PIÈCES JUSTIFICATIVES

ACTE DE VENTE D'UNE TERRE DEPENDANT DE SAINT-LUBIN DE SUEVRES, SISE DANS LA VILLE DE BLOIS « IN VETUS (sic) CASTELLO )). BLOIS, DECEMBRE

£ Magnifico fratri Odolgarii et uxor sua Siranna emptores. Nos enim Siefredus et uxor sua Ingelsindis necnon et Godolbertus et uxor sua Rainberga vendi tores. Constat nos vobis vendere vel tradere terra cum ortile de ratione Sancti Leubini et de hereditate Aldefredi : Habet ipsa terra in longum perticas iuior et in transversum similiter et est in Bleso Castro, intus, in vêtus Castello. Terminatur de utrisque parti bus ipsa terra. Unde accepimus a vobis pretium sicut inter nos bene complacuit vel aptificum fuit, hoc in argento solidos v, ita ut ab hac die quicquid de ipsa terra facere volueritis, eo modo ut annis singulis missa Sancti Leubini, qme est in mense septembrio, in censum denarios n exsolvant. Si quis vero si fuerit post liunc diem aut nos ipsiaut ullaemissapersona qui contra vos vel contra hanc venditioncm istam aliquam calumniam aut repetitioneni inf rangere prœsumpserit illud quod repetit non vindicet, sed insuper contra cui litem intulerit solidos lx niulta componat. Et ha?c venditio ista omnique tempora firma permaneat inconvulsa. Actum Bleso Castro.

Signum Siefredi, — Signum Ingelsindis, uxor sua, — Signum Godolberti, — Signum K'ainbergane, uxore sua, — Signum Gilethardi, — Signum Badelindis uxore sua, qui hanc venditionem istam fieri et adfirmare rogaverunt. — Signum Aldefredi cujus hereditas est. Signum Hildramui. Signum Anseberti. Signum Warini. Signum Gauzfredi. Signum Hildebranni. Data in mense decembrio, anno X, régnante Karolo regc.

t Ego, Haimo, indignus presbyter, subscripsi.

bives de Loir-et-Cher, B, Prévôté de Suèvres. — Original bien consen Remarquer dans ce texte La contusion des cas, les noms propres tous germaniques, le génitif germanique du nom de femme Rainberga [Signum Rainbergane, ■■<■ sua). — La dernière ligne c-i en cursive allongée.— I n ste du texte est on minuscule carolino. — Les deux chrismes son! informes.

GRANDE CHARTEDE PRIVILÈGES, ACCORDÉE PAR LOUIS Ier ( iOMTE DE BLOIS ET DE CLERMONT-SUR-OISE. — MLOIS, 7 JUIN 1106.

