PIÈCES JUSTIFICATIVES
Juillet 1259. — Le comte et la comtesse de Leices ter exposent leurs doléances au sujet du douaire de la comtesse, veuve en premières noces de Guillaume le Maréchal,
Puh. Rec. Off.y Mise. Rolls (Chancery). Treaties and
Diplomatie. Bund., 14, n« 2.
A touz ceus qui cestes letres veront, Humfroi de Boon, euens de Hereford, Rogiers le Bigod, cuens Mareschal, et Phelipes Basset, saluz en notre Seignur. Sachez tuit que nous avons receue la demande del conle et de la contesse de Leycester, saelee de lor saeus, en ces paroles : Li cuens et la contesse de Leycester dient que celé contesse avoit son doeyre en la tere qui fui Guillame, le conte Mareschal, cui ele avoit esté famé, cest a saveir en la tere de celui conte Mareschal en Irlande et en Westwales, et dient que li rois a celé contesse dona garde, come a celé qui estoit sa suer, et en non âge, et veve et souz son poer et en son reaume et en conseil. Et en cel estât le rois fit saeler dou sael celé contesse, sanz sa volente et sanz son assentemant, letres es quels estoit contenu qu'ele quitoit por vi^ mars par an tôt celé doeyre, qui valoit deus mile mars chascun an ou plus. Et celés letres furent saelees xxvr. ans a passez et plus ; et parceli fet le roi, celé contesse a este domagée puis xxvt. ans en ca, que son seignur que ele, chascun an, en mil et quatre cenz mars. Et ce damage il demandent au roi que il lur rende et amende, par la raison devant dite. Et dient que par celi fet le roi, celui doeyre a esté et est encores encumbrez et enpechez. Et pur ce et pur les raisons desus dites, il demandent al roi que il lur rende tant come la devant dite contesse vivra, chascun an mil et quatre cenz mars aveques les vi^ mars devant diz, ou que il lur face le devant doeyre délivrer et lur rende les arrérages; et cest demande font li devant diz cuens et contesse, sauf ce que il ou lor procureors il puissent amender selonc raison, si com il lor semblera bon soit, de la quele demande nos avons baillée la forme as devant diz conte et contesse de Leycester desouz nos seaus. Date l'an del
incarnacion notre seignur mil deucens cinquante et noef, el mois de jul.
Gnildford, 29 août 1261. — Henri fff, roi d'Angleterre donne quittance à Louis IX, roi de France^ dhme somme de 16,000 /. t, à déduire sur les gages des 500 chevaliers mentionnés dans le traité récemment conclu entre lui el le dit roi.
Arch. Nat., JJ. 30, A. fol. 148 verso.
Ilenricus, Dei gratia rex Anglie, dominus Hybernie et dux Aquitanie, universis Christi fidelibus présentes litteras inspecturis, salutem. Noveritis nos a karissimo domino et consanguineo nostro Ludovico, illustri rege Francorum, in numérale pecunie summa récépissé sexdccim milia librarum turonensis monete, deducenda de illa pecunie summa, in qua nobis idem rex tenetur, pro sumptu militum, secundum quod in forma pacis inter ipsum et nos inite plenius continetur, et nos quidem illasexdecim milia lib. turon. in primiscomputari volumus et deduci de prima solutione quam predictus rex facere nobis débet de summa pecunie antedicte, promittentes etiam quod dictam pecuniam, vel tantumdem pecunie, impendemus in servitium Dei vel ecclesie, aut in commodum regni Anglie, secundum quod tenemur et in foima pacis predicte plenius continetur. In cujus rei testimonium presentibus sigillum nostrum fecimus apponi. Datum apud Guldel'ord, die lune prima post festum beati Augustini, mense maii, anno Domini m"cg°lx« primo.
Londres, ^février 1263 (n, st.), — Henri ÎII, roi d'Angleterre, difune pouvoir aux représentants qu'il délègue pour régler les affaires dont la solution est restée pendante entre lui et le roi de France, Louis IX.
Arch, NaL, J. 630, n° 17.
