‹ Essai sur les monnaies de Charles 1er, comte de ProvenceChapitre 80 sur 183 · BAILLIS · texte numérisé non relu

BAILLIS

Ëiionciation

Par jour.

If 09 5 48

ar

jnur.

î'ar an.

Par an.

(1) Subvicario [Avinionensi], pro anno, xx. 1. (IhiJ. folio 6, recto.)

(2) Domiiio Raginalilo, sub vicario [iMassiiiensi], c. l. turonensium. (îbiJ, folio 42, verso.)

(3) Domino Beraldo de Castellano, bajulo Draguignani, pro gadiis suis. pro im, c. L\i\ diebus, v. s. per diem, cwu I. v. s. (Ibid. folio 54, verso.)

(4) B, Hugoni, bajulo Brinonic, xu d. per diem, pro m. c. lxvi diebus, xviii 1. VI s. ; — Laiironlio, bajulo Saneti-Maximini condam, pro m. c. m. diebus, x. 1. ii. s. (Ibid. folio 08, verso.)

(5) Domino Alfanlo, bajulo [Di^rnensi], pro anno, c. 1. (Ibid. folio 82, verso.)

(6) Biijulo [Sedene], pro anno. xx. 1. (Ibid. folio 85, verso.)

(7) Giraudo [de Massilia], bajulo Parchinone, pro gadiis suis, pro xxv diebus, ii s. per diem, lxx s. (Ibi I. folio 89, recto.)

(8) Egidio. bajulo [Sistaricon.si]. pro arno, pro m. c. lxvi diebus, lxxiii 1. un s. luronen.^ium. (Ibid. folio 97, verso.)

(9) Ilugoni Slaque, bajulo [Aquensi] pro m. c. lwi diebus, v s. per diem, nii. XX. XI 1.x. s. (Ibid. folio 109, recto.)

(10) Petro de Venellis, bajulo [Aplensi], pro m. c. lxvi diebus, ii. s. per diem, xxxvi 1. xu s. turonensium. (Ibid. folio lli, recto.)

(11) Raimundo, bajulo de Thenesiis, prou, c. xlii diebus, XLviii 1. xii s., iiii s. per diem. (Ibid. folio 120, reclo.)

Il faut ajouter aux baillis, celui de Toulon, appointé annuellement à 18 1. 6 s., (1) soit 0 fr. 936 par jour et 341 fr. 6i par an, et celui de Moustiers à 2 s. (2) ou i fr. 81 par jour et 683 fr. 58 par an ; ce bailli dépendait de celui de Digne et le précédent, du viguier d'Hyères.

5. Juges. — A côté des viguiersetbaillis, siégeaient les juges. Le rationnaire de 1249, dans lequel j'ai puisé des indications complètes sur les salaires des baillis, est moins explicite sur ceux des juges; il indique : par les sommes de 15 1. 4 s., une partie du traitement du juge de Digne; (3) de 20 1. une fraction de ceux de Nice et de Digne ; (4) et de 26 1. 10 s. et 301., les derniers paiements faits aux juges d'Aix et de Grasse. (5) A côté de ces cliilTres indéfinis, le même registre en contient d'autres dans lesquels je crois reconnaître des gages annuels ; tels sont les 26 1. == 486 fr. 72 de salaire du juge de Draguignan (6) et les 11 1. 16 s. = 220 fr. 89 du juge d'Autevès. (7) Toutefois, sans négliger ces données, je ne m'y arrêterai pas et passerai de suite au rationnaire de 1264.

Marseille, jouissant du privilège d'une cour d'appel, avait un personnel hiérarchique de cinq magistrats. (8) A Avignon et

(d) Johanni Nigro, bajulo Tlioloni, pro anno, xviii 1. vi s. (Ibid. folio 62, recto.)

(2) Petro Isardo, bajulo de Mosteriis, jro anno, ii s. per diem, xxxvil. xn s. (Ibid. folio 82.)

(3) Ibid. B. d500, folios 2^ et 30.

(i) Ibid. folio 20, verso.

(5) Ibid. folios 27 et 28.

(0) Jndici [Dra^ruif^nani], pro suo ?a1ario,-xxvl. (Ibid. folio 27, verso.)

(7) Judici [Alla\csii], pro suo salario, xi 1. xvi s. (Ibid. folio 26, verso.)

(8) Domino Fukjueto de Cannelo, judici paiaiii massiliensis, pro anno, iiii. XX I. turonen.'ium : — domino Monacho. judici primat um appellationum, Lxx I. luronci;siuni, pro anno; — domino G. Luncllo, jiidici secundarum ai>pelialionum et ville superioris, lxx I. turonensium ; — domino Bertrando de Massilia, judici curie infenori.<;, lx I. regalium; —domino Petro de Trodolis, judici ejusdem curie, lx 1. regalium. (Ibid. B, 1501, folio 42, verso.)

Arles, il y avait deux juges, et un seul dans chaque autre chef-lieu de viguerie ou hailliage. Je commencerai par la cour de Marseille.

Par 111.