[I] In noraine patris el liln et spiritus sancti, amen. Ego, Ludovicus, cornes Blesis et Claromontis, ad honorera Dei et patrie utilitatem, omnibus tam futuris quam presentibus notum fieri volo quod, amore Dei et pro remedio anime mee et animarum boni patris mei felicis memorie comitis Theobaldi et antecessorum meorum, laudantibusetconcedentibus domina matre mea Adelicia comitissa et uxore mea Kathcrina et fratre meo Philippo et sororibus meis Margarita, Isabella, Adelicia, salvo jure ecclesiarum et militum, omnes homines Blesis infra banlivam Blcsi^ manentes tailliam michi debentes et eorum heredes, a taillia, ablatione, impruntato et roga coacta de cetero penitus quitto et inmunes esse concedo. — [II] Quicunque vero Blesis vel infra banlivam Blesis herberiagium habebit, quinque solidos Blesensium singulis annis persolvet tantum et pro unaquaque domo quam prêter herberiagium habebit quinque solidos similiter, exceptis pressoriis nisi domini ibi manserint vel aliis locaverint. — [III] Siautem herberiagium divisum fuerit, quotdomusex eo facte fuerint, pro unaquaque domo quinque solidos persolvent. — [IV] Si aliqua domus décident, ita quod platea a domo vacua remaneat, ego nichil ibi capiam, donec platea reedificetur. — [V] Reddetur michi hec censa vel mandato meo in festo sancti Hillarii. — [VI] Si quid autemde censa hac ea die reddendum defecerit, deffectus die crastina in dupplo a burgensibus communiter michi reddetur. — [VII]Si pauperes se gravatos esse conquesti fuerint ad consilium et moderamen bonorum virorum, super quos consilium ville erit, super pauperes dispensabitur. — [VIII] Omnes Blesis infra banlivam Blesis manentes qui de mea servili conditione erant et eorum heredes et teneuras ab omni jugo servitutis mee penitus quitto et absolvo. - [IX] Quilibet res suas, si vendere voluerit, vendat; et, si a villa recedere voluerit, liber et quietus recédât, nisi forisfactun fecerit; et, si forisfactum fecerit^ ad judicium ville, antequam recédât, illud emendabit. — [X] Quicumque Blesis vel infra banlivam Blesis mansurus venerit, manere ibi poterit justitiam faciendo secundum ville consuetudines. — [XI] Forisfacta vinearum, pratorum, viridariorum et hortorum, sicut ante, mea sunt. — [XII] Qui equos vel alia animalia hominum Blesis vel banlive in meis nemoribus invenerit, non ducet illa nisi Blesis ad ballivos meos. — [XIII] Quilibet, quocumque die, plegium suum extra domum suam nantare poterit, si eum esse plegium notum fuerit vel nisi plevinam negaverit antequam nantum capiatur ; ego plegium meum nantabo sicut soleo, nisi plevine emendande plegium dederit. — [XIV] Creditionem in meis cibis et

comitisse Blesis emendis ad très persolvendam raenses habeo. — [XV] Pretium ciborum meorum et comitisse habeo, sicut soleo. — [XVI] Qui vadiuin elerici vol milites vel alicujus servientis mei habebit, non tenebit illud ultra viginti dies nisi spontesua; et tune sine causa vendere poterit.

— [XVIIJ Nullus eorum capietur vel captus tenebitur vel ipsius res, si plegium veniendiad jus dare poterit, nisi pro multro, proditione, thesauro invento, incendio, horaicidio, rapto, furto super accusatum manifestis.

— [XVIII] Quicumque possessionem suam Blesis vel infra banlivam habuerit, nichilex ea perdel prôquocumque forisfacto, dumjuri stare poterit.

— [XIX] Nullus, Blesisvelin banlivamanans,extraBlesismichi biennum vel corvatam faciet. — [XX] Mecum vel cuin raandato meoin exercitum et expeditioneni meamibunt, sicut soient, ubicumque voluero, quotiens submoniti fuerint. — | XXI] Nullum de foris banlivam tailliam michi debentem retinere poterunt, nisi de meo assonsu. — [XXII] Tabernarius pretium lagene recipiet; de appertione taberne denarium habebit; quotiens tabernam minorabit, obolum; et hoc totum sine procurations.

— [XXIII] Mollendinarii annonam ad pondus récipient et ad idem pondus reddent. — [XXIV] Nullus ante horam tertiam quicquam émet ad revendendum. — [XXV] Venditionem vini mei ad bannum habeo, sicut soleo. — [XXVI] Quotiens prepositus Blesis aut servientes aut custos turris, sive sit miles sive serviens, innovabuntur, unus post alterum juret se omnes lias consuetudines stabiliter etbona fîdeservaturum.

— Ego etiam eas firmiter et fideliter tenendas propria manu mea juravi, et, ex precepto meo, juraverunt Gaufredus Conterus, Petrus de Villabeton, Hugo de Cormereto, Gaufredus Borrel de Buriaco, Hamelinus Ternerii, Odo de Cormereto, Guillermus de Rilliaco, Philippus de Quarterio, Hervetus de Bello Videre, Garnerius de Rilliaco, Willelmus de Orrevilla(?), Philippus de Lenda, Robertus de Sancto Dionisio, Gaufridus de Pomereto, Ragenaldus Maroscallus, Ragenaldus Corteis. Testes sunt: magister Ragenaldus, prepositus sancti Salvatoris, Gaudinus, Guillelmus Ayver, Ragenaldus do Scallis, magister Gaufredus, magister Garinus, magister Guillelmus canonici sancti Salvatoris; Philippus, abbas Béate Marie, Ragenaldus de Oschamps, Guillelmus Prunelle, Garinus de Fresia, Odo Decanus, Johannes Crispini, Ivonetus Adam. Actum Blosis, publiée, in curia mea, et féliciter, et a populo Blesensi communiter juratum et sollempni firmatum sacramento. Ne ergo apposterorum (sic) malitia valeat infirmari, litteris annotari et sigillo meo confirmari precepi.Datum anno Incarnationis dominicemillesimo contesimo nonagesimo sexto, per nianiim Theobaldi cancellarii mei, septima die Junii.