Henricus, Dei gratia rex Anglie, dominus Hybernie et dux Aquitanie, omnibus ad quos présentes littere pervenerint, salutem. Ad
omnium vestrum notitiam volumus pervenire, quod nos venerabilem patrem Willelmum, Exoniensem episcopum, Henricum, filium régis Alemanie, nepotem nostrum, Willelmum de Valencia, fratrem nostrum, magistrum Hugonem de Mortuo mari, Willelmum, priorem de Manso, et Simonem Passelewe, nostros constituimus et ordinavimus procuratores ad petendum, recipiendum et complendum, nomine nostro, ea que restant facienda seu perficienda de hiis que in forma pacis inter dominum Ludowicum, regem Francorum illustrem, et nos inite continentur. Ratum et lîrmum habituri quicquid ipsi omnes, seu quatuor vel très ipsorum quos adesse contingent, nomine nostro, fecerint in hac parte. In cujus rei testimonium has litteras nostras lîeri fecimus patentes, duraturas usque ad Pascham proximo venturam. Datum Londonie, quinto diefebruarii,anno Domini mogg° sexagesimo secundo.
Paris, V^juin 1264. — Aliénor, reine d^ Angleterre, Pierre, comte de Savoie, et Jean Mansel, trésorier d*York, donnent quittance a Louis IX, roi de France, d'une somme de 58,000 /. t., complément des 134,000 l. t, dues au roi d^ Angleterre pour les gages de 500 chevaliers,
Arch. Nat., J. 630, n*» 24.
Alienora, Dei gratia regina Anglie, domina Hybernie et ducissa Aquitanie, Petrus, comes Sabaudie, et Johannes Manselli, thesaurarius Eboracensis, omnibus ad quos présentes littere pervenerint, salutem. Notum facimus quod cum per compositionem et pacem inter excellentissimum dominum Ludovicum, illustrem regem Francorum, ac karissimum dominum nostrum Henricum, regem Anglie illustrem, initam teneretur dominus rex Francorum dare ipsi domino régi Anglie idquod quingenti milites constare deberent rationabiliter ad tenendum per duos annos, secundum quod in forma pacis ejusdem plenius continetur, prefato quoque domino rege Anglie aliorum arbitrium non curante super hoc expectare, ad hune amicabilem fînem devenissent, quod predictus dominus rex Francorum pro eo quod constare deberent quingenti milites tenendi, ut predictum est, ipsi domino régi Anglie in centum triginta quatuor milibus libr. turonensium lenetur, de qua quidem summa pecunie idem dominus rex Anglie septuaginta sex milia libr. turonensium jam ab eodem domino rege Francorum receperat in pecunia numerata, nos ab ipso domino rege Anglie per patentes ipsius litteras super hoc plenam potestatem habentes, totum residuum illius pecunie, videlicet quinquaginta octo milia lib. turonensium, deductis duobus milibus libr. turonensium quas idem
dominiis rex Anglie dédit et concessit subsidio Terre Sancte, perdilectuin nostrum Johannem de Valencena, militem, in hujusmodi subsidium expendendis, nomine ipsius domini régis Anglie, ab ipso rege recepimus in pecunia numerata. Et ila cuin satisfactuin sit intègre predicto domino régi Anglie de totali debito supradicto, nos, nomine procuratorio, domoset milites Templi et llospitalis lerosolimitani, tam citra mare quam ultra, quas ptioreset magistri earundem domorum sponte predicto domino nostro régi Anglie, per suas patentes litteras super hiis, ut dicitur, obligaverant pro domino rege Francorum memorato, etomnes obligationes alias, si que super hiis alie facte fuerint, quittamus ex nunc et remittimus penitus et expresse, volentes quod, si littere predictorum priorum et magistrorum ipsarum domorum Templi et llospitalis vel alie, super predictis obligationibus facte, invenirentur ab aliquo, nuUius essent valoris amodo nec obtinerent alicujus roboris firmitatem,promittentes etiam, bona fîde, quod quamcicius comniode poterimus litteras patentes ejusdem domini régis Anglie super hujusmodi obligationum remissione et quittatione expressa eidem régi Francorum faciemus haberi. In cujus rei testimonium présentes litteras sigillis nostris fecimus sigillari. Datum Parisius, dominica post Ascensionem Domini, anno Domini m^gg^lx^ quarto, mense junio.
Boulogne-sur 'Mer y août 1264. — Aliénor, reine d'Angleterre, et son fils Edmond^ au nom de Henri ///, moyennant une somme de 20,000 Lt.j dont quittance et sous réserve d'un dédit de 10, 000 /J. en cas de non ratification du présent acte par le roi d'Angleterre et du droit laissé au roi de France de rompre la présente convention dans l'année, cèdent à celui-ci tous les droits du roi d'Angleterre sur les terres et diocèses de Limoges, Cahors et Périgueux,
Arch. Nat., JJ. 3, fol. 67 verso.
