de Legibus^ II
~ 49 superare.... Percipietis etiam illam ex cognitione juris lœtttiam et voluptatem qua, quantum prœstiterint nostri majore prudentia ceteris gentibus tumfacillimeintelligetis, si cum illorum Lycurgo et Dracone et Solone nostras leges cofi ferre volueritis. Incredibile est enim quam sit omne jus civile prœter hoc nostrum, i^iconditum ac pœne ridicu" lum dequo multa soleo in sermonihus quotidianis dicere, cum hominum nosirorum prudentiam ceteris omnibus et maxime Grœcis antepono » (l). Plus tard, sous les empereurs, Tite-Live avance que les Douze Tables sont la source de loul le droit public et privé t qui nunc quoque in hoc immenso aliarum super alias acervatarum legum cumulo fons omnis publici privatique juris est (2) ; Tacite les appelle le terme du vrai droit Finis œqui juris (3). Dès avant les empereurs ou au début de la période impériale des jurisconsultes célèbres les commentent: L. Jîlius, L. Acilius (4), Sextus iËlius Calus (5), Labéon, Gaïus. Quand ces lois tombèrent vraiment en désuétude les Romains ne cessaient pas de les respecter t Nec ideo contemnas, dïl dans Aulu Gellc, le jurisconsulte Gaecilius au philosophe Favorius, legum istarum antiquitates quod plerisque ipsis jam populus Romanus uti desiveril (6). Nous ne finirions pas si nous voulions rapporter
i. Cic., de Ora/., I, 43.