Lesdittes lettres non signées, scellées en cire vert sur laz de soye jaune et vermeille. Cottécs au douz, près le seel: X.

(Bibliothèque Nationale.Clairambault, 963, Cartulaire delavillede Blois,f°» 58-62).

SUPPLIQUE ADRESSEE PAR LAURENT, AIUIK DE SAINT-LOMBR, \r COMTE GAUTIER, POUR L'ENGAGER a NE PLU8 PERCEVOIR LE FESTAGE SUR LES MANANTS DE L'ABBAYE DEMEURANT DANS LA BANLIEUE DE BLOIS. (SANS DATE). ENTRE 1218 ET MAI 1 226.

Supplication por le festage. C. I.

Dominis suis in Xpisto karissimis, Galtero, oobili comiti Blesis, et Margarite, uxori ejus, nobili comitisse, L., divina permissione Sancti Lauoomari Blesis minister humilis, totusque ejusdem loci conventus, salutem in Domino. Benignitati et Celsitudini vestro duximus supplicandum attentiusque requirendura quatinus, pro a more Dei et pro honore vestro, a perceptione festagii, quod ab hominibus nostris infra banlivam Blesis contra justitiam et in nostre prejudicîum ecclesie non minimum percipitis, penitus desistatis. Nos enim tantam injuriam patienter sustinere non possemus; sed nos non probibemus, imnio permittirnus et concedimus, quod in hominibus nostris infra banlivam Blesis, exceptis servientibus nostris, cessante festagio, talliam et alias obnoxietates habeatis, sicut bone memorie cornes Theobaldus, Francie scnescallus, habebat. Valete.

(Bibliothèque Nationale, fonds latin. 10108, Cartulaire du comté de Blois, f° 5.)

LES HABITANTS Ql I DEPENDAIENT DES TEMPLIERS PASSENT SOLTS LA DEPEN- DANCE DIRECTE DU COMTE. — FÉVRIER 1246 (NOUVEAU STYLE).

La péz fête entre le conte et le Temple dou contenz des choses ci desouz escrites. C. XL.

1 ni versis présentes litteras inspecturis, frater Raginaldus de Vichicr, domorum militie Templi in Francia preceptor, salutem in Domino. Noverint universi quod, cum esset contentio inter nos et fratres nostros, ex una parte, et nobilem virum, Johannem, comitem Blesensem, ex altéra, super hoc, videlicet quod dicebamus nos habere in Castro Blesensi et (et) in banliva Blesensi homines nostros quittos et liberos ab omni exactione et consuetudine dicto comiti faciendis vel exibendis, dictus vero cornes e contrario diceret omnes homines nostros Blesis vel infra banlivana Blesis manentes sibi teneri ad modum aliorum burgensium suorum Blesensium ad exactiones et consuetudines quaslibet faciendas; tandem,

de bonorum virorum consilïo, intcr nos et dictum comîtem pacificatum est in hune modum, videlicet quod nos quittavimus dicto comiti et heredibus suis, in comitatu Blesensi succedentibus, omnes homines, quos habebamus in Castro Blesensi et infra banlivam Blesis, exceptis hominibus nostris et rébus aliis quibuscumque, que habebamus tempore facto compositionis apud Villam Join, in perpetuum explectandos et tenendos secundum quod alios burgenses suas Blesis manentes infra banlivam Blesis ex pi ectare consuevil et tenere. Quittavimus etiam comiti predicto et heredibus suis predictjs novem solidos