Alienor, Dei gratia regina Anglie, et Eaudmondus, filius ejus, univorsis présentes litteras inspectiiris, salutem. Notum facinnis quod nos tam pro urgenlissima et evidenti necessitate domini nostri llenrici, Dei gratia régis Anglie, quam nostra, vice et nomine ipsius ac etiam nouune nostro, vendinms excellentissimo domino Ludovico, Dei gratia, régi Francorum illustri et ejus heredibus, et quittanuis in pcrpetuum, pro viginti milibus libr. turonensium quas ab ipso recepimus, quicquid juris vel dominii idem dominus rex Anglie habet seu possidet ex donacione sibi facta a predicto domino rege Francorum, por couipositionemet pacem initam inler ipsos. incivitatibuset diocesibus Lemovicensi, Caturceusi et Petragoricensi, et totum illudquod dominus
Francoriini tonotur recompensare vel reddere domino régi Anglie in predictis civitatibus eL diocesibus pro hiis rebus, personis aut terris et aliis quibuscumque que predictus dominus rex Francorum non poterat ponere extra manu m suamjuxtaformam pacis predicte,etquicquid juris vel dominii habemus in predictis nos, regina, et Eaudmondus, vel posset ad dominum regem Anglie vel ad nos seu alterum nostrum, ex quocunque casu, devenire, cedentes, nomine domini Henrici régis Anglie et nostro, omne jus et dominium eidem domino régi Francorum que dominus rex Anglie habet vel habere posset, aut nos habemus vel habere possumus in predictis quoquomodo, nichil juris dicto domino régi Anglie aut ejus heredibus vel nobis aut nostris heredibus retinentes in premissis. Et ut dicte vendiciones debitum habeant effectum, obligamus nos, regina, et Eaudmondus et heredes nostri, domino régi Francie adomnia et singula que sequuntur : Promittimus enim domino régi Francorum quod nos procurabimus quod dominus rex Anglie ratiflcabît vendiciones, tam nomine suo quam nostro, factas de predictis et quod res venditas tradet eidem domino régi Francorum libéras et absolutas ab omni honere, si quod eisdem rebus imposuit dominus rex Anglie post pacem initam inter eos. Item, nos promittimus dicto régi Francie nos procuraturos et facturos quod dominus rex Anglie infra annum suas tradet domino régi Francorum patentes litteras générales per quasmandabit omnibus commorantibus in civitatibus et diocesibus Lemovicensi, Caturcensi et Patragoricensi, quod res predictas vendidit in perpetuum dicto domino régi Francorum et suis heredibus, et per eas precipiet eisdem quod domino régi Francorum et suis heredibus obediant, fidelitatem faciant et homagium eisdem de illis rebus de quibns fecerunt domino régi Anglie fidelitatem vel homagium, racione donacionis sibi facte, per pacem inter eos confîrmatam, ac requiret per suas patentes litteras spéciales vicecomitem Turenne et dominum de Gordona quod veniant ad homagium domini régis Francorum et ejus heredum de feodis que tenent ab ipso rege Anglie in civitatibus et diocesibus supradictis et per eas super hoclicenciam eis dabit, quittabit etiam eosdem, absolvet omnino de homagiis in quibus tenentur eidem de predictis. Item, obligamus nos domino régi Francorum, promittentes nos procuraturos erga dominum regem Anglie quod ipse dominus rex Anglie suas dabit patentes litteras eidem régi Francorum, venditionem continentes sub forma quam eidem tradidimus sigillis nostris sigillatam. — Et si dictam litteram mitti et dare non procuraremus eidem infra terminum predictum, promittimus quod sibi reddemus viginti milialibrarum, quas recepimus ab ipso, et cum hoc eidem dabimus decem milia libr. turonensium nomine pêne. Sane condictum fuit inter dominum regem Francorum et nos, quod infra annum computandum a tempore contractus initi, poterit dominus rex Francorum dissolvero hujusmodi venditionem, si voluerit; et si eam dissolvent, res erit extunc inempta et reddemus eidem a tempore contractus dissoluti, infra sex menses proximo sequentes, viginti milia lib. predicta. Ceterum nos, regina et Eaudmondus, juravimus, tactis sacrosanctis evangeliis, nos firmiter observaturos et procuraturos ac etiam adimplecturos bona fide pro viribus omnia et singula, prout superius continentur. Kenunciamus etiam penitus et expresse omni juris
auxilio quod dicto regi Francorum posset obesse in hoc facto, nobis autem prodesse, in toto vel in parte. Et renunciamus specialiter, per juramentum nostruni super hoc prestitum, exceptionibus, si quas habemus ex eo quod nos, regina, maritum et dominum habemus Henricum, Dei gratia regem Anglie, et ego, Eaudmondus, sum filius familias régis ejusdem, nos et successores nostros ad omnia et singula in perpetuuni observanda que superius narrata sunt obligantes ; et ut dicte vendiciones majoris sint eflîcacie et in nullo dominus rex defraudetiir, nos, Petrus, cornes Sabaudie, cornes Warenne, Hugo le Bigot, Johannes Manselli, thesaurarius Eboracensis, consiliarii domini régis Anglie, confîtemur quod dicte venditiones de nostro facte sunt consilio, et pecunia exinde recepta conversa in utilitatem tam régis Anglie quani regni ejusdem. Datum apud Boloniam super mare, anno Domini M^cG^LX» quarto, mense augusto.
