimus)... et assensu Willelmi de Berneriis et Radulphi Fresnel et Heudelenae sororis Vanerii (istam Ecclesiam) in Elemosynam cum omnibus pertinentes suis (Beatœ Maria? de Valle) concessimus.
Preterea Radulphus de Tailleboys dédit eideni ecclesise de Valle, per manum nostram, duo sextaria frumenti et duo sextaria ordei in
molindino de Tournebut cumulata pro pâtre et matre sua ibidem
dominus Simeon quatuor acras terrae in.... et assignatus chirographo confirmavlt cum magistris Hunxebone, Ricardo, Thoma, avunculo RoBERTi ; subdictis magistris Baldpetro de Pla>->'is, hujus capellano, Bernard de Thorcio, Hugoxe de Crecq et aliis pluribus
NOTE IV^ — (Page 12.)
CHARTE
De la fondation de la maladrerie du Bois-Halbout par Robert Erneiz.
Notum sit praesentibus et futuris, quod ego Roberfus filius Ernezii concessi perpetuam custodiam leprosorum de Bosco-Halbout, et domus
illius abbati de Valle, ita quod seniper duo canonici de Valle ibi residentiara faciant, quorum unus constituitur prior ab ipso abbate, et sciendum quod omnes redditus, et omnia negotia domus pra^dicte per manum canonici prioris constitutif et consilio leprosi prions, quem abbas dignum judicaverit expendentur et tractabuntur. Concessi etiam donationes quas antecessores mei ecclesiœ illi fecerunt libéras et quietas in perpetuam eleemosynam: scilicet culturani ante portani; et terram, et nenius circa ecclesiam illam fossatis Vallatam, et terram de Basanvilie, de feodo meo, quani Radulphus Travers dédit ecclesiae illi, sicut charta illius testatur, et terram quam babent apud Fonteine de feodo meo, et terram quam babent ex dono Clareboldi de Meslay, de qua décima non spectat ad ecclesiam de Cesneyo, et terram quam babent ex dono Roberti Halbout, et terram quam babent ex dono Roberti Battin, et consuetudinem in nemoribus meis de Cyngalis et Bosquetuit ad nécessitâtes domus et annexarumsuarum. Et ut ista persévèrent in posterum sigilli munimine confirmavi.
Testibus bis: Roberto abbate Vallis Ricberii, Johanne presbytero de Fonteneyo, Eustachio presbytero de Louda, GossELrxo de Pommerya, Roberto de Fonteines, Rogero de Demouville,RADULPHO clerico de Clinchant, Radulpho de Guerberville, et pluribus aliis.
NOTE V^ — (Page 12.)
CHARTE De donation d'Eudes Erneiz.
Notum sit prsesentibus, et futuris quod ego Robertus filius Ernezii concessi donationem quam fecit dominus Eudo filius Ernezeii avunculus meus Deo et Sancto Jacobo et leprosis de Bosco-Halbot et canonicis de Valle eos procurantibus, pro salute aninicP mese, et prsedecessorum et successorum meorum, de médiate maneriisui deMendona et de terra sua de Canni quam habebat de filiis Willelmi Vifhdemers, pro qua dédit eis dominus Eudo Légale Excambium in villa sua de Vepedenti. Concessi etiam unam domum apud Cadomum, quam tenet Grégoriens Palmerius pro qua reddit decem solidos Andegavenses ad natale domini.
Testibus bis : Ecdone filio Erxezeii, Radulpho Travers, Hexrico Maubert, Rogero clerico, Yalterio Anglico, et niultis aliis.
34â ESSAI HISTORIQUE
NOTE VP. — (Page 12.)
CHARTE
Par laquelle les lépreux du Bois-Halbout confient le soin de leurs personnes et de leurs biens à l'abbé de Nolre-Dumedu-Val.
Universis Sanctae Matris Ecclesioe Filiis humiles servi Dei loprosi de Halbodeiia, salutem et orationes in Domino.
Quum obstante corporum nostrorum ina>qualitate nequimus remm nostrorum gerere adininistrationeni; considérantes etiani quod sine procuratoris indnstria facilitâtes nostrae enorniia (quod alisit) paterentur dispendia, nos assensu nobilium virorum Roi)erti Ernezii, et Eudonis ejus avunculi patronoriim domus nostrj; procuralion^m rerum nostrarum generalem comniisimus venerabili vi "o Bernarilo âbfeati de Valle, et ejus in eadem abbatia siiccessoribus, itaquidem ut de eadeni doino de Valle duo canonici nobis députe. itur custodis assidui, quarum ministerioi;? spirilualilusel consilio in (xleviohbus, nostne saluti consulatur, et indemnitati, de bonis noslris victui suc et vestitui necessaria percepturi; quod ut universitati ûdelium ciareat, id litterarum nostrorum testimoaio duximas conflrmandum.
NOTE VIP. — (Page 13.)