I. Art. SI. 38 et
S. Cette charte a été pobliée dans le Recueil des Ordonnançât des rois de Fnnce; mais tes éditeurs n'ont pas eo sons les yenz l'original, et le texte qn'ils en ont donné, d'après le cartilaire de Philippe- Angnsle, est irbs-faniif. En le réimprimant ici, noos avons cra pouvoir profiter
COMMUNALE D'AMIENS. 36f
attendentes, ad petitionem ipsoram, communiam eis ooncessimus ', sob obsenratione harum consuetudinum^ qnas se observaturos jnramento firmayerunt.
1. Unusqoisque jurato sao fidem, auxiliam consiliDmçpie per omnia juste observabiu
2. Quicumqae fartum fadens intra metas communie oomprehendetnr, vel fecisse cognoscetnr, preposlto nostro tradetur, et quicquid de eo agendum erit, jadicio commonionis judicabitur et flet; reclamanti vero id quod furto sublatmiï est, si potest inveniri, prepositus noster reddet; reliqua in usas nostros conver^ tentur.
3. Nnllns aliqnem inter communiam ipsam commorantem^ vel mercatores ad urbem cum mercibos venientes, infra banleucam cîvitatis disturbare présumât. Quod si quis fecerit; faciat communia de eo, ut de communie violatoie, si eum comprebendere poterit. Tel aliquid de suo, justitiam iacere.
4. Si quis de communione alicui jurato suo res suas abstulerit, a preposito nostro submonitns justitiam prosequetur; si vero prepositus de justitia defecerit, a majore vel scabius submonitus, in presentia communionis veniet, et quantum scabini inde judicaverint , salvo jure nos^ , ibi fadet.
5. Qui autem de communione minime ezistens alicui de communia res suas abstulerit, justitiamque illi infra banleucam se executurum negaverit, postquam hoc bominibus castelli ubi manserit notum fecerit, communia, si ipsum, vel aliquid ad se pertinens, comprebendere poterit, donec ipse justitiam executus fuerit, prepositus noster retinebit, donec nos nostram et communia similiter suam habeat emendationem..
6. Qui pugno aut palma aliqnem de communia, prêter consuetudinarium perturbatorem vellecatorem, percusserit, nisi se defendendo se fecisse, duobus vel tribus testibus contra percussum disrationare poterit, coram preposito nostro, Tîginti solidos dabit, quindecim scilicet communie et quinque justitie dominorum.
7. Qui autem juratum snum annis vulneraverit, nisi similiter se defendendo, legitimo testimonio et assertione sacramenti se contra vulneratum disrationare poterit, pugnum amittet, aut novem llbras, sex scilicet flrmitati urbis et communie, et très justitie dominorum, pro redemptione pugni persolvet; aut si persolvere non poterit, in misericordia communie, salvo catallo dominorum, pugnum tradet.t
8. Si vero ita superbus fuerit vulneratus, quod emendalionem non velit accipère ad arbitrium preposid et majoris et scabinomm, vel secaritatcm prestare,
des Tarianfes qai se trouvent dans ane expédition antlienti<|oe des lettres de eonflnnatlon octroyées en 1909 par le roi Philippe-Aagoste , et copiées leztaellenent sur celle de l teo. Voyez le Ree. des monitm. inid. de l'kitt, du tiers é/o/, U I, p. 180.
4. Il n'est pas besoin de faire observer que dans cette charte, comme dans une foale d'antres dn même genre , le mot coneetêimus est nne pnre formule de style seigneurial ; la Commune d'Amiens existait depuis soixante et treize ans. Le droit accordé par Philippe - Angusio aux citoyens fnt celui, non de former une Commune jurée, mais de conserver leur Commune avec seé nsiitnlions.
domos ejus, si domnm habueiit, destroetor, et catalla ejns ca|iientar ; si donram non balnierit, oorpns ejns eapietor, donec vel emendationem acœperit Tel secalitotem prestHerit.