Paris, mars-avril 1266 (n. st.), — Louis IX, roi de France, donne quittance à Henri ffl, roi dWngleterre, de 20/)00 /. t. h lui restituées après la non ratification du traité conclu à Boulogne (aoiit 1264J^ avec la reine Aliénor, pour la vente des terres appartenant au roidWngleterre, dans les diocèses de Limoges, Cahors et Périgueux, et réserve son droit à 10^000 /. t. de dédit spécifiées dans le dit traité.
Arch. Nat., JJ. 3, fol. 68 verso.
Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, universis présentes litteras inspecturis, salutem. Notum facimus quod, cum nos toUim illud quod in Petragoricensi, Lemovicensi et Caturcensi civitatibus et diocesibus dedono nostro tenebat karissimus consanguineus nosler, illustris rex Anglie, per pacem quondam initam inter nos et ipsum, a karissima sororia nostra Alienora, illustri regina Anglie, uxore ipsius consanguinei nostri, et Edmondo, eorum filio, pro sum ma necessitate régis et regni Anglie hoc ipsum vendentibus, ut dicebant, emissemus pro viginti milibus libris turonensium, dictis regine et Edmondo traditis et solicitis a nobis, adjecta in ipso contracta pena decem millium librarum turonensium, si a predicto rege Anglie contractus predictus ratus non haberetur, nos postmodum, dicto rege Anglie non habente ratum contractum eundem, viginti milia librarum turonensium recepimus de dictis .xxx. milibus librarum turonensium per manus Richardi Donaventure et Thome de Bassargues, Osberti de Suffoque, civium Londonensium et quorumdam aliorum sociorum suorum, qui dictam pecunaim dicebant se solvercin presentia SymonisPasseleave, clerici ipsius
régis Anglieet de mandatosuoetadiiberationempredictorumregine et Eadinondi, et de dictis triginta nnlibus libristuronensium nos tenemus pro pagatis de viginti milibus libris turonensium,etde dictis .xx. milibus libris turonensium predictos reginam et Eadmondum quittamus una eu m plegiis suis quos, ratione contractus hujusmodi, receperamus, salva nobis obligatione contra reginam, Eadmondum, et plegios antedictos in decem milibus libris turonensium que rémanent nobis solvende. In cujus rei testimonium presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum Parisius, dominica in quindena Pasche, anno Domini m» ggo sexagesimo sexto.
Périgueax, 27 a or il 1311. — Procès-verhal de la conférence tenue entre les représentants des rois de France et d^ Angleterre pour le règlement des questions pendantes par suite des traités conclus entre les rois leurs prédécesseurs ,
Pub. Bec. Off.y Diplomatie documents. Box 49, n» 1303.
In nomine Domini, amen. Per hoc presens publicum instrumentum pateat universis, quod anno Domini millesimo trecentesimo undecimo, die martis post dominicam qua cantatur : Misericordia Domini, videlicet vicesima septima die aprilis, indictione nona, pontificatus sanctissimi patris ac domini nostri, domini démentis, divina providentia pape quinti, anno sexto, apud Petragoras, in domo fratrum Minorum, existentibus reverendo in Christo pâtre domino Roberto, Dei gratia Ambianensi episcopo, magnifico viro domino Roberto, comité Bolonie, et domino Ivone de Laudunaco, legum professore, illustris domini régis Francie clerico, ac presentibus ibidem reverendo in Christo pâtre domino Johanne, Dei gratia Norwicensi episcopo, magnifico viro domino Johanne de Britannia, comité Richemundie, nobilibus viris dominis Guidone Ferre et Guillelmo Yngue, militibus, deputatis ab illustri principe domino rege Anglie, duce Aquitanie, per litteras patentes ipsius domini régis et ducis infrascriptas, et pluribus aliis consiliariis et officialibus, ut dicebatur, dicti domini régis et ducis, presentibus eciam ibidem nobili viro domino Johanne de Arreblayo, domini régis Francie milite et senescalo Petragoricensi et Caturcensi, ac magistro Johanne Calveti, procuratore regio in dicta senescallia, dicti domini episcopus Ambianensis, comes Bolonie et Ivo, quasdam patentes litteras regias,per me, notarium infrascriptum, legi fecerunt publiée, que in bec verba sequuntur :
« Philippus, Dei gratia Francie rex, dilectis et fidelibus [suis] Roberto, episcopo Ambianensi, Roberto, comité Bolonie, ac magistris Yvoni de Laudunaco et Hugoni Cullier, clericis nostris, salutem et dilectionem.
