‹ Essai sur l'histoire municipale de la ville de SisteronChapitre 11 sur 16 · OU VULGAIRE , OU XIV« SIECLE · texte numérisé non relu

OU VULGAIRE , OU XIV« SIECLE

( 1391. 28 août. Regr des déllbér. f}> S. )

Sequuntur ree et causa pro quibus ambaxiatores prefati vadantadexcellentiam reginalem, juxta ordioationem consilii , E des très istas de la Bayllia.

Permierament sus lo tractament del fach del cayre per so quar son vengut à Sestaron Philipot Robert e Marot de Cbannac de part Mossen Tristan de Belfort quossi k> pay8 es de entendement de pendre acort e avenensaanbels cossi que puesta an los deniers promesses per esquivar maior»

damages quar Raybaudet de Kemusat a ben tant de Len» desquais ma dama pot aver aytre tant e plus , e sus ayso plassa alla siena maîestat de consertir es aver per recel so que sen pagara del pays (0.

Item cosin lo pays est de entendement de far autramens la melhor guerra que poyra daquels deniers contra aquels del Cayre e non de denar los deniers en autra maniera.

Item que en lo cas que lo Cayre se poyra recobrar per lo dicb tractament que sia baylas e assignas de comandament de ma dama , en mans de que ma dama e lo pays sen puestan contentar.

Item que coma la cieutat de Sestaron e sa bayllia sia

aguda taxada a pagar iiii. xl francs per cascuna paga de

la rata tocant de xx. francs consentis juxta la forma des capitols en lo conselh général days e razonabtamens non toque tant la dicha cieutat ni sa bayllia per la diminucion daquella tant per lo fuoc quant per guerras e mortalitas quant per lo castel de Barles que a mes e tresportat en la bayllia de Seyne quon ben que fos en la bayllia de Sestaron , e quar la dicha bayllia a certs castels desabitats sus cert nombre que plassa a ma dama sus ayso far remediar. Item , far e procurar an ma dama que lo dich castel de Barles retorne alla bayllia de Sestaron eneysi quant tos

(1) Une partie delà terre du Caire appartenait à Raybaudet de Remusat qui lirra, à ce qu'il parait , le ehâteau aux rebelles , après avoir fait assassiner un de ses cos-^ seigneurs. C'est a ce crime qui entraînait la confiâcation des biens que font allusion les instructions données aux députés du bailliage. Nostradamus, entre tous les historiens de Provence , est le seul qui parle de l'assassinat du Seigneur du Caire , et qui serve %JW. à |eter du jour sur ce passage. Yoy. sa chronique (p. 501 ).

APPENmCE. 213

temps es agut a sus ayso plassa a ma dama de observar los priveleges promesses consentis e donas alla dîcha cieutat et a sa bayllia.

Item supplicar a ma dama que com tôt lo pays de Sestaron et de Seyna e de lur bayllias aian sufTert grant damages e grans despens , tant per lo ceti quant per las establias c per la redempcio del dlch castel del Cayre , que plassa alla siena maiestat de consentir e donar immunitat als ditz luocs e a lur bayllias, de non pagar aquipayge de denguna causa.

Item , supplicar a ma dama que li plassa de far observar alcun Capitol per ella consentit al conselh général des officiais annuals e sus ayso consentir lettras opportunas que totz officiais que aia istat plus de un an en la dicha cieutat, non tenga plus lo offici , mas as aquel passât lan non deian los subgietz obezir.

Item , que com sian alcuns que recuson de pagar aquestos fays , que antreve letra que tuch deian par en destinctamens, an bona pena.

Item , que suppliquen a madama sobre lo facb de la Canna que sia e se mezure alla costuma days , justa la ordenensa dalcun conselh gênerai tengut en proenea per mossen Folco de Agout Senescal.

Item , que aian sal conduch de part ma dama a Bertran de la Pessa per far tractamens an bel sus lo Cayre.

Item , que suppliquen a ma dama que com sia causa que lo sus viguier et los autres officiais de Sestaron viziton trop e sens causa los castels del domani e des gentilshomes, que li plassa de consentir que li dich officiais non deian vizitar castels denguns de la bayllia sens requesta des luocs , e si o fan que li castel non sian tengut de ren donar aqucU.

214 APPEADICE.

Lettre adressée au grand Sénéchal par les trois états du bailliage de Sisteron , au sujet de l* invasion de Rajrmond de Turenne.

