‹ Essai historique sur la destruction des orders religieux en France au dix-huitième siècleChapitre 275 sur 316 · XXXII PIÈCES JUSTIFICATIVES · texte numérisé non relu

XXXII PIÈCES JUSTIFICATIVES

semper atque utilem operam prœstiterunl; ideirco lecta est a nobis libentissime, liim quod ex ea cognovimus ac deprehendimus vestri cleri imaginem, qui ad rectam ecclesiae disciplinam et ad salutem animarum suas curas convertit. Quœ omnia grata, et peroptata ac prœsertim in causa acciderunt. Quare vos, dilecte fili noster, venerabiies fratres et dilecti filii, licet absentes tanquam prœsentes, nostra benevolentia, noslro animi studio et paternae caritatis affectu sumus amplexi. Nec dubitanius eorurn, quae a nobis facta sunt, plane confirmare, quae sapienter suggerilis, jam fuisse penitus infixa in cogitationibus nostris, ita quidem ut quiquid detrinienti haec monastici ordinis clades attulit quoad ejus fieri potest, resarciatur : verum hœc re magis quam verbis prœstanda sunt. Caeterum quod attinet ad Antoniniani ordinis supressionem , quam dolenter describitis , scire debetis , dilecte fili noster, venerabiies frati'es et dilecti filii, eam jampridem ante nostrum pontificatum inceptam fuisse ; et ut penitus absolveremus, impulerunt regia officia et praesertim licentia monachoruni, qui, ut dissolute et commode viverent, sui instituti compedes confringere atque abjicere adnitebantur, ut in comitiis generalibus quic postrema habuerunt, ipsi suo assensu palam professi sunt. Quod et si appareret neque occuli posset, cum in nostro ac totius urbis conspectu libère ac licentius vagarentur in hoc monasterio sancti Antonii in exquiliis, quo omnes ex gallia canonici convenerant, lamen ut ne a vetere consuetudine recederemus, adhibuimus in consilium aliquot doctrina et prudentia prœditos S. R. E. Cardinales qui asseveranter existimarunt, licere nobis ad ejusdem ordinis suppressionem lutissime, salva religione et fide, devenire, fundis ac bonis quae ejusdem hospitalis ordinis erant, alteri item hospitalario ordini attributis. Hactenus de Antouianis. Nam de aliquot Cœlestinorum monasteriis suppressis, duo a praedecessore noslro suppressa fuisse constat, qui hoc ante non statuit, quam suis litteris in forma brevis datis kal. Martii mdcclxxiii mandaverjt episcopis, ut monasteria quisque in sua diœcesi posita visitaret, et nionachos omnes et singulos exquireret, utrum emendationi et reformationi moruni, quae proponebatur, vellent assentiri. Quam quum omnes ad unum rejecissent, quemadmodum episcopi retulerunt, monasteria Senonense et Metense suppressit. Eamdem nos rationem ac regulam secuti, mullo plura Cœlestinorum monasteria supprimcndajuilicavimus, auditis lamen cujusque diœcesis episcopis, quos inter, nonnulli ex vobis aderant, in hodiernis comitiis vestris congregati, ita sane ut, si qui episcopi,