Cum gentes illustris principis Edwardi, régis Anglie, ducis Aquitanie, carissimi filii et fidelis nostri, nos requisierunt, quod cum per formam pacis, inter nos, ex una parte, et inclite recordacix)nis, Edwardum, quondam regem Anglie, genitorem suum, ex altéra, pro nobis et heredibus nostris facte, omnes ordinaciones et paces inter nos, nostros et suos antecessores prius facte, firme et stabiles debeant permanere, nos ea que ex parte nostra complenda restant de dictis pacibus, sibi et subditis suis faceremus compleri, et gentes nostre nobis dederint intellegi quod ea que nos, per paces et ordinaciones predictas facere et complere debebamus, totaliter sunt, ex parte nostra, compléta, vel si aliqua restant, pauca tamen complenda supersunt, dederintque nobis intelligi dicte gentes nostre, quod de hiis, que dictus rex Anglie nobis et subditis nostris, per paces predictas, facere et complere debebat, multa restant adhuc complenda, vobis, de quorum fidelitate et industria plene confidimus, seu de tribus aut duobus vestrum, qui présentes fueritis, ita tamen quod vos, episcopus et comes, vel alter vestrum cum aliis, vel eorum altero ad hoc intersitis, petendi et recipiendi, nostro nomine, pro nobis et subditis nostris, ab egregio principe Edwardo, rege Anglie et duce Aquitanie, carissimofilio et fideli nostro, herede etsuccessore domini Edwardi, patris sui, vel ab illis quos idem rex ad hoc deputavit, vel duxit deputandos, complementum et perfectionem dictarum ordinacionum et pacum, et omnia et singula que per ipsum regem, racione earum, nobis et sudditis nostris facienda et complenda restant, et que ad nos vel subditos nostros per dictas ordinaciones et paces debent vel possunt quomodohbet pertinere, et etiam complendi et perficiendi, pro nobis et nostro nomine, quantum ad nos attinet, et prout tenemus paces et ordinaciones predictas, et omnia et singula facienda et complenda supersunt, ad que nos teneamus et que ad ipsum regem Anglie, pro se et subditis suis, racione dictarum ordinacionum et pacum, pertinere debebit, plenam, tenorepresentium, concedimus et committimus potestatem, mandantes vobis, quatinus ad predicta facienda et complenda, in forma predicta, diligenter intendatis.Nos enim ratum in perpetuum habebimus atque gratum quicquid per vos, aut très vel duos vestrum, sub forma predicta, ceteris absentibus, factum fuerit in premissis, dantes tenore presentium in mandatis omnibus justiciariis et subditis nostris, ut in premissis et ea tangentibus, vobis, vel tribus aut duobus vestrum, sub forma predicta, quibus in hac parte vices nostras committimus, ita quod non sit melior occupancium condicio, sicut nobis pareant et intendant. Actum Parisius, viii^ die marcii, anno Domini MO GGGO decimo. »
Dicti quoque deputati a dicto domino rege Anglie, duce Aquitanie, quasdam litteras patentes ipsius domini régis et ducis legi fecerunt, quorum ténor sequitur in hune modum :
« Edwardus, Dei gratia rex Anglie, dominus Hybernie et dux Aquitannie, dilectis et fidelibus nostris, venerabili in Christo patri, Norwicensi episcopo, Johanni de Britannia, comiti Richemondie, consaguineo suo carissimo, Guidone Ferre et Willelmo Ynge, mililibus, salutem. Cum juxta formam pacis inter dominum Philippum, eadem gratia regem Francie illustrem, carissimum patrem nostrum, et inclite
recordacionis dominum Edwarduin, quondam progenitorem nostrum, Anglie regem illustrem, pro ipsis et eorum heredibus facte, omnes ordinaciones et paces inter antecessores ipsorum prius facte, firme et stabiles debeant permanere, et ea que hinc inde complenda restant compleri, nos, de vestris fidelitate et industria plenius confidentes, vobis et duobus veslrum qui présentes fueritis, petendi et recipiendi, nomine nostro, a prefato rege Francie, vel illis quos idem rex ad hoc duxerit deputandos, assisias terrarum que nobis, racione pacum, assideri debent, necnon complementum et perfectionefm pacum earumdem et omnia et singula que per ipsum regem, racione pacum ipsarum, facienda et complenda restant, et que ad nos, virtute pacum earumdem, debent vel poterunt quomodolibet pertinere, et