‹ Étude Sur L'Office De Girone En L'Honneur De Saint CharlemagneChapitre 33 sur 68 · DE VICTORIA HABITA JUXTA MONASTERIUM DE AMER · texte numérisé non relu

DE VICTORIA HABITA JUXTA MONASTERIUM DE AMER

Cum: autem sanctus imperator anxiaretur de victualibus, que portabantur super mare et Dominum deprecaretur, nunciatum est ei, quod omnia navigia erant in portu, qui dicitur de les Medes. Qui cum audisset gaudio repletus misit illuc, ut victualiareportarentur ad locum de Ramis 1. Postea cogitavit imperator accedere ad civitatem, ut eam {2° col. | perfectius 12 obsessam et undique artatam facilius eam haberet. Interim veniunt sui exploratores, quos ipse miserat ad explorandam terram et loca, qui nunciaveruntei,quod multitudo armata peditum ac militum Sarracenorum Aragonie, Urgelli et Ausonie et aliarum terrarum veniebant ad succurrendum civitati Gerunde et dedebant transire per vallem Hostalesii. Karolus autem cum magna milicia 53 et fortitudine peditum electorum, dimissis tentoriis et monte de Ramis munito 14, exivit eis obviam. Et illa nocte posuit se ad quiescendum et ad expectandum omnes, qui cum eo veniebant, in loco qui dicitur Sanctus Madir, ut congregatis omnibus potencius ‘5 vallem intrarent. Ideo vocatur sic quod ipse hedificavit '6ibi ecclesiam sancti Emedirii 7. Cumque fuissent [v°, col 1] omnes sui congregati et armati ingressus est vallem Anglesii et, cum fuissent in quadam planicie 8, que est'° inter duos montes, obviavit Sarracenis manu armata

Variantes : 1) eo quia W — 2) Vincentii W — 3) Spania V — }) duci reddendam T°— 5) profetans W — 6) Terracone W — 7 capitanea ductrix W — 8) Hispania W — 9) Ce litre manque dans V — 10) L’initiale de cum manque dans T — 11) montem de Ramis prius W — 12) perfecius Ÿ — 13) multa milicia W — 14) munitis TV 15) potentibus W —- 16) edificavit VW — 17) emitterii W — 18) planitia W — 19) quod est 1.

venientibus cum multitudine maxima. Tunc signans se imperator signo crucis et comendans se et suos Christo et matri ejus cum magna fiducia agreditur bellum contra eos. Duravit autem bellum usque ad horam vespertinam et victi fuerunt Sarraceni et quasi innumerabiles interfecti et dederunt terga fuge per devia queque. Ipse autem imperator remansit illa nocte in campo cum suo exercitu. Construxit autem in ipso loco monasterium monachorum nigrorum ad invocacionem Virginis gloriose beate Marie et dotavit ipsum. Quod monasterium vocavit Sanctam Mariam de Amerio ratione aque, que transit indeque vocatur Amer [2° col.] et etiam, quia ille locus fuit amarus Sarracenis. Inde autem recedens, reversus est ad montem de Ramis cum gaudio. Post autem tres dies Deo $ibi inspirante accessit ad civitatem Gerunde et obsedit eam undique, ut nullus posset : faciliter ingredi aut exire. Ipse autem personaliter posuit se et sua tentoria in monte vocato Berufa? contiguo valli tenebrose et fecit debellare per multa prelia civitatem et nequivit eam caperes.

Quadam autem die Veneris hora completorii facie celi serena et sole occidente ipso imperatore devote orante et celum contemplante, apparuit signum magnum in celo aereo, videlicet crux magna rubea lumine magno undique adornata super mesquitam et palacium 5 regis Sarraceni. Stetit 6 quasi per tres horas videntibus [fo 13 r°, 1° col.] et gaudentibus Christianis atque mirantibus 7 Sarracenis. Significabatur autem, quod $ Christus, qui fuit corpore tribus diebus in sepulcro et anima gloriose in Inferno cum sanctis Patribus et qui resurrexit tercia9 die, debebat in civitate Gerunde regnare et crux sua extolli etadorari tanquam vexillum *° nostre redemptionis. Et illis tribus horis, quibus apparuit crux, pluit sanguis gutatim ad modum pluvie estivalis et statim, quando erat in terra ”, apparebat crux sanguinea noviter effigiata divina virtute. Significabatur autem, quod merito sanguinis Jhesu Christi, quem efludit in ara crucis pro nobis imperator !? et sui ipso signaculo crucis consignati caperent civitatem, haberent de inimicis crucis maximam victoriam et triumphum

Variantes : 1) possit Ÿ — 2) Barufa W — 3) eam facere W — 4) Le titre manque dans V — $)palatium Ÿ — 6) Stetitque V — 7) mirantibus et contristantibus V — 8) enim quod V — 9)tertia W— 10) Vexillum manque dans T—11) esset in terra Ÿ — 12) imperator vero tunc et PJ.

Coucer. — Office de Girone. 6

juxta promissum beate: Virginis diu desideratum *. Denique imperator 3 videns hoc signum {2€ col.] reddit Domino laudes et Virgini gloriose# et beato Jacobo dicens, quod, ultra invocationem beate s Virginis capitaneam, faceret in capite ecclesie altare Sancte 6 Crucis promittens quod primam civitatem,quam caperet per se vel per alium, [sub] invocationem?, principalem Sancte Crucis ordinaret (quod et factum fuit cum per filium suum primogenitum Ludovicum postea fuit civitas Barchinone capta) et quod faceret signum crucis sanguineum in vexillo dicte civitatis sicut apparet ? in hodierno die. Post tres autem dies imperator paravit se toto animo cum exercitu suo ad capiendam civitatem. Et invenit, quod tercia die a dicta visione celica, videlicet die dominica, hora nocturna omnes Sarraceni fugerant propter timorem territi dictis signis. Tunc imperator gratias agens Jhesu Christo et beate Virgini 1° [ve, re col.] et beato Jacobo et principi Ecclesie Michaeli :: ingressus est civitatem cum gaudio indicibili et cum devocione mirabili. Ordinavit autem quod.illa die dicerentur due’? misse sollempniter in mesquita Sarracenorum, quarum prima fuit de beata Virgine et secunda de Sancta Cruce. Mandavit autem ibi fieri magnam ecclesiam etfortem, cujus altare majus esset beate Virginis gloriose sicut ipsa predixerat in campo Mileti 5 et quod juxta majus desuper esset altare ‘4 Sancte Crucis propter signum crucis, quod apparuerat in celis 5. Ordinavit etiam ibi episcopum quemdam canonicum Sancte Marie ‘6 de Podio Francie et aliquos :7ejusdem sedis fecit inde canonicos 18 et voluit, quod iste due sedes essent germane et socie 19. Dotavit autem sedem ornamentis preciosis 2° et jocalibus et muneribus multis deditque ei quatuor villas, videlicet Bascaram, Ullianum, Fontanetam, que nunc vocata est La Bisbal, et Castrum de Valoses 2: et semper quamdiu vixit habuit ad istam Sedem magnam devotionem.

Tel est le texte complet de ce second récit de la prise de Girone,

Variantes : 1) beatae V — 2) ; diu desideratum wanque dans V — 3) Deinde imperator W — 4) gloriosae V — 5) beatae P — 6) capitae eëclesiae altarae sanctae crucis W— 7) alium invocationem T — 8) sic apparet T — 9) dictae V — 10) beatae Mariæ V — 11) ecclesiae Sancto micaeli W — 12) duae V — 12)IStCU ter mileti manque dans V — 14) altare majus V — 15) cœlis — 16) Sanctae Mariae W— 17) canonicas T — 18) Franciae et alii quos V— 19) istae duae ; germanae et sociae W— 20) procciosis Ÿ — 21) Raloses 7.

dont la découverte pose à nouveau, et mieux que n’avait fait le fragment du Widimus, la question de ses rapports avec l'Office liturgique. Un des principaux arguments, sur lesquels M. Schneegans avait appuyé l'opinion que l’on connaît ‘, était l'absence dans le second-récit de l'introduction et de la mention des combats livrés en Roussillon, qui figurent dans l'Office ?. La restitution du texte intégral de ce récit, où se trouvent bien l’une et l’autre, est de nature à ébranler la solidité de ses conclusions.

En outre, toute son argumentation procède d’un point de départ qui est, au moins, discutable. Il affirme, en effet, que le récit de l'Office ne peut pas être le récit original, mais seulement un abrégé d’une version antérieure et plus développée. Il n’en a, du reste, d’autres garants que les erreurs. et les obscurités qu'il avait cru trouver dans ce récit. Or, une étude plus attentive nous a conduit à une conclusion contraire 5. Il n’y a pas, dans l'Office, une seule erreur, une seule obscurité, qui tienne vraiment à la conception du récit. La seule, que nous y ayons relevée, tient uniquement à la tradition du texte et à une altération partielle du manuscrit unique qui nous l’a conservé. Nous y avons, du reste, remédié par une correction, qui a, pour elle quelque vraisemblance. Par ailleurs, le récit, toujours clair, se suffit à lui-même. Rien ne nous oblige, pour l'expliquer, à supposer une autre rédaction, dont il se serait maladroitement inspiré. Ainsi, la base même de l’argumentation venant à manquer, on peut mettre en doute les conclusions de M. Schneëgans, et c’est une nouvelle raison de reprendre à nouveau lexamen de la question.

Les deux récits étant ce qu’ils sont, l'hypothèse la plus naturelle consisterait à se les représenter comme inspirés directement l’un de l'autre. D’une façon plus précise, l’un étant essentiellement court et concis, l’autre, au contraire, long et amplifié, la première façon qui se présente à nous de concevoir leurs rapports consiste à se

NC NES D RTL 2. Cf. Schneegans, op. cil., p. 73.

Page 1