Le juge du Palais y touchait 80 1. de tournois == 1 .497f 60

Ciiacun des deux juges d'appel 70 1. id. =1.310 40

Chiicun dus deux juges de Ire instance. 60 1. de royaux =1.016 35

Dans les autres vigueries et bailliages, chaque juge recevait :

P;ir an.

A Avignon (1) 70 i. = 1.310f 40

Arles (2). l'un 60 I. = 1.123 20

;6»d., l'autre 45 1.= 842 40

Tarascon (3) 70 1. = 1 310 40

Draguignan (4) «0 1. = 1.497 40

Hyères (5) 70 1. = 1.310 40

Digne (6) 60 1. = 1.123 20

SistwoD (7) 40 1.?= 187 20

Aix (8) 70 1. = 1.310 40

Puget-Théniers (9) 40 1. = 748 80

Nice (-10) 70 1. = 1.310 40

(1) Domino Matheo de Papia et domino Stepliano Flori, judicibus [curie Aviiiionensi.s] pro medio anni, lxx 1. (Ibid. folio 6, verso.)

(2) Domino JoIianrii de Naveno, pro tercia parte ar.ni, xx 1.; — domi;io Rostagno Ysarn, pro tercia parte anni, xv 1. (Ibid. folio -13, verso.)

(3) Domino Nicholao Faramie, judici Tharasconis, pro anno lxx 1. (IbM. folio 21, verso.)

(4) Petro Ymberto judici [Draguignani], pro anno, ultra x I. quas habuit in conputis aliis, lxx 1. (Ibid. folio 5i, verso.)

(.5) Domino Guillelmo de Bonomancipio, judici [Arearum] . pro medio anni completi in medio septembris ultime preterito, xxxvl. ^Ibid. folio 61, verso.)

(6) Judici [Dignen,M], pro anno, lx 1. (Ibid. folio 82, verso.)

(7) Judici [Sistaricensi], pro anno, x 1. turonensium. (Ibid. folio 97, verso )

(8) Domino Melio, judici [Aquen.si] pro anno conplendo circa Purifii\'tlionem.anno Lxnii", lxx I. (Ibid. folio 108, ver-u.)

(9) Julici de Tbenesiis, pro anno, xl 1. (Ibii. folio 119, verso.)

(10) Domino Uberto Lavenderio, judici [Nicie], pro anno, lxx 1. (Ibid* folio 157.)

Les juges de Brignoles et Saint-Maximin, Apt, Grasse, Seyne, Barcelonnette ne sont pas inscrits au rationnaire de

6. Notaires. — Sous les baillis et les juges fonctionnaient, comme secrétaires ou greffiers, les notaires. Il y en avait au moins un par viguerie ou bailliage.

En 1249, leurs gages varièrent, dans les chefs-lieux, de 8 h 20 1. (1) = io9 fr. 16 à 314 fr. 40 par an ; hors des chefs-lieux, ils étaient moindres : de 3 1. =56 fr. 16 à Seyne, et même de 50 s. = 46 fr. 80 à Guillaume. (2)

Comme les émoluments annuels des notaires variaient selon leurs fonctions spéciales, j'indiquerai, à l'occasion, celles-ci dans le tableau suivant où j'ai relevé toutes les notions fournies, sur ces employés, par le registre de 1264.

Avignon, (3) greffier au criminel el secrétaire

du clavaire 20 1 = 374f 40

Avignon, deux en ire instance, l'un 30 s. = 28 08

Arles, (4) deux aux enquêtes, l'un 20 1 = 374 40

Id. deux en Ire instance, l'un lo 1 =187 20

Tarascon, (5) greffier de la cour dO 1 =187 20

(1) Notario Altavesii, vi 1. xiii s. iiu d. pro duobus partibus anni; — Kicholao, notario curie aquensis, de suo salarie, pro tercia parte anni, vi 1. xui s. nu d.; — notario [Draguignani], pro suo salarie, de vu, xx, xix diibus, VI d. perdiem, Lxxix s. vi d ; — pro salarie notarii Grasse, de diuiidio anno, nul. provincialium ; —notario Kicie, x 1. ^Ibid.B. dôOO, folios 26 à 28, verso.)

(2) Pro salarie notarii deScdena, ix s. ; — notarié Guillelmi, l s. (Ibid. 1. c. folio 29, rcclo, et 27, verso.)

(3) Notarié injuriarnm et davarie Avinionis. pro anno, xx I.; — duobus notariis judicis, pro anno, i,x s. (Ibid. B. 1501, folie G, verso.)

(4) Duobus noiariis iiiquisitionum [curie Arelatcnsis], pre loto anno, XX 1.; — duobus aliis noiariis judicuni, pro eodem termine, x 1. (Ibid. 1. c. folie 13, recto.)

(5) Duobus noiariis curie [Tbarasconis, jiro anno], xx 1.; — notario Altavesii, de eeticm termine, x 1.; — notario Camargue, de codera termine, X I. (Ibid. folio 21, verso.)