etiam complendi et perticiendi pro nobis et nomine nostro, quantum ad nos attinet, paces prediclas, necnon omnia et singula faciendi et complendi que racione pacum ipsarum per nos facienda et complenda restant, et que ad ipsum regem Francie, racione pacum earumdem pertinere debent, plenam tenore presencium concedimus et committimus potostatem. Et ideo vobis mandamus, quod adpremissa facienda et complenda intendatis in forma predicla. Nos enim ratum in perpetuum habebimus atque gratum quicquid per vos, aut duos vestrum, ceteris absentibus, factum fuerit in premissis, dantes tenore presencium in mandatis omnibus nostris justiciariis, officialibus, subditis et vassal is, ut in premissis et ea tangentibus vobis et duobus vestrum qui présentes fueritis, quibus in hac parte vices nostras committimus, ita quod non sit melior occupancium condicio, sicut nobis pareant et intendant. In cujus rei testimonium has litteras nostras fieri fecimus patentes. Datum apud Berewicum super Twed, xiP die decembris, anno regni nostri quinto. »
Quibus litteris ibidem lectis, obtulerunt se dicti domini, tam a domino rege Francie, quam a domino rege Anglie, duce Aquitanie, deputati, facturos et implecturos super commissis sibi, per litteras suprascriptas, quod fuerit racionis. Dicti tamen domini, per regem Francie deputati, dixerunt quod super dictis pacibus non procédèrent, donec super suprisiis procedere incepissent : dixerunt siquidem dicti domini per dominos reges et ducem deputati, se transcripta seu transsumpta plurium pacum et ordinacionum, inter dominos reges predictos et eorum predecessores faclarum et initarum, habere, et ut cercius et tucius, servatis formis pacum et ordinacionum, possent, ut dicebant, in prefato negocio procedere, transcripta seu transsumpta predicta ibidem legi fecerunt. Primo videlicet transcripta seu transsumpta litterarum pacis facte inter sanctum Ludovicum, tune Francie, et Henricum tune Anglie, reges. Litterarum autem sub verbis sancti Ludovici confectarum data talis est : « Ce fu donné a Paris l'an de Vincarnacion notre segnur mil gglix, el mois d'octobre. » Data vero litterarum, sub verbis dicti Henrici régis tune Anglie, confectarum, talis est : « Ce fu donné a Londres^ le lundi prochain devant la f este Saint Luc Vevangeliste, Van de Vincarnacion notre seignur m,il CG cinquante noef, ou mois d'octobre. » Item litterarum pacis facte inter Philippum, filium sancti Ludovici, tune Francie, etEdwardum tune Anglie reges. Litteraruu) autem sub verbis dicti Philippi
confectarum data talis est : « Ce fu fait a Amiens le vinte troisîe7ne jour de inay en Van notre seigniir mil ce septante et noef. » Litteraruin autem, sub verbis dicti Edwardi confectarum, data talis est : « Ce fu fait a A^niens le vintiesme jour de may en Van notre seignur mil ce septante et noef. » Item litterarum pacis facte inter dominum Philippum, nunc Francie, et Edwardum, nunc Anglie, reges. Litterarum autem dicti domini régis Francie data talis est : « Actum, Parisius, anno Do7nini?nillesim,o ccolxxxovio, mense augusto.» Littelarum vero dicti Edwardi data talis est : « Actum, PaHsius, anno Domini moggolxxxovio, inense augusto. >■> Item pronunciacionem cujusdam pacis, factam per dominum Bonifacium papam Vili, cujus pronunciacionisdatatalisest: «Z)a^i^wi2o?/i6, apud Sanctum Petrum^ .ir. kl. juin, pontifflcatiis nostri anno quarto. » Item litterarum pacis facte inter dictum dominum regem Francie, qui nunc est, et dictun) Ewardum, tune Anglie regem. Litterarum autem dicti domini régis Francie data talis est : « Doné a Longchatnp le vendredi [devant la feste Saint] Bart?i.,apostrc, Van de gixice m cgg trois. » Litteraruu) vero dicti domini, tune régis Anglie, data talis est : « Boné à la vile de Saint Johan de Perthon en Escoce, le disme jour de juyl., Van de grâce m,il trois cens et trois, et de notre règne trentième. » Et de dictis litterarum etpronunciacionibus, transcriptis seu transsumptis collacionem Fieri fecerunt dicti domini deputati, per me, Gaufridum, notarium infrascriptum, ausculantem et aliquociens legentem, et magistrum Henricum de Cantuaria, clericum, legentem et aliquociens ausculantem, electos ad hoc abipsisdeputatispredictis. Qua coUacione facta, reperta fuerunt transcripta seu trarissufupta eadem in substancia, mutatis tamen mutandis, prout videlicet quilibet ipsorum dofninorum regum, in suis litteris, régi alteri, de singulis pacibus confectis, Iraditis sub suo nomine et sub datis suprascriptis, loquebalur. Transcripta autem dicte pronunciacionis de verbo in verbum eadem sunt reperta. Fecerunt eciam dicti domini deputati a dicto domino rege Anglie transcriptum quarumdam litterarum legi, cujus transcripli Lenor talis est :
