Il CO.NARI
conatus est virtus movendi » qua pollent extensa , impedita, an, ut maxime impedita sit , aliquo pacto explicatur tamen? an omnino explicari nunquam potest? si quo tamen pacto explicatur, is verissimus motus est ; sin autem nullo pacto explicari po. test, quod hoc vis genus est, quae semper sit irrita? cum vis fieri nulla possit, quiu quo momento fit, explicetur; ut quod vim facit tantum intendatur, seumoveatur. Quare si naturae efFecta omnia percurramus, eamotu, non conatu, nasci comperiemus. Vel ipsam lucem, quae temporis momento dif- i-wtm mo fiindi videtur , physici optimœ notœ docent , tempo- °*° " ^*^^' ris successu fieri et vero motu. Atque utinam lux instanti fieret, ut ex puncto luculentissimum naturae opus natum baberemus. Etenim si lux instanti temporis gignitur, dari id puncti efFectus in natura necesse est; nam instans temporis loci punctum affectatur. Igitur si lux est directio orbiculorum , quae in instanti fiât , orbiculi baud possunt in una sui parte dirigi, quae extensa sit. Nam extensa sunt extremis disterminata ; extrema mediis dissita: extrema autem, et média tempore et vero motu per- Gumintur. Itaque quo lux conatu et temporis instanti gignatur, orbiculi in punctis, quorum nulla pars sit, dirigi debent ; en res in natura esset, quae nuUam haberet extensionem. Sed enim ista puncta, in qoibus diffundi lucem , oboriri tenebras dicunt , smit nimis corpulenta; nec pro gracili geometriae ingenio exinanita , sive potius ex metaphysicae subtilitate extensione omni spoliata. Quare extante jam natura, ubi sunt diversi generis extensa, quorum alia dnra, alia pervia , nuUi sunt conatus, sed veri
. . - Naturae effecu
motus. Itaque naturae jam extantispliaenomena non minute et povirtute et potestate explicare par est. Jam enim me- **'*''*'^ «pHca-
* * * re physicot de-
decet.
«™.""o» 84 LIBER PRIMDS,
CONARI.
liorum virtute physîcorum illud disserendi genus per studia , et averstones naturœ , per arcana ejmdem consilia , quas qualitates occultas vocant , jam , io- Quam, sunt e physicis scbolis eliminata. Superest cabuium e phy- adhuc cx metaphysica id conatus vocabulum. Quare ticis tchohs ad ^^ disscrendî f^enus de rébus physicis omnino
metapbysicas a- i ^ r J
mandandum. perficiatur, 6 physicoruQi scholis est ad metaphy- Namra motus gj^jQg amandandum. Nos autem haec ad extremum
est : priudpium i • • i
motus conatus: conficiamus. Matura est motus; bujus motus inde-
nw dIm *^^°* ^^^^^ movendi virtus conatus ; quam excitât infinita
mens in se quieta , Deus. Naturae opéra motu perfi-
ciuntur, conatu incipiunt fieri: ut rerum genèses
motum, motus conatum, conatus Deum sequatiùr^
s in.
Motus omnes compositos.
composiiaï rei Compositde Fci modum compositum esse necesse
compositus mo- mf • i . i i
dus. ^t. Nam SI modus res ipsa est ita se habens , et res
extensa partes babet; modus rei extensae sunt plu-
ut Sgura. res res , quae ita disponuntur. Et vero figura modus
compositus est, nam tribus minimum lineis constat:
ixKîus. modus compositus locus, nam tribus constat di-
mensionibus : modus compositus situs , is enim est
Tempos. plurium locorum ratio : modus compositus tempus,
nam duo loci sunt, quorum alter stat, alter move*
tur. Quod et ipsum norunt auctores latinae linguœ ,
quibus promiscuus particularum usus, et quibus
utinis ioci ac locus ct quibus tempus significatur, ut illa ibi pro
tempons part»- f^f^Q ^ (j^j^ ppo postca , uscjuam , Tiusquam pro unquam
nunquam , et si qu8e sunt ejus generis aliœ. Ad haec Moins. exempta compositus motus , nam unde, qua y et quo
Motos nullos .\ m • . • 1
reclus. constat. lum quia omnes motus aeris circumpulsu
SIVE METAPHYSICUS. 85 "«m»oM„B
OOMPOSITOf.