9. Qni vero de commnnione minime existens^ aliqnem de communia peicosserit vel vnIneraTerit, nisi jndicio communie ooram preposito nostro jnstitiam exeqni Yolneht, domnm iUins^ si poterit, communia prostemety et capitaiia enmt nostra. Et si eum compreliendere poterit, coram preposito regio per mi^OTem et scabinos de eo vindicta capietur, et catalla nostra emnt.
10. Qni juratum suum turpibus et inhonestis convidis lacesserit, et duo Td très andierint ipsnm, per eos statuimns oonTinci« et ([unqiie solidos, duos sdlioet oonviciato^ et très communie dabit
11. Qui inhonestum^ alicui, de communia dixerit in andienda quimmidam, si communie propalatum fnerit, et se quod illud non dixeiit, judicum communie judicio defendere nohierit, domum illius, si poterit, prostemet conmiunia, ipsumque in communia morari, donec emendaverit, non patietur, et si emendaze nohierit, catalla ejns emnt in manu domini régis et conmiunie.
12. Si quis dfî juratione erga juratum suum fîsu^ta. Tel fide mentita, comprobatns fnerit coram preposito et majore, judicio communie punietur.
18. Si quis de communia prœdam scienter emerit rel rendiâerit, si inde ccmprobatns fnerit, prsdam amittet eamqne prsdatis reddet nisi ab ipsis predatis, vel eoTum dominas, adversus dominos communie vel ipsam oommuniam aliquid committatnr.
14. Qui clamore facto de adversario suo per prepositom et nuQorem et judices communie jnstitiam prosequi non poterit * , si postea adversus eum aliquid fecerit, illum rationabiliter communia oonveniet, ejusque audita ratione quid Inde postea agendum sit judicabit. |
15. Qui amajoribuset judicibuset decanis, scilicet servientibiis communie snbmonitus jnstitiam et judicinm communie subterfugerit, domum illius si poterunt, prosternent, ipsum vero inter eos morari donec satisfecerit, non permittent et catalla emnt in misericordia prepositi régis et majoris.
16. Qui bostem communie in domo sua scienter receperit, eiqne vendendo et emendo et edendo et blbendo^ vel aliqucd soladum impendendo , coramunicaverit, aut consilium ant auxilium adversus communiam dederit, reus communie efBcietur, et nisi judicio conmiunie cito satisfecerit, domum illins, si poterit, communia prostemet, et catalla régis enmt
17. Infra unes communie non redpietur campio conducticins contra hominem de commuoia.
18. Si quis communie constitntiones scienter absqae clamore violaverit, et inde convictus fuerit, mox domum illius communia, si poterit, prostemet, eumque inter eos morari, donec satisfecerit, minime patietur.
I. NoQs avoDS dit dpdessus, p. 343, note 3, que les mots JuttUiam fronqni sm poterit 8'appliqaaieDt non aa cas de déni de justice, mais aa défaut de poursuites de la panda plaigaast.
19. Statatun est eliam quod commimia de terris sire feodis dominonun non débet se intromittere.
20. Qui judices communie de £adsitate judicii oomprobare voluerit, nisi, ut justnm est^ comprobare potuerit, in misericordia régis est et majoiis et scabinonim , de omni eo quod h^bei.
21. Mulier dotem quam tenet nec vendere, nec in vadium mittere poterit, nisi propinquiori heredi et nisi de anno in annum. Si autem hères aut non possit, aut nolit emere, oportet mulierem tota vita sua tenere, par anuum autem locare poterit.
22. Si quis vir et uxor ejus infantes babeant, et contingat mon infantes, qnis eorum supervixerit, sive vir sive mulier, quicquid similiter possederunt de oonqnisitis, qui superstes erit, quamdiu -vixerit, in pace remanebit et tenebit, nisi in vita premorientis donum vel legatum inde factum fnerit. Quod si antequam oonvenerint. Tel Tir Tel uxor infantes habuerint, post deoessum patrisaut matris hereditas infantum ad cos redibit^ nisi sit feodum.
23. Si mortuo marito uxor superrixerit, et infantes ejus viTi remanserint, mulier de omni possessione quam Tir ejus in pace tenuerat, quamdiu infantes in cnstodia erunt, donec ipsa adTOcatum babeat, nisi sit Tadimonium, non re«pondebit.