( 1393. 21 mars. Reg. des délibér. f> 82. )

Révèrent e tresque especial Senhor, nos nos recomandam humilment a la vostra magniûcencia a la quai plassa de saber que nos avem vist estant ensemps acampat à Sestaron per recobrar lo luoc de Brianson josta la ordenansa de tota la baylia , doas letras patens e doas clausas lasquals vos aves mandadas a yostras oi&cials de Sestaron et als sindegués e concelh del dich luac , e quant es a las letras patens en lasquals en una se conten que nos mandem encontenent très francs per fuac que son estât ordenat al concelh général tengut a Marcelha per deffensa dal pays , etc. En Fautra patent se conten que vos es enformat que contra la ordenansa per vos fâcha nos devem aver donat yioures e deniers e pategat e comersat ambe las gens estant à Brianson , etc. E en las dichas letras clausas lasquals venian alft sindegues e concelh de Sestaron se contenia que tantost degessan mandar al grant thesauriar de Prohensa très francs per fuac que lur tocava josta la dicha ordenansa de Marcelha, e el quas que non o feran aguda la resposta del présent po^tâaor , vos nos feras executar per maniera que nos pagaram e a nostres despens , etc.

A lasquals causas nostrare verent Senhor , nos vos respondem an la reverencia laquai se conven , premierament à las letras patens e clausas del fach dels très francs per fuac que son quays de una ténor que nos non avem consentit en donar los ditz très francs per fuac , ni hi sem istat à la ordenansa per laquai causa aysi quant vos avem mandat per nostres enbaysadors en Avinhon, nosnoncresem ni pensam esser tengut , e per so quar nos avem agut en aquesto baylia, Testablidade Lazer, premierament laquai a fach gran damages en aquesta baylia , après avem agut Guillen Gassias an totas sas companhas^ après la establîda de Brianson e de Thomafort , en lasquals establidas de Brianson et de Thomafort avia plus de clxxx cavals. En lasquals causas avem despendut , aysi quant es a tôt lo mont notori e manifest plus de v francs per fîiac , sens aver secors ni ajuda de pays ni de persona que sia al mont , si non de nos meseys e de la baylia de Seyna , quant ben que en ayam requist diverses voûtas lo capitani gênerai e des autres diverses senhors e ambe la ajuda de diau e lo bon concelh e vertut de nostre capitani e des autres gentilshomes daquesta baylia , nos avem recobrat lo dich luac de Lazer e avem dampnagat grandament las dichas doas establidas de Brianson et de Thomafoart , enfra lurs propres allinamens que non lur avem laysat rauba ni cavals , si non en petita quantitat , et lur avem mes e cremat , los bores dels dichs dos luacs per tal maniera e forma que non lur son remas , si non li donion, per laquai causa es estât de nécessitât que sian vengut à bon acord ambe nos autres an vostra volontat e licencia , caysînt quant par per vostras letras an grans carcs e despenssas e damages de nostras

baylias , loqual acord se es fach per volontat e ordenatioir de nostra baylla et an volontat e licencia de nostra capitani vesent que non aviam secors ni ajuda de persona que sia al mont y e las pauras gens avian estât enclaus per Fespasi de yi mes sensa far denguna besonha , e non podian ni volian plus pagar las establidas lasquals nos costan plus de

xii. francs.

Per que , nostre révèrent senhor , a nos par ben aver pagat mays que non vendria dels très francs per fuac e cresem que nostre argent sia a bonor del rey Loys nostre senbor e a ben istament del pcys aysi ben despendut quant l'argent que ses despendut en las autras baylias et vigarias de Probensa , à grant cost e petit de profiach del pays e tôt jort sens apparelhat quant gent nos vendran de sobre a far nostre dever e vostre ben plaser *^ quant es aso , nostre révèrent senhor , que vos nos mandas que vos nos fares executar à nostres despenses e cost al quas que non vos mandem la moneda , nos avem tanta confiansa en vos e en vostra justicia que vos non nos fares tort ni nos tractares piays que l'autre pays que an fach lor guerra daquestos deniars e sensa nos demandar, an fâchas lors ordenansas e lors gens darmas a lasquals nos non entendem a consentir ni avem consentit per diverses razons et causas^ lasquals vos ayram mandat per nostres enbaysadors, quant poguessan annar segurement per lo pays ^ per laquai causa sem sertan que nos aures per excusats e non nos fares ni suffertares esser fach causas per que nos calgues aver recors ad autra persona , quar aquesta es nostra confiansa, quar ayso séria per ben fach aver a vol guiardon e per so^ nostre révèrent senhor , nos es estât ordenat dengut collecter sobre a quel fach ni tal ordenar.

E quant es , nostre révèrent senlior , à la autra letra patent dels vioures non vos notificam e vos fazem sertan que de puays que nostre capitani venc aysi e las establida» foron messas, aquel de Brianson non an agut concelh j confort, ajuda, vioures per denguna causa daquestas doas baylias fin a tant que Tacord es estât fach j que nos an cambiat blat per vin e per autras besonhas , de quai blat illi avian e an ancors grant quantitat e mays fromages e cars saladas , mas de vin , ella non avian gota. De las autras baylias que an fach nos non nos eupacham , mas vos es senhor e enformas vos entrebares quonsi vay , nostre révèrent senhor , lo sant esperit sia garda de vos e vos plassa de aver nos tôt jort per recomandats. Escrichas a Sestaron lo xxi de mars.

Mossen Agout Dagout Lo senhor de Ventayrol Lo senhor de Puaypin Lo thesaurier de Valerna Messiar Guis Crespin (pour le clergé) E los sindegues e concelh de Sestaron .

Magnifico et potenti viro domino Georgio de Marlio mi~ liti regio in comitatibus Provincie et Forcalquerii senesr» oalloeorum specialissimo domino.

Autre lettre des syndics et conseil de la ville de Sisteron , au même et

sur le même sujet.

( 1393. 15 Juin. Reg. des délibér. f> 93. )

Magnifie e poysant senhor, non nos recomandam humilment a la magnificencia vostra a laquai plassa de saber que nos avem reseuput alcunas letras de part vos a nos mandadas contenen en efiect consin vos non creses que nos ignorem la ordenansa fâcha en lo[concelh redier célébrât a Marcelha per lo subsidi del très francs per cascun fuac exigire coma nos en em pogut esser enformatz per los sindegues nostres adonc en lo dich conselh istant e que vos vos meravilhas grandament , quar nos nos mostram esser renuent a pagar lo dich subsidi e per so nos comandas que encontenent tota appellacion e escusacion remogudas la dicha moneda deiam pagar al thesaurier gênerai ho a son luaga tenent en aquestas pars , quar si aquo non fazem las gens darmas vostras de nos se entendon contèntar quo sins que sia e pagar.

Per que , nostre redoutable senhor , nos vos respondem an la humilitat laquai si conven que nostres sindegues ni nos non avem consentit en lo dich subsidi ni sem ponch istat en lo dich concelh per los grans périls dels camins que adonc occurrian coma fan a présent. Totas vegadas ,

mossenhor j nos non cresem la vostra magnificencia igno* rar aysint coma es istat enformat per nostres enbaysadors , losquals sobre aquesta causa anneron expressament à la presencia vostra en Avinhon los grands despens els grans damages e las grans exactions de monedas per nos e nostra baylia fatz e sosportatz tant per lo castel des Cayre loqual ténia FillpotRobert permossenRaymon deThorena, quant per la rédemption del castel de Lazer loqual ténia chamisart enemic del rey Loys nostre senbor , quant per la rédemption del castel de Brianson loqual ténia Rigalt de Montomat per la part des dich mossen Raymon de Thorena en losquals castels e en cascun de aquellos avem tengut los setis a despens nostres e de la baylia desquais avem agut bonor fin al jort de buey • de lasquals causas, mossenbor , cresem aver facb aytant a bonor del rey Loys nostre senbor es a fidelitat nostra quant luac de Probensa segon nostre istat esensa adjutori e Tautre pays, en lasquals causas, mossenbor , avem despendut plus que non monta la rata de se que nos toca dels très francs per fuac , laquai causa em apparelbat mostrar devant ma dama la Reyna davant la quai pent la appellacion per nos facba de alcunscomandament exessieus a nos fatz de part Mossen Carie alba aysint coma vostre luagatenent o davant la magnificentia vostra quant vos plassa de ausir nos *

Per que , mos senbor , quant es de so que a la vostra magnificencia plas de mandar que los gendarmas son de entendament de pagar si aysins coma dessus es dich nos non cresem jque atendent la amor et la grant afiection que vos , nostre redoutable senbor , aves a nos e al pays que volguesses sufiertar quedampnage nos fos facb , sensa ucayson e especialment attandut que de ben facb nos auriam

avol guiardon (0 ^ quar largent que nos avGm despendut en aquellas dichas causas es aysint ben despendut coma largent que es istat despendut per al cuns autres del pays loqual es istat près en compte. Autra causa , mossenhor , non vos escrivem a présent mas que dieus sia garda de vos e comandas nos aysint coma a vostres fizels subjetz^

Los lot vostres fîzels subjetz los sindegues e concelh de Sestaron.

Magnifico viro et potentiviro Domino Georgio de Marlio militi regio in Comitatibus Proyincie et Forcalquerii Senescallo eorum speciali Domino.

(1) Le savant M. Raynouatd à qui nous avions communique ces pièces, y remarqua quelques termes particuliers dont il se proposait de faire usage dans son dictionnaire de la langue romane. De ce nombre est l'expression proverbiale que nous signalons ici, et qui est également employée dans la lettre précédente. Nous croyons qu'il n'y a pas k se méprendre sur le sens de ces mots Per hen faeh wer açol guiar-^ don; wol est l'adjectif du substantif roman avole$ta qui signifie, tort, dommage (Ro-^ çaefort, Gloss.de la lang. Rom.).

Page 1