fiunt , simplices , rectique esse nullo pacto possunt. Et quod corpora, sive per aerem decidentia, sive per aequor, sive terrœ, sive maris progredientia , lineam rectam describere videantur, ea tamen re ipsa recta non est. Nam rectum ^ et idem res meta- nectiim,etiphysicae sunt. Idem ipse mihi videor ; sed perenni ,^" i^* ™*i^ acoessuet decessu rerum, quae me intrant, a me physicae pnexeunt, quoquo temporis momento sura alius. "^^^^ Sic quoque rectus qui videtur motus , omni temporis momento pravus est. At si quis hœc ex geometria spectet, facile metaphysica cum physicis componet. Nam ea una est verior hypothesis , qua ex metaphysica in physicam descendamus. Ut enim vt carra Unea
1* ^ ^> .ex iDonmeri»
prav» imeœ componuntur ex rectis; quare circu- ^g^^j^ j^^ ^^ lares ex indefinitis rectis constant , quia constant "»» «» inJcEnipunctis mdennitis ; ita compositi extensorum motus constat. ex simplicibus punctorum conatibus componmitur. Prava sunt in natura et imperfecta , supra naturam rectum, pravorum régula. Sed extensorum conatus ad rectos motus hodie eo firmatur , quod si corpus libère, hoc est per non obstantia moVeretur , recta quidem et in immensum moveretur. Sed id fingere Naiiut motnt primo prohibet, quod qui id fingunt motum défi- J[|,|î'^'°°^' *^* niunt viciniae corporum mutatione. Qusenam autem vkiuia. vicinia in vano? Dixerit quis viciniam loci, unde primo motum est corpus, spectandam esse. Sed si idspectetur, quo pacto illud immensum? An in im- idem est fingere menso quid vicinius, quid longius? Si iste id fatea- ne'^moTMi"**! tar, quid a scholastico distat, qui spatia vnaginaria tpatia imaçinaproponit. Nam ejusdem mentis est ab ultima summi '^ ^ cœli superficie inane spatium imaginari; et confingere a loco unde primo corpus motum est , id longius longiusque per immensum inane promoveri. Deinde id fingere natura omnino non patitur. Et- Ueo consunt
xoTcso»... 86 LIBER PRIMUS,
ooMi'osrros.
enim ideo constant corpora, quia moventur in
corpora, qnia , . * » .
moTenttir io pleno; et ideo plus nunusve constant, quia plus pieno. miuusve obsistunt aliis, ipsisque ab aliis obsistitur.
Quae obsistentia nisi sit, nedum non moveretur, neque recta, neque adeo in infinitum; sed ut, si ex loco subduceretur omnis contentus aer, locî pa* rietes compingerentur, ita corpus in inane eductum dissiparetur. Norunt id verum sapientes lincurUiiniro^ guffi latin» auctOFCs , recta metaphysica , pbysica potiue. prava esse ; cum Latini, religionis caussa, nihil ab
opposîto recte dicant : quasi nihilo opponatur rectum, exactum , perfectum, infinitum; et finita, prava , imperfecta sint pêne nihil.
s IV.
Extensa inquiéta»
^. Quies res metaphysica est, pbysica motus. Et
Qaiet rei me- ^ * J » r J
taphysica est, fiugcre coppus cx sc integTum, seu, ut aïunt, indif- P ytica motDs. fg^eng gj moveudum quiescendumque, id pbysica
non sinit; neque enim licet fingere quid in natura, et extra naturam simul. Matura enim motus est, quo res componuntur, vivunt, dissol vun turque : et in omni temporis momento aliud nobiscum compo- CompoMtum uj^ur, aliud a nobis dissol vitur. Quare compositum
etsemoTeriett. ^ , ^ *
esse moveri est. Motus enim est viciniœ, seu sitiis
mutatio : nunquam non corpora corporibus vicina
situm mutant: semper corpora effluunt, semper
viu rerum influuut : ct haoc est vita rerum, fluminis nempe
aminit instar, jnsiap^ quod idem videtur, et semper alia atque alia
aqua profluit. Quare nihil in natm*a banc corporum viciniam , seu eundem situm , vel momento quidem temporis obtinet. Et iilud placitum , quod res per-
SIVE METAPHYSICUS. 87 °^«»»* ■«-
Perfecu qniet in nsitura dod
QOIBTA.
gant obtioere formam, qua semel ppseditœ sunt, scholas decet, quœ ista tutoria naturœ consilia in rerum naturalium caussis habent. Mam sane qusD ^<»''i°* p^y»-
... « . ca e»lcontinenf
cujusque rei natundis propria iorma est, cum omni ^eî mutatio. temporis momento ei accédât aliquid, vel decedat? Quare forma physica nihil aliud nisi continens rei matatio est. Igitur ista perfecta quies omnino e physica est procul eliminanda. ^*^-
Motus incommunicari.
Motus nihil aliud est uisi corpus quod mov«tur ; ac, si pro severiori metaphysica loqui velimus, non tam quid est quam cujus. Nam modus corporis est , qui a re , cujus est modus ^ nec mente quidem secernitur. Quare tantundem estmotum communicari, Motum comquantum corpora penetrari. Nec sane minori repre- ""°**^?"» P*^"
* * » ^ Detrun coqwra
hensione dignum videtur hoc placitum, motom a est. corpore in corpus communicari , quam illud de at- Motut ' comtractionibus , motibusque, qui ob iîigam vacui vulgo man«iai>oeinisdiolarum obtinet : nam tantundem mihi videtur , videtur. corpus projectum secum ferre omnem manus projidentis impulsum, quantum aerem in antlia haus tnm post se aquam sursum attrahere. Jam virtute physicœ melioris per prseclarissima expérimenta istœ attractiones veri aeris circumpulsus comperti suDt : et in id placitum constantissime itur, motum ^^^j, ^^^^^ omnem impulsu nasci. In hos scopulos impingit , impuUu nasctqui extensa qusedam quiescere putet. Sed qui omnia perenni motu moveri , et nullam esse in natura quietem inteiligit, is corpus, quod quiescere videtur, manus impulsu non excitari ad motum , sed ad
Deuf omnit motua auihor.
In nobis est motai determi-
»«"»> .«coM- 88 LIBER PRIMUS,
MUMICABI.
alium motum determinari; nec nostrum esse movere quicquam, sed Deum omnis motus authorem, eumque excitare coDatum ; conatum autem incipere motum ; motus vero in nobis esse determinationem ; ac determinationes alias ex alio machinarum gênera naUo. fieri; et communem omnium motuum machinam
Commun» om. ^erem , et circumpulsionem esse sensibilem Dei
nium motuum ' r
machina aeris manum , qua omuia moventur; singula vero quœ- Moiu?commu- 4"® aliter atque aliter moveri, peculiari machina Dis aeris, nt quodque sua conficiet. Et si omnis motus localis
evadit cujus- . « . ., i* •
quepropriiis. ^^^y ^^ impulsu nascitur , nullum sane discrimen Omnea motua admiserit motum inter quo aqua syphonem subit ,
ex impulsu le- . i i i • . . i
caiea, et uniiu quse omui procul duoio aens manu m syphonem roodi. effertur, et quo projecta per patentem aerem pro-
moventur. Quin nec inter projectorum motum , et motum quo flammaardet, planta adolescit, bestia per pra ta lasci vit, quicquam difFerre judicabit. Omnes enim sunt aeris circumpulsus : et uti peculiarium ope machinarum communis aeris motus, motus flammae, plantae, bestiseque fit proprius, ita evadit proprius projectorum. Certe calor, quem pila promotu concipit, ei non est a manu communicatus : et tamen is calor certo certius est pilae proprius. Quid autem calor nisi motus ? Igitur manus est machina peculiaris projectus , qua et deter* minantur nervi, qui sunt in motu ad manus inten* tionem; et determinatur corpus , quod est in motu ad aliter se movendum ; et determinatur aer circumfusus , qui in motu quoque est, ad promovendum projectum : ethacc machina communis , nempe aeris circumpulsio , evadit propria corporis projecti : quare proprius ejus est calor, et saepe ignis.
SIVE METAPHYSICUS. 89
mus.
tus.
vitaevehiculam.