« Philippus, Dei gratia Francie rex, universis présentes litteras inspecturis, salutem. Notum facinms quod, cum dilectus consanguineus et fidelis noster, egregius princeps Edwardus, Dei gracia rex Anglie, nobis tradi faceret litteras suas inter cetera continentes, quod pro tribus milibus libratis terre ad ïurnonem (Cf. p. 130, n. 2), quas eidem lenemur assidere, pro se et successoribus suis remittit et quitat nobis et heredibus et successoribus nostris ofnne jus quod petebat et petere poterat in tota terra Caturcinii, quam retinuerat clare memorie clarissimus patruus noster, Alphonsus, comes Pictavie et Tholose, prout hoc in litteris, super pacem seu coinposicionem inter nos et dictum regeni initam confectis, plenius conlinetur, noiumus quod per hujusmodi remissioneïn et quitanciam dicto régi, \el suis successoribus, prejudicium ullum fiât, donec tria milia libr. terre eidem, sicut predictum est, fuerint assesse. »
Cujus littere dicti domini deputati a domino rege Francie dicebant se transcriptum seu transsumptum aliquod non habere.
Acta sunt lier, anno, die, indictione, pontificatus et loco predictis,
presentibusvenerabilibus viris magistroJacobode Sancto Lupo,canonico Ambianensi, domino Johanne de Marthello, capellanoAmbianensis ecclesie, domino Guillelmo de Casis, legum doctore, magistris Arnaldo de Codico, Guillelmo de Gonchis, jurisperitis, et pluribus aliis ad hec vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Gaufridusde Bosco, Lugdunensisdiocesis sacrosancte Romane ecclesie et [apostolica] auctoritate notarius publicus, omnibus et singulis suprascriptis, una cum prenominatis testibus presens interfui, et transcriptis seu transsuniptis predictis cum prefato magistro Henrico, prout suprascribitur, coliacionem diligentem feci et in premissorum testimonium de [prejmissis presens instrumentum publicum confeci, signoque meo consueto signavi [rjogatus.
[Périgueux, iSW ,] — Doléances présentées par les représentants du roi d'Angleterre à ceux du roi de France louchant l'exécution des traités conclus antérieurement.
Pub, Bec, Off.^ Mise. Roll (Chancery). Treaties and Diplomatie. Bund., 14, n'* 19; Fragments : Dipl. Doc. (Exeh.) Box 49 n"« 1303-1306 ; Dipl. Doc. (Chanc.) n^ 166. — Brit, Mus,, M. E. I. fol. 301.
§ 1. — Articuli propositi, per génies domini régis Anglie, de hiis que, juœta fortnam pacutn, sibi sunt facienda,
Hec que sequuntur restant et sunt complenda, per regem Francie, domino régi Anglie, duci Aquitanie, juxta formas, continencias et tenores pacum, ordinacionum, convencionum, quondam inhitarum et factarum inter dictos dominos reges et eorum antecessores, que petunt et requirunt, nomine dicti domini régis Anglie et ducis Aquitanie, Johannes episcopus Norwicensis, Johannes de Britannia, comes Richemondie, Guido Ferre et Willelmus Inge, milites, ad petendum et recipiendum ea que, juxta formas dictarum pacum, ordinacionum et convencionum, petenda restant et complenda, per eumdem dominum regem Anglie et ducem Aquitanie deputati, perfici et compleri dicto domino régi et duci et sibi, nomine suo, per dictum dominum regem Francie et per egregios viros Robertum, episcopum Ambianensem, Robertum, comitem Bolonie, et Yvonem de Laudunaco, vel per illos de ipsis qui potestatem habent ad eadem complenda et perficienda ex parte dicli domini régis Francie, per eumdein dominum regem Fran-
cie, (leputalos. Kl prcmissa peluiil et requiriint juxta pacuni, ordinacionuin et convencionum predictarum continenciain et tenores.