Tarascon, notaire il'Autcvès 10 1 = 187f 20

lil. notaire de Camargue 40 1

Marseille, (1) quatre notaires, l'un 20 1

Id. quatre notaires, l'un 10 1

Id. un notaire 15 1

Id. quatre d'appel tl ire instance, l'un.. 10 1

Id. un ... 8 1

Id. deux, l'un 8 1. en royaux = 135

Draguignan (2) , un 15 1

Hyères (3), deux, l'un 10 1

Id, notaire de Toulon 10 1

Brignolcs (4), un 10 i

Saint-Maximin, un 5 1

Grasse (5), un 10 1

Digne (6), deux, l'un 10 1

Id. notaire de Colmars 5 1

Seyne (7), un 5 1

Barcelonnette (8), un 5 1

Sisteron (9), deux, l'un 5 1

Aix (10), deux, l'un 15 1

(1) Duûbus notariis palatii Massilie, xl 1. ; — duobus notariis inquisilionum, ibidem, xl 1.; — cuidam notario ville superioris, x I. ; — cuiJam notario judicis appellalionum, x 1.; — cuidam notario vel aiteri, ibidem, vui 1.; — duobus notariis curiarum inferiorum, xx 1. ; — duobus aliis notariis, ibidem, xvi 1. regaiium; — cuidam notario, pro condeaapnalionibus extrahendis, xv 1. turonensium. (Ibid. folio 42.)

(2) Bertrando Rufïo, notario Draguignani, pro anno, xv 1. (Ibid. folio 54.)

(3) Apud Yeras, duobus notariis, pro anno, xx 1.; —notario Tholoni, pro anno, x 1. (Ibid. folio 61, verso.)

(4) Notario Brinonie, pro anno, xl.; — notario Sancti-Maximini, pro eodem, c s. (Ibid. folio 08, verso.)

(5) Notario Grasse, pro anno, x 1. (Ibid. folio 74.)

(6) Duobus notariis [Digne], pro anno, xx 1. ; — notario Collismarcii, pro anno, c s. (Ibid folio 82.)

(7) Notario Sedene, pro anno, pro suo salario, c s. (Ibid. folio 85, verso.)

(8) Notario Barchinone, pro anno, c s. (Ibid. folio 88, verso.) ^9) Duobus notariis Sistarici, pro anno, x 1. (Ibid. folio 97.)

(10) Notariis de Aquis, pro anno, xxx 1. (Ibid. folio 108, verso.)

Apt, (l)un 5 1 = 93f 60

Puget-Théniers, (2) un 10 1 =187 20

Nice, (3) deux, l'un ... 10 1 =187 20

Le plus rétribué des notaires du rationnaire de 1264 ne figure pas dans la liste ci-dessus; c'est le notaire ou commis de la claverie de Marseille; (4) il lui était adjugé 361.11 s. r= 684 fr. 21 par an.

7. Clavaires. — Un fonctionnaire important de la viguerie, était le clavaire ou receveur-payeur des finances de la circonscription. 11 tenait la caisse de la viguerie, encaissait, payait et rendait compte de sa gestion aux rationaux du prince. Il n'y avait jamais plus d'un clavaire par viguerie ou bailliage, si ce n'était à Marseille où il existait aussi nn receveur des gages « clavarius pignorum. » (5) Ce receveur touchait 12 1. = 224 fr. 60 par an.

Quant aux clavaires de vigueries et bailliages, ils percevaient,

Eu 1249, à Aix (6) 20 1. par an = 374' 40

• à Grasse (7) 2 s. par jour = 685 15

En 1264, à Avignon (8) 30 1 , par an =561 60

» à Arles (9) 30 1 , par an = 561 60

(i) NotarioAptc, pro anno, c s. (Ibiil folio 111, recto.)

(2) Nolario [de Tlienesiis], pro eoilem, x 1. (Ibid. folio 120, recto.)

(3) Duobus notariis [Nicie], proanno, xx 1. (Ibifl. folio 157.)

(4) Magistro Guillelmo, clerico. notario clavarie, xxxvi 1. xi s. turonensium, pro anno. (Ibid. folio 42.)

(5) Clavario [Massiliensi] pignorum, xii 1. (Ibid. folio 42, verso.)

(6) Clavario Aqucnsi, pro suis gagiis, xx l. provincialium. (Ibid. B. 1500. folio 27, recto.)

(7) Pro gagiis clavarii Grasse, ii s. per diem. de Lxix diebus, vi 1. xviii s. provincialium. (Ibid. folio 27, verso.)

(8) Giiillermo Gascho, clavario [AvinionensiJ, pro salario suo lotius anni, XXX 1. (Ibid. B. 1501, folio 6, recto.)

(9) Poncio Isnardo, clavario [Arelalis], pro aimo completo, xxx 1. (Ibid. folio 13, verso.)

En 126<, à Marseille (1) 30 1. par an = 561^ 60

à Tarascon (2) -15 1. par an =280 80

Draguignan (3) 45 1. par an =280 80

Hyères (4) 20 1 . par an =374 40

Digne (5) d8 1.1;2paran =346 32

Sisteron (6) 10 1. par an =187 20

Aix (7) 15 1. par an =280 80

Nice (8) ... iO 1. par an =187 20

Page 1