Dictus vero cornes, pro quittatione predictorum hominum et rerum aliarum predictarum, assignavit nobis centum et duodecim solidos et abvem denarios Blesensis monete annui redditus in carnificeria sive bocheriasua de Blesis, a nobis annuatim, in perpetuum, in nativitate Domini et in nativitate beati Johannis Baptiste percipiendos et habendos. Concessit etiam nobis dictus cornes, ad nostra negotia procuranda, iiiiuni seri ientem habendum in perpetuum in sua villa Blesis. itatamen quod de hominibus Blesis vé\ infra banlivam Blesis nianentibus accipi non possit. quittum el liberum ab omni exactione, consuetudine et redevantiis aliis quibuscumque ad dictum comitem et heredes suos pertinentibus, ita tamen quod, si dictus serviens aliquod opus sive ministerium exercuerit vel fecerit in dicta villa Blesis, tenebitur ad illas redevantias, quas alii homines Blesis manentes, illud idem ministerium exercentes, ratione ministerii facere et exhibere tenentur, quamdiu idem serviens dictum ministerium exereebit. Concessit, insuper, nobis dictus cornes quod domum, que fuit Yvonis de Corbevilla, cum grangia et aliis appenditiis dicte domus, sitam in Britonaria Blesis prope castrum, et septem arpenta pratorum, siia apud Chaalles, que nos possidebamus tempore compositionis inîer nos et dictum comitem habite, nos extra manum nostram ponere idem cornes vel heredes sui predicti nullatenus compellent, sed omnia predicta nobis licebit tenere perpetuo, pacifiée, et habere, salva tamen dicto comiti et heredibus suis omni justitia alta et bassa in rébus supradictis. Quod ut ratum et firmum permaneat, présentes litteras dicto comiti sigilli nostri munimine dedimus roboratas. Datum anno Domini m° ce0 quadragesimo quinte, mense februario.

(Bibliothèque Nationale, fonds latin, 101U8, Cartulaire du comté de Blois, t" 22 v — 23 \".

I I \ RIER 12 M'» (nOI vi. \i ST\ LE)

Li Templier ne poenl avoir homes ne femmes a Blois ne dedenz la banleue sanz la \olenté le conte, fors i serjant et fors lor homes de Villejoin. — C. xli.

Universis présentes litteras inspecturis, frater Raginaldus de Vichier, domorum militie Templi in Francia preceptor, salutem in Domino. Nfoverinl universi quod nos, pro aobis el pro fratribus oostris, concessimus nobili viro, Johanni de Cas tellione, comiti Blesensi, quod nos, de cetero, sine voluntate el assensu spécial] el ex presso comiti s Blesensi s, quicumque fuerit, aliquos homines seu feminas habere vel retinere non poterimus in villa Blesensi nec infra banlivam Blesensem aliquo modo, prêter quam unicum servientem in villa Blesis, el preterquam homines nostros, quos habemus el babebimus in villa que dicitur Villa Join, eo modo quod in litteris dicti comitiset nostris de compositione facta inter nos et Ipsum comitem confectis plenius continetur. Quod ul ratum et fïrniuin permaneat, dicto comiti et heredibus suis litteras nostras super hoc dedimus, sigilli nostri munimine roboratas. Datum anno Domini m0 cc° quadragesimo quinto, mense februario.

(Bibliothèque Nationale, fonds latin, 10108, f° 23, v\)

ARRET DU PARLEMENT QUI INTERDIT AUX MANANTS DE BLOIS DE CONSTITUER DES PROCUREURS SANS LE CONSENTEMENT DE LEUR COMTE. — PARIS,

10 mai 1332.