Primo videlicet, quod omnia consistencia in feodis, domaniis, alodiis, jurisdictionibus, obedienciis et aliis quibuscumque que sunt in tribus civitatibus et diocesibus videlicet Lemovicensi, Caturcensi et Petragoricensi, et specialiter obediencia de Brantolmio, deliberentur dicto domino regi Anglie, duci Aquitanie, et gentibus suis predictis, prêter illa que idem dominus rex et dux, seu gentes sue, tenent de premissis ibidem, et hoc prout pacum seu ordinacionum predictarum continencia et forma requirunt.
Item, quod totalis temporalitas et obediencia, feoda et domania, que consistunt in personis, possessionibus et rébus ecclesiasticis et secularibus terre Xanctonensis, ultra fluvium Karantonem, videlicet que sunt ex parte civitatis Xanctonie, que ad dominum regem Francie pervenerunt post mortem comitis Pictavie, secundum Ibrmam pacum et ordinacionum predictarum, deliberentur dicto domino regi et duci, seu gentibus suis predictis, prêter illa que idem dominus rex et dux, seu gentes sue, tenent ibidem.
Item, quod omnia alienata per comitem Pictavie de dicta terra Xanctonensi post tempus prime pacis, deliberentur dicto domino regi et duci, seu gentibus suis predictis, vel fiatsibi competens excambium de eisdem, secundum formam pacum et ordinacionum predictarum. Alienata vero hec sunt que sequuntur :
Quinquaginta libr. renduales, quas percipiebat dictus comes annuatim, apud Sanctum Saturninum in Mauripenna.
Item, quadraginta libr. renduales, quas percipiebat, annuatim, apud Pontem Labium.
Item, triginta libr. renduales, quas percipiebat apud Coronam Regalem.
Item, vigînti libr. renduales, quas percipiebat annuatim apud Vadum, quas dictus dominus comes post dictam pacem vendidit abbatisse et priorisse dictorum locorum.
Item, viginti libr. renduales, quas dictus comes legavit prioratui Sancti Eutropii Xanctonensis.
Item, viginti libr. rendual. de quibus instituit unam capellaniam in Castro Xanctonie.
Item, petitur quod detur vassalus, secundum formam pacum et ordinacionum predictarum, qui locum et bastidam de Paracollo cum pertinenciis teneat in feodum a dicto domino rege et duce, et inde sibi tanquam domino suo teneatur obedire.
Item, quod dentur et assignentur, secundum formam pacum et ordinacionum predictarum, in certis locis et competentibus, cum omni justicia, alta et bassa, .cccxiiii. lib. .xviii. s. iiii. d. turon. rendual., vel circiter, que restant assidende de illis tribus milibus lib. turon. rend, quas dictus dominus rex Francie predicto domino regi assignare et dare debuit et promisit, salvo tamen et retento dicto domino regi et duci quod, si que loca in parte solucionis dicte summe trium milium libr. rendualium dicto domino regi et duci, ex parte dicti domini régis Francie alias fuerint assignata, quorum locorum dictus dominus rex et dux numquam possessionem et obedienciam habuit,
Gavrilovitch, Traité de Paris. 9
et quaruin liabuil posicsiioncm cL obedieiiciain, sed ca poslinodum sunt reprisa, et quorum possessionem habuit et nunc habet, que secunduin formam pacum et ordinacionuin predictarum alias pertinebant seu pertinere debebant ad dictum dominum regem et ducem ; quod locis illis, que nunc tenet idem dominus rex et dux, pênes ipsum, jure suo, remanentibus, alia loca equivalencia, in locis competentibus, ad dictum dominum regem Franciepertinentibus, cum omni justicia, altaetbassa, vice predictorum locorum assigr»entur dicto domino régi et duci per dictufn dominum regem Francie, ad integram satisfactionem dicte summe, secundum forinam pacum et ordinacionum predictarum.
Item, cum secundum formam dictarum pacum et ordinacionum, terra Agennensis reddi et deliberari debuisset prefato domino régi et duci, et non fuit ad plénum deliberala, requirