‹ Essai historique sur l'abbaye de Notre-Dame-du-Val, par l'abbé LefournierChapitre 22 sur 43 · BULLE D'INSTITUTION · texte numérisé non relu

BULLE D'INSTITUTION

Pour la maison régulière de la mnladrerie de Saint- Jacques du Bois-Halbout et son union à l'abbaye du Val.

Henricus Dei gratia Bajocencis episcopus (1) universis Christi fidelibus ad quos praesens scriptum pervenerit, salutem in Domino.

(!) II gouverna l'i'glise de Caycui depuis l'aonûe il65 jusqu'à runné*" 1205,

SUR l'abbaVË de N'OTRE-DAME-DU-VAL. 343

Noverit universitas vestrâ, ad petitionem et voluntatem Roberti Ernezii et Èudonis avunculi sui, et Badulphi Travers, auctoritate hostra insfituisse apud Halboderium duodecim leprosossiib disciplina regulari, ut communiler viviant, et contenti sinf facultatibus, quse de largitione dictoruin militum, et aiioruin patronorum, eidein doinui provenerunt. Leprosi auteni exleriores contenti sint antiquis suis redditibus et eleemosynis decem et septem parPochîai"urn per se separatim conversaturi. Suscepit vero de manu ilostra Abbas de Valle et ejusdem ioci conventus perpetuani curam illius donius, ac administratioaeni, ad petilioneni et voluntatem dictorum patronorum et leprosorum. Et sciendiiin quod omnos redditus et negotia dictje domus de Halboderio per ministerium caaonici ibi prioris constituti ab ipso Abbate de Valle, et consilio leprosi prioris, qu.'m prucdictus abbas digiuim judicaverit, expendentur atque tractabuntiir in comininii pra-dictae domus utiiltati\ si autem neces>e fuerit abbatos de Valle circa supradict* domus negotia occupari, ipsa domus eis expensas honeste et decenter ministrabit.

NOTE VIII^ — (Page 14.) CHARTE

Constatant le dépôt qui avait été fait entre les mains de l'abbé de Saint-André-cn-Gouf[ern d'une bulle pour l'administration de la maludrerie du Bois-Halbout .

Omnibus Christi fidelibus ad quos prœsens scriptum pervenerit, Rogerius abbas Sancti Andreje &i Goferno (l) et ejusdem looi conventus, salutam in domino.

Universitali vestrje notum facimus quo'l Willelmus abbas de Valle, et ejusdem Ioci couventus lidei etcustodie nostr:e quamdam commiserunt cbartam ejusmodi habeiitem tonorem.

« Universis Sanct.e Matris Ecclesiie filiis ad quos prsesens scriptum « pervenerit. Henricus Dei gratia Bajocensis episcopus, salutem m « Domino.

(1) Mort en 4171.

« Quuin leprosi de Halboderia propter corporuùi suorum iinpotenS « tiam rerum suarum nequeunt gerere administrationem ; coiiside- « rantesetiam quod sine procuratoris industria facilitâtes suseenormia « (quod absit) paterentur dispendia. No^ assensu nobiliorum vivorum (I Roberti Ernezii et Eiidonis ejus avunculi patronoruin domus sua; « procurationem rerum suarum greneralem commisimus venerabili « Viro Bernardo abbati de Valle, et ejus in eadem abbatia successo- « ribus , ita quidem ut de domo dicti abbatis duo canonici leprosis « deputarentur custodes assidui, quorum ministerio in spiritualibus « et consilio in exterioribus su* saluti consulatur, et indemnitati, de « bonis leprosorum necessaria victus et vestitui canonicorum percep- « turi. Quod ut universitali vestrae in perpetuum clareat, id litteraruni « nostrarum testimonio, et sigilli nostri patrocinio duximus confir- « mandum. »

Nos itaque liane cliartam spiritualem et temporalem leprosiae de Halboderia, communem continentem procurationem nomine depositi custodire debemus usque dum dicti abbas et conventus de Valle alteram de spiritual! solummodo cura ejusdera leprosorise a domino Bajocensi fuerint adepti ; insuper et ejusdem charte copiam prsedictis abbati et conventui de Valle si necessarium ea aliquando opus liabuerint absque malitiosse contradictionis obstaculo exhibere et subministrare tenemur. Quod ut omnibus fidelibus clareat in posterum prsesentis paginée scriptum sigillo nostro duximus roborandum.

NOTE IX^ — (Page 15.)

CHARTE De Richard^ roi d'Angleterre.

« A tous ceux qui ces lettres verront ou oiront, Jean Fortescu,

• chevalier, garde du scel des obligations de la vicomte de Valognes, « salut. Scavoir faisons que JeanGallot, clerc, tabellion juré, commis

• et établi au siège dudit lieu, nous a témoigné auoir veu et diligem- « ment regardé une certaine lettre de la cour du Roy nostre sire, « scellée de son grand sceau en lacqs de cire, restée saine et entière « en sceau et escritures, contenant la forme et teneur qui en suit. •

SUR l'abbaye de notre-dame-du-val. 345

Henricus,Dei gratia Francorum et Angliœ rex... notum facimus uiiiversis prœsentibus et futuris nos vidisse (1) litteras inclyt*memoriœ charissimi proavi nostri Caroli Francorum régis, quorum ténor legitur esse talis :

Garolus, Dei gratia, Francorum rex (i)... Notum facimus universis prfesentil)us et futuris nos vidisse litteras bonée memoriœ Richardi régis Angliœ, ducis Normaniœ et Aquitaniîe ac comitis Andegavensis' quarum ténor sequitur sub iis verbis (3).

Richardus, Dei gratia, rex Angli^e, dux Normani*, Aquitani* et cornes Andegavensis, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus vicecomitibus, baronibus, justiciariis et omnibus ministris et lidelibus suis, salutem.

Sciatis nos dédisse et concessisse Deo et ecclesiae Sancti Jacobi de Bosco-Halbout et leprosis ibidem regulariter viventibus pro salute aniraae meae et Henrici patris nostri totam Gambovillam cum omnibus pertinenfibus suis in feodis, dominiis et servitiis et releviis et bominagus et pratis et aquis et omnibus aliis rébus ad eam pertinentibus et pratum illud quod appeliatur LeDebas, et pratum Augusti, etculturam de Capile Poniis, et culturam parvam juxta illam nbi Anglieus manebat, et culturam rf. Forleux, et culturam quam Sannearain teuuit, et culturam de la Ferricre, et terram qu.e fuit Charilé quam Ermomus et Escolande et Gaufridus La Miellé, tenebant apud Ricbedoyt cum omnibus pertinentiis suis, et terram quœ vocatur Virgula Cnolfi, etquidquid in eadem Yills^àQ Riche doyl babuimus, et cultu^ ram de Saussme cum maratio sibi adjacente; et culturam de Douillante, et campum qui fuit de mensura Charilé sub Douillante quam Petrus rex tenebat, et aliud quod idem Petrus de eadem m'ensura tenebat versus eumdem; et totam mensuram Aguiff-y cura omnibus pertinentiis, et totam mensuram Pétri du Ford cum omnibus pertinentiis, et totam mensuram Hugo?iis Le Viel, cum omnibus pertinentiis suis; et mensuram Séné quam Hugo tenebat; et mensuram Jaquorum et quidquid in ea babuimus; et totam mensuram Richardi de GamboviUe apud de Belvoir; et culturam Dabonelle, quam Andras tenebat; et totam mensuram quam Robertus de Sainte-Mére-Église,

(1) 1 42/1 [Henri VI).

(2) En 1410 (Charles VI).

(3) 18 mars, première année de son règae. Il avait succédé à soi père Henri II, mort le 6 juillet 1189.

émit de Blangodiun, unde idem Robcrtus nobis reddebat viginti so . lidos andegavenses per annuiiv, ot iirmm bordagiumjuxta eccSesiam de Sainle-Mère-Églize , et servilium et bomniagiuni Rioli iii eadeia villa; et vivarium nostrum de la Fribe cum omnibus pertinentiis suis sicut nos et antecessoros nostri illud in manu habuimus, exœp

tis molendinis et angulis qua^ captœ sant ad et servitia hom

ma-'ia eorum in manerio nostro de Sainle-Mère-Églize. Haec pr*dictaet omnia quod in manu nostra remanoant per visum servientmm nostrorum et per juratibnem hominum nostrorum de Sainte-Mere- Églize in villa de Sanctœ Matris Ecclesia; et extra manerium illud pertinentium quod erant in ipsa illa villa quando residuum illius manerii donavimus GuillelmoJe Darriis, dedimus et concessimus et prœsenti charta nostra conlirmavimus dictis leprosis de Bosco-Halbout tenenda et habenda in puram et perpetuam et penitus absoliitam eleemosynam. Quare volumus et firmiter prœcipimus quod dicti leprosi babeant et teneant liaîc omnia praenominata bene et in pace, libéré, et quietè, intégré, plenariè et bonorificè in terris et redditibus in feodis et dominicis et herbagiis et servitiis et releviis in bosco et piano in viis et servitiis, in pratis et pasturiis, in maris et maregiis, in aquis, in vivariis, in stannis et piscariis, et in omnibus rébus alii's et locis ad ea pertinentibus, et cum omnibus libertalibus et liberis consuetudinibus et quietante suis in bosco et piano infra villam et extra. De panagio et berbagio et pasturagio et tenoleo et montagio et caragio et submotionibus et assisiis et operalioni" bus castellorum et nemorum et parcorum et pratprum et calyarum et fossarum et auxiliis vicecomitiis et de manctiis balliorum et servientium et de omiii alla seculari actione et opère servili, inhibemus etiam ne ponantur in placitls et lis prœnominatis tenementis nec de rébus ad ea pertinentibus nisi quorum nobis vel coram caritati justitiae nostrae vel praîceptum nostrum spéciale.

Testibus lis: Valterio Rothomagensi episcopo , etc.

Datum apud Rotbomagum, etc.

SUR l'abbaye de notre DAME-DU- val, 347

NOTE X^ — (Page 17.)

CHARTE

De Lisiard , évéqite de Séez ^ pour V union du monastère de Saint-Étienne-de-La-Carneille à l'abbaye de Sainte-Mariedu-Val.

Universis Cliristi Fidelibus, ad qiios litterœ ishe perveaerint, Lisiardus Dei gratia Episcopus Sagientis salutem in Domino.

Noverit uuiversitas vestra quod monasteriuni Sancti Stephani juxtà Carneliam magna ûat oppressum et desolatioue et paupertate. Cujus rœdificationi, magnis laboribus adliibitis, operam dédit quidam nomine Amadœus vita.^ integrte, et conversationis landand* et religiosœ. Qui Amad;eu3, cum aliis religiosis de Diocœsi nostrà, ut eum in fratrem suscepto religionis habitu susciperint sermonem liabuit. Miilti autem eorum propter ejusdem loci paiipertatem, cum nulla alia facultas eidem Amadaîo subesset, eum recipere récusassent. Ecclesia autem sanctaj Maria? de Valle, Bernardo abbate, et conventu ejusdem ecclesi;¥ consentientibus, in confratrem recepit, et ad ejusdem petitionem dictum monasteriuni Sancti Stephani juxtà Carneliam abbati* de Valle donavimus in perpetuum paciûcè possidenduin, Dominis et patronis ejusdem loci (1), et sacerdotibus , parocbialis ecclesiœ unanimitate rationis concordantibus. Induisit autem abbas et conventus dictœ ecclesiaj Valterio canonico, ut apud dictum monasterium Sancti Stephani juxtà Carneliam, vita comité, ibidem deserviensbabitaret, et totcanonici residentiam in perpetuum facerent, quot a bonis ejusdem monasterii possent sustentari, ne istis praesens desiderium aliquo dolo Garnalium poscet impediri. Cum autem monasterium istud in nostra sit dioctesi, muniri fecimus donationera, quœ ut rata in posterum teneretur litteris annotari, et sigillo nostro fecimus.

(1) Hobert 11 d'Harcourt.

NOTE XP. — (Page 18.)

CHARTE

De la donation fie Véglise Saint-Pierre de La Carneille au monastère de Saint-Étiemie du lieu et à l'abbaye du Val par Jean de La Carneille.

Notum sit omnil)iis pr;iesentibus quod ego Johannes de Garnelia, concedente Matilde uxore rnea, divin;e pietatis intuitu, et pro sainte animse mea? et uxoris mete, et pnBdecessorum et successoruin meoruni dono Deo et praesenti charta confirmo Cœnobio Sancti Stephani juxtà Carneliam et abbatiae Sancti Marise de Valle et canonicis de Valle, qui apud Sanctiim Stepbanum Deo deserviunt, totum jus advocationis, et prcBsentationis ecclesiae Sancti Pétri de Carnelià, cum omnil)Us ad eamdeni ecclesiam pertinentibus, in purain et perpetuani eleeniosynam ; et ut haec mea donatio et uxoris mei; et concessio rata et in • concussa permaneat in posterum, pr^sentis scripti attestatione et sigrilli mei eam corrobore.

NOTE XIP. — (Page 13.)

CHARTE

De Lisiard , e'réque de Seez , par laquelle il unit l'église de Saint-Pierre de la Carneille au monastère de Saint- Étienne du même lieu et à l'abbaye du Val.

Universis Christi fidelibus ad quos pnesens charta pervenerit, Lisiardus Dei gratia Sagientis Ep. a-ternani in Domino saluteni.

Ad uni versorum notitiain referri volumns, quod nos ofiicium, pietatis et pateruce sollicitudinisdebitum prosequentes coulirmanuis et ratam habeuius donationeui,, quani Joaunes de Garnelia, Matilde uxore suâ

SUR l'abbaye de notre- dame-du-val. 349

concedente fecit, et charta sua confirma vit, pro sainte animœ snse et uxoris SU895 et decessorum et succossorum snorum, Cœnobio Sancti Stepliani juxtà Carneliam, et monasterio sanct» Mariae de Valle et canonicis de Valle apud Sanctum Stephanum jugiter Deo servientibus, de ecclesia Saneti Pétri de Carnelia, in quovis patronatu iiahuerit, concedimus qnoqne ut pnedicti canonici ecclesiam illani hal)eant in snos nsns, et utilitatem in Ghrisfi caritate, et sustentationem. Jta qnidom ut canonici ipsi in ecclesia sua ministrent, et unus eorum cur;uu aniniarnm de manu nostrâ et successorum nostrorum recipiat, et de spiritnalibus nobis respondeat; abbati vero suo de lemporalibus et observantia sui ordinis, salvo jure episcopali in omnibus, et ut hfec nostra concessio rata et inr-nncussa permaneat, eam pr;esentis pagincc inscriptione conlirmavimus , et sigilli nostri impressions conununivinuis.

NOTE XIIF. — (Page 19.) CHARTE

De Vaifticr, archevêque de Rouen, par laquelle il confirme la donation et l'union faites de l'église Saint-Pierre de la Carneille au monastère de Saint-Étienne et à l'abbaye du Val.

Omnibus Christi fidelibus, ad quos prîpsens scriptus pervenerit, Wallerins Dei gratia Rotbomagensis archiepiscopus salutem in Domino.

Noverit universitas vestra nos inspexisse et approbasse chartam dilectorum nostrorum liliorum canonicorum sanctse iMarise de Valle, a venerabili quondam fratre nostro Lisiardo bonje memoria', Sagienti Episcopo praedictis canonicis datam in ha?c verba. « Universis Christi <> fidelibus ad quos pr.rsens charta pervenerit, Lisiardus Dei gratta a Sngienlis episroims .rlcrnam in Domino salulem. Ad nniversorum " notitiam referri volnmus, quod nos officium pietatis et paternae " sollicitudinis debitum prosequentes confirmavimus, et ratam ha- « bemus donationem quam Joannes de Carnelia, Matilde uxore suâ « concedente, fecit et charta sua confirmavit, pro sainte animae suae

« et iixoris suœ et decessoruni et successorum suorum, csenobio Sancti « Stephaui juxta Carneliam, et iiionasterio sanctae Marifeiie Valle, et « canonicis fie Valle apud Sanctuni Stephanum jugiter Deo servienti- « bus, de ecclesia Sancti Pétri de Carnelia, in quovis patronatu « habuerit, concedimus quoque ut pra?dicti canonici ecelesiam iilam « haJjeant in usus suos, et utilitatem in Christi caritate, et susten- • tationem. Ita quidem ut canonici ipsi in ecclesia ipsa ministreut, et « unus eorum curam auimarum de manu nostrà et successorum nos- « trorum recipiat, et de spiritualibus nobis respondeat ; abbati vero M suo de temporalibus, et observantia sui ordinis, salvo jure episco- « pâli in omnibus, et ut hsec nostra concessio rata et inconcessa « permaneat, eam praesentis pagina; inscriptione conflrmavimus, et « sigilli nostri impressione counnunivimus. »

Nos autem indemnitati et quieti domus prsedictorum canonicorum in posterum, intuitu Dei providere volentes, prsescriptam cbartam prsesenti" pagina et sigilli nostri patrocinio confirraavimus, et corroboravimus, statuentes firmiter et in virtute inobedientise prohibentes, ne quis nostram confinnationem ix'l j))\rdict(nn cJuuiam a nobis confirmatrnna.u?,ii temerario pra'sumat infringere, vel in aliquo diminuere.

Testibus magistro Wilhelmo et Roberto lîlio Richardi, Thoma Briacensi, Richardo, abbate Cœsarisburgi, Roberto de Sancto-Nico- LAO, et Rogerio de Malapalude, canonicis Rothomagensibus.

Datum per manum magistri Simeonis Cancellarii Rothomagensis apud Darnetallam, anno incarnationis Dominiez 1202, pridié nonas Aprilis.

Page 1