Philippus, Dei gratia Francorum rex, universis présentes litteras inspecturis, salutem. Notum facimus quod, cum dilectus et fidelis frater noster Blesensis cornes in curia nostra conquestus fuisset super eo quod dicebat quod, licet burgenses, submanentes et habitatores sue ville de Blesis et ejus suburbii corpus vel communiam aliquam non haberant (sic) nec habebant, sicque constituere procuratorem non possunt nec debeant (sic) nisi ipsius comitis vel gentium suarum primitus optenta (sic) licentia vel ipsissufficienter requisitiset in negligentiam concedendi predictam licentiam constitutis, nichilominus burgenses et submanentes predicti quosdem (sic) constituerant procuratores générales, virtute quarumdam litterarum nostrarum nostro baillivo Aurelianensi directarum, et, ex licentia dicti baillivi vel commissarii ab eo deputati, licet in mora vel negligentia non esset vel fuisset dictus cornes eisdem burgensibus constituendi procuratores licentiam concedendi; nam, cum fuerat per commisarium, ex parte dicti baillivi vel ipsius locum tenentis constitutum, virtute dictarum litterarum nostrarum, requisitus ut habitatoribus et burgensibus antedictis licentiam constituendi procuratores concederet pro eorum libertatibus, juribus etfranchisiis, quas se habere asserunt, defendendis, prosequendis ac tuendis, ipse eisdem ac dicto commissario responderat quod licentiam constituendi procuratores in predictis concederet, dum tamem eidem comiti personas, contra quasli[ti]gare ac causas

quas prosequi intendebant, primitus declararent, et quod alias eis concéderez] licentiam procuratores constituendi petendo eidem per dictum commissarium jus fieri; qua responsione non obstante, et ipso in negligentia vel mora aliqua non existante, ut dicebat, dictus commissarius licentiam predictam dictis burgensibus et submanentibus concesserat, quod tamen facere non debebat. Quare petebat dictus cornes ut, cum ad ipsius instantiam et requestam, virtute certarum nostrarum litterarum, predicto Aurelianensi baillivo directarum, depredicta responsione quam fecerat facere mentioneni, dictus baillivus dictum procuratorium suspendisset, prout eidem mandatum fuerat, dictus procurator anullaretur; visa responsione sua predicta, plures etiam alias rationes ad finem predictam proponendo, dictis burgensibus et submanentibus e contrario proponentibus quod dictus cornes, ex eorum parte et per dictum commissarium suffîcienter requisitus, secundum tenorem nostrarum litterarum predictarum ex eorum parte impetratarum ut eis licentiam concederet procuratores constituendi pro eorum libertatibus, juribus et franchisiis deffendendis ac tuendis, hoc facere recusaverat ac negligens fuerat et remissus in predictis, nec opportebat ut ipsi exprimèrent personas vel causas quas prosequi intendebant, propterquod dicebant quod licentia predicta, per dictum commissarium eisdem concessa, justa et rationabilis erat et fuerat et quod dictum procuratorium tenere et remanere debebat, predicta suspensione, per dictum balivum facta, revocata et anullata, ad dictum finem plures alias proponentibus rationes; auditis igitur rationibus huic inde a dictis partibus propositis, visisque litteris impetratis ac procuratorio predictOj necnon instrumentis confectis super responsionibus quas fecerat dictus cornes, consideratis etiam aliis quecuriam nostram monere poterant et debebant, per arrestum curie nostre dictum fuit quod dictus cornes non fuerat in negligentia concedendi licentiam dictis habitatoribus vel burpMisibus constituendi procuratores; propter quod dicta curia dictum procuratorium qiiatenus de facto processeratanullavitetpronunciavit non valere. Dictum etiam fuit quod, si burgenses vel submanentes predicti constituere procuratores voluerint pro eorum juribus, franchisiis vel libertatibus, quas habent, tuendis, defïendendis seu aliis prosequendis, dictum comitem seu ejus gentes requirent, ut dictam concédât licentiam declarendo causas ac personas quas prosequi intendent, quasi in predictis casibus dictus cornes predictam licentiam concedere voluerit, sufficienter requisitus, hoc eis concedetur. Per gentes nostras dictum etiam fuit ut predictis habitatoribus seu burgensibus reservatur ut cursus temporis a data piocuratorii predicti eisdem non noceat vel currat in eorum prejudicium, si quam tune habebanl causam \ el causas m ((iiibus cursus temporis posset eisdem aliquod prejudicium generare. In cujus rei testimo nium, presentibus litteris uostrum fecimus apponi sigillum. Datum Parisius, in Parlamento nostro, die Xa maii,anno Domini M°CCC° XXXII0.

I VrctaiTes Nationales, KK. 894, i ■ 58 i 59.)