PIÈCES JUSTIFICATIVES. WMII

lic(it. munero paiici rcpugiiaïunt, habeanl aclhiic in suis diœcesi- J)«s monasteria cœlesliiiorum. Videtis igitur, dilecle lili nosier, venerabiles fratres et dilecii lilii, ac probe inteliigitis, limorcm illuiu atque treniorem qui istius regni regulares oïdines iiivasit non a nostro pontilicaiu ortum duxisse; sed quod iidem regulares a suis instilutis ila delle\(Munt, ut regularis observantia jaceret, nulla vigerent sludia litterarum, nulla fere i:ionaslic;e disciplinae vestigia appaierent. Quod si iîilem ordines, quos nunc vestris litteris enixe eommendatis, immutata vivendi ratione, sui quisque instituti tenax erit et observator diligentissimus, nihil est quod linieani, niliilque omnino a nobis novilatis expectent. Vos igitur loto animo et studio in eam curam et cogitationem incumbere debetis, ut abusus omnes, qui in ordines regulares irrepserunt eiimineniur, ne ad extremum et voluntarium ruant interitum. Quod si evenerit, erit profecto cur ipsi bene sperent, ut scribilis, de clementia carissimi in Clnisto filii nostri régis christianissimi, cui justissimam perpetui ecclesiasticoruni ordinum defensoris laudem tril)uinius. Denique uttoti causae satisfaciamus, novœ iilie Jeges qua^ ad prolrahendani ietatem professionis edita^ sunt , unde imminuluin rcligiosorum honiinum numerum conjici poiesi, \estrai etiani partes esse debent, qui nostri pastoralis nuineris adjulores eslis ac socii, curare, ut caedem et alia^, si quai sunt, ordinibus rcgu'aribus perniciosaî leges antiquentur. Intérim nostrae erga vos benevolentiaî certissinium pignus accipite, apostolicam benedictionem quam vobis, dilecte (ili noster, venerabiles fratres et dilecti filii, ex intimis animi nosli i rcnotralibus depromptain peramanter impertiniur.

Datuni Romye apud sanctam Mariam Majoreni, sub annulo piscatoris, die xi octobris mdcclxxx, pontificatus nostri anno sexto.

Signatum, Beisedictis Star.

Au dos est écrit : Dilectofilio nostro S. R. E. cardinal! et veiierabilibus archiepiscopis et episcopis necnon dilectis liliis aliis ecclesiasticis viris in comitiis generalibus cleri gallicani congregatis.

WXIV PIÈCES JUSTIFICATIVES.

MÉMOIRE DE l' ASSEMBLÉE GÉNÉRALE DU CLERGÉ DE FRANCE, DE

1780, au roi, en faveur des ordres religieux.

Sire,

Votre Majesté s'est empressée de calmer avec bonté les justes alarmes de l'Eglise de France. Nous n'avons plus à craindre le renouvellement de ces opérations destructives, qui, depuis quelques années, avaient couvert le royaume.de vastes débris de tant de congrégations éteintes ou supprimées. Si la reconnaissance doit au moins se mesurer sur l'étendue du bienfait , que d'éclatantes actions de grâces ne ferons-nous pas retentir sans cesse au pied du trône ! Mais, Sire, le grand ouvrage de la conservalion de l'état monastique resterait évidemment imparfait si la sagesse de vos conseils ne prenait en même temps des mesures efficaces contre les ravages de deux plaies intérieures qui consument insensiblement les ordres réguliers, et menacent ces corps atfaiblis et languissants d'une dissolution lente, mais inévitable. Nous parlons de la dépopulation sensible des monastères, et de Tesprit d'insubordination qui malheureusement s'est glissé dans plusieurs de ces respectables asiles.

El d'abord que l'on compare le dénombrement de chaque soririé religieuse dans les dix dernières années avec celui des époques antérieures, en balançant les morts par les professions nouvelles, on est ellVayé de voir le tableau des pertes s'étendre, s'agrandir succcssivcmeRl, de manière que s'il était permis de calculer avec sûreté, en suivant une progression semblable, tous es ordres survivraient à peine à deux ou trois générations. Ah! Siie, quel immense et déplorable vide ne laisserait pas dans l'Eglise et dans l'État cet anéantissement général ! Une multitude de lieux considérables, que la seule présence des monastères anime et vivifie, seraient enveloppés dans la ruine de ces établissements. Plus de ces entreprises littéraires, foiméesà l'ombre de la solitude, dans le silence des allaires et des passions, par le concours et la réunion des mains non moins intelligentes que laborieuses. Nulle espérance de pouvoir confier à ces corps et communautés le dépôt si précieux, et néanmoins si négligé de l'éducation nationale. Le Seigneur, irrité de nos iniquités, ne serait plus fléchi par ces fervents cénobites, dont les mains pures

Page 1