24. Si quis ab aliqua Tidua pecuniam requisierit, ipsa contra nnnm tedtem^ non contra plures, per sacramentum se deifendet et in paee remanebit; si Tero ab ea aliquam ejus possessionem ut Tadium requisierit, ipsa se per beUum def^ fendet.
25. Si quis terram, aut aliquam hereditatem ab aliquo emerit, et iUa, antequam empta sit, propinquiori heredi oblata fnerit, et hères eam emeie noluerit^ nunquam amptios de ea illi heredi in causa respondebit. Si autem propinquiori heredi oblata non ftierit, et qui eam emerit^ Tidente et sciente herede, per annum eam in paoe tenuerit, numquam de ea amplius respondebit.
26. Si quis septem annis aliquam suam possessionem présente adversario in pace tenuerit, numquam de ea amplius respondebit..
27. Si quis alienus mercator aliquid Tendiderit, et ipsa hora pecuniam habere non potuerit, ad dominum emptoris. Tel ad prepositum domini prius damorem faciet, et si una ei justitia defuerit^ ad majorem damorem deferet, et major ei cito pecuniam suam habere faciet, quecunque dies sit.
28. Quicumque de promissione damorem fecerit nichil recuperabit.
29. Si quis major, aut scabinus, aut aliquis de justitia majoris, premium Tel acceperit vel requisierit, et ille qui dederit. Tel a quo premium quesitum fuerit, ad majorem clamaTerit, Tel testem super hoc habuerit, accusatus Tiginti solides persolTct ; et si premium acceperit, reddet.
30. Quod si accusator testem non habuerit, ille qui accusabitur per sacramentum se defendeU
31. Si quis ad prepositum clamoiem deferet, et prepositus ei jusUtiam facere
nolnerit, damator ad majorexn clamorem dereret, et major prcpositum ad rationem mittet ut ei justitiam faciat; qnam si facere reeusaverit, major^ salvo jure regio^ justitiam faciet, secundum statata scabinorum.
82. Si qnis saper aliqnem aliquid quod suum est interciaverit, et ille qui aocusabitor responderit se illud non a latrone scicntcr émisse^ hoc pro que accnsabitnr perdet; et ante justitiam per sacramentnm se defendet, si prepositus vel josticia Yoluerit y et postea in pace abibit ; et hoc idem faciet garanus, si hoc idem dixerit, tam primus quam secnndus ettertius; accusator autem hoc quod darnaverit^ sacramento conflrmabit , si Tolueiit ille qui justitiam tenebit.
83. In omni causa et accusator et accusatus et testis per advocatnm loqnentor, siyoluerint.
84. De possessionibus ad urbem pertinentibus, eltra urbem nullus causam facere présumât
85. Si Tir et uxor aliquam possessionem in vi(a sua acquisierint^ et eonim quispiam mortuus fnerit, qui superstes fuerit medieiatem solus habebit^ et infantes aliam. Si vir mortuus fuerit, aut uxor mortua fuerit et infantes Tivi remanserint^ possessiones, sive in terra sivc in redditu, (|ue ex parte mortui venerint, ille qui superstes erit nec vendere, nec ad censum dare, nec in vadium niittere poterit, absque assensu propinquorum parentum mortui, aut tlonec infantes ejus absque custodia fuerint.
36. Si qnis prepositum régis, in placito vel extra placitum, turpibus et inhonestis vërbis provocayerit, in misericordia prepositi erit^ ad arbitrium majoris et scabinorum.
87. Si qnis majorem in placito turpibus et inhonestis yerbis proyocayerit, domus ejus prostematur ; aut secundum pretium, domus in misericordia judicum redimatur.
88. Si qnis juratum suum perçussent yel yulnerayerit, et ille qui i)ercu5sus fuerit clamorem fecerit quod pro yeteri odio percussiis sit, percussor rectum faciet, secundum statuta scabinorum, pro ictu, et post hoc pro yeteri odio, aut per sacramentnm se purgabit^ aut rectum faciet communie, et noyem libras dabit^ scilicet Yi Hbras communie et lx solidos justitie dominorum, et persolvetmedietatem recti infra octo dies, aut totum, si scabini yoluerint. Nullus enim pro eo qui percusserit, quicumque sit, aut yir aut mulier aut puer , sacramentum faciet.
89. Si major cuiH communia et juratis in causa sedeat, et aliquis ibi suum juratum percusserit; illius, contra quem in causa plures testes exierint, qui primus ictum dederit, domus prostemetur.
40. Qui autem in causa jurato suo conyiciatus fuerit, yiginti solidos communie persolyet, ibi justitia dominorum nichil capiet.
41. Qui juratum suum in aquam aut in paludem jactayerit, si clamator unum testem addaxerit, et major immunditiam yiderit, ille malefactor lx solidos per- BoWet et de hiis habebit justitia dominorum xx solidos. Si immundus nullum
testem habuerit contra sanguinem vel inuntinditlam, per sacramentiun se dcfcndct, et liber abibit.
43. Qui vero juratum saum, senrnm rccredentenii traditoiem, wisiot \ id est coup^ appellaverit, viginti solidos pcrsolvet.
43. Si filins burgensis aliqnid forifacti fecerit, pater e]u8 profilio jnstitiam communie exequetur. Si autem in cnstodia patris non fueiit, et snbmonitns, jnstitiam snbterfngerit, nno anno a civitate ipsnm extranenm esse oportebit Si autem anno preterito, redire volnerit, secnndnm statnta scabinorum preposito et majori reaum faciet.
44. Si conventio aliqna facta fuerit ante duos vel plnres scabinos, de conventioQC illa amplins non snrgct campus nec dnellum^ si scabini, qui conventioni intcrfuerint^ hoc testificati fuerint.
45. Omnia ista jura et precepta que prediximns majoris et communie, tantum sunt inter juTi^tos. Non est eqnum judicium inter juratum et non juratum.
46. Ambianensium solebat esse consuetudo^ qnod, in festis apostolorum , de unaquaqno quadriga per unam quatuor portarum urbis in villam introeunte, Guarinus Ambianensis arcbidiaconus obolum accipiebat. Major vero etscabini, qui tuuc temporis extiterunt, per consilium Theodorici , tune episcopi Ambianensis^ coDSuctudinem prefatam ab arcbidiacono, quinque solidjs et quatuor capouibus, cmcrunt et ad censum ceperunt ; et censum illnm ad fumum Firmini de Claustro, extra portam Sancti Firmini, in valle sitom, arcbidiaconus sumit.
47. De omnibus tenementis ville justitia exhibebitur per prepositnm nostrum, ter in anno, in placito général! : videlicet in Natali domini, in Pascba et in Penthecoste.
48. Omnia autem forifacta, que infira banieugam civitatis fient, major et scabini judicabunt, et de illis jnstitiam facient, sicut debent, présente ballivo nostro, si ibi voluerit interesse; si vero intéresse noluerit, vel non poterit^ pro ejus absentia jnstitiam facere non desincnt^ sed debitam jnstitiam facient, eicepto tamen mullro et raptu^ quod nobis et successoribus nostris in perpetuum retinemus, sine parte alterius.
49. Catalla vero homicidarum, incendiariomm etproditorum nostrasunt absolute, sine parte alteiiùs. In catallis vero aliorum forefactorum retinemns nobis et successoribus nostris id quod habuimus et habere debemus.
50. Bannum in villa nullus potest facere , nisi per regem et episcopum.
51. Si quis bannitus est pro aliquo forifacto, excepto multro^ homicidio, incendie, proditione, raptu, rcx^ vel senescallns, vel prepositus régis, episcopus, major, unnsquisque eorum semel in anno^ poterit eum conducere in viUam. '
52. Volumns etiam et communie in perpetuum quittamus et concedimus, quod^ nec nobis , nec successoribus nostris , liceat civitatem Ambianensem vel communiam extra manum nostram mittere, sed sempei régie inhereat corone.
