‹ Essai sur les formes et les effets de l'affranchissement dans le droit gallo-francChapitre 23 sur 91 · I . Pertz , Monumenia , Uges , IV, p · texte numérisé non relu

I . Pertz , Monumenia , Uges , IV, p

légitimas, qui fulcfcee factus est, non demisecit,. patronus succidat , sicut supter scriptum est.

IV. Item qui haldium faCere voluerit , non illi dit quattuor Tias. Haec sunt quattuor gênera manumissionum. Tamen riecesse est propler futuri temporis memoriam, ut qualiter liberùm aut liberam thingaverit , ipsa manumissio in cartolam libertatis commemoretur. Et si cartolam non fecerit tamea libertas ei permaneat.

§ 225. De filius libertis. Si libertus qui fulcfree ,factu3 est , filius dereliquerit legetemus, sint illi heredes : si filias, habeant legem suam; si naturales, habeant et ipsi legem suam. Et si casu faciente sine heredes mortuus fuerit , et antea judicaverit se vivo res suas proprias , id est andegawere et arigawere, secundum legem Langobardorum habeat cui donaverit. Nam quantum de res benefactori suo per donum habuit , si eas non obligavit in libertatem , ad ipsum patronum aut ad heredes ejus revertantur. Et si alequid in gasindio ducis , aut privatorum hominum obsequium, donum munus conquisivit, res ad donatore revertantur. Alias vero res si , ut dictum est , heredes non derelinquerit , aut se vivo non judicaverit , palronus succédât sicut parenti suo.

S 226. Omnes liberti qui a dominis suis Làngobardis libertatem meruerint legibus dominorum et benefactoribus suis vivere debeant , secundum qualiter a dominis suis proprii eis concessum fuerit.

Voici maintenant les conclusions que nous déduisons ; l" La formule 8 parait réunir exactement les mêmes formes pour Taffranchissement d'après la Loi salique : « Si est Saliçhus, etc., » que pour la tradition, d'un bien d'après la même loi , ce dont on a la preuve dans la formule 2 ; « Si

Salichus est... *; » 2® cette formule. 8 est intitulée, comme

i. Voyez aussi sur ce poiat , Pardessus , Loi salique , 615 et s.; Zœpfl, Deut. Rechtsgeschichte, § 10 1, eiBvxmner, Zur Rechtsgeschichte derrœm. und german. UthundeUi p. 105 ^t 6. ' :

d ailleurs beaucoup d'autres actes d'affranchissement , traditio cartulœ libertatis^ ce qui indique que l'acte juridique qu'on appelle la tradition joue certainement un rôle dans l'affranchissement; 3" cette même formule 8 est évidemment en rapport avec le § 224 de VEdictus Rothari, la formule représente cette cartola libertatiSy visée par le § 224 et considérée comme nécessaire pour prouver l'affranchissement *. N'en résulte-t-il pas que si cette formule 8 donne et représente des formes qui sont celles de la tradition en général , de même les formes visées par le § 224 de VEdictus Rothari ne sont qu'une application de ce même acte ?

Mais ces déductions relatives au droit lombard et qui ne visent qu'incidemment le droit franc ne suflSsent point, et voici comment on peut compléter la démonstration pour le droit des Francs Saliens et pour l'affranchissement per denarium.

En comparant d'un autre côté la formule d'affranchissement n® 57 de Rozière avec les formules de tradition ordinaires de Rozière, n^ 216 et 286 :

Formule n° 57. Praeceptv/m régis de servo per denarium ingenuum relaœato^. lUe gratia Dei rex, dilecto fideli nostro illi. Et quia apostolicus seu inluster vir N. servo suo N. per manu sua aut illius, in prsesentia nostra, jactante denario secundum legem salicam , dimisit ingenuum , ei quoque absolutionem per praesentem auctoritatem nostram firmamus : praecipientes enim ut , sicut reliqui mansuarii , qui per talem titulum a jugo servi tutis in praesentia principum noscuntur esse relaxati ingenui ita et amodo memoratus per nostrum praeceptumplenius, in Dei nomine, confirmatus, nullo inquiétante, perennis temporibus cum Dei et nostra gratia valeat permanere

1. Pertz, Leges , IV, p. 55 : § 224 , IV© ; « Tamen necesse et propter futur! temporis memoriam, ut qualiter liberum aut liberam thingaverit, ipsa manumissio in cartolam libertatis commemoretur. »

2. De Rozière, Recueil de formules, I, p. 80. Gompar. à cette formule dans le même recueil , no» 55-61 .

FouBNiBR, le Droit gallo-franc. 4

bene iogenuus et securus. Et ut haec auctoritas firmior habeatur, manu nostra subter decrevimus roborare.

Formule n" 216. Prœcepto de Lesiwerpo per ma/nu régis *. Quicquid enim in praesentia nostra agitur vel per manum nostram videtur esse transvulsum, volumus ac jubemus utmaneat in posterum robustissimo jure firmissimo. Ideoque Vinicus iidelis noster ibi, in palatio nostro, in nostra vel procerum nostrorum praesentia, villas nuncupantes illas , sitas in pago illo, sua spontanea voluntate per fîstuca visus est werpisse vel condonasse : in ea ratione, si ita convenit, ut, dum vixerit, eas sub uso beneficio debeat possidere, et post suum dicessum sicut ejus adfuit petitio, nos ipsas villas fidèle nostro illo plena gratia visi fuimus concessisse. Quapropter per praesentem decernimus praeceptum, quod perpetualiter mansura esse jubemus , ut , dummodo taliter ipsius illius decrevit voluntas , quod ipsas villas in suprascripta loca nobis voluntario ordine visus est laesowerpisse vel condonasse, et nos praedicto viro illo et nostro munere largitatis, sicut ipsius illius decrevit voluntas, concessimus, hoc est tam terris, domibus, aedificiis, acolabus, mancipiis, vineis, silvis , campis, pratis , pascuis, aquis, aquarum decursibus, ad integrum quicquid ibidem ipsius illius portio fuit, dum advixerit, absque aliqua dominatione de qualibet rem usufructuaiio ordine debeat possidere, et post ejus discessum memoratus ille hoc habeat , teneat aut possideat, et suis posteris aut cui voluerit ad possedendum relinquat. Et ut haec auctoritas firmior habeatur, manu propria subter eam decrevimus roborare.

Formule n® 286 ^. Traditoria de terra. Veniens homo alicus nomine illo, in pago iUo, in loco que dicitur ille, ante bonis hominibus qui subterfirmaverunt, terra illa , id est tam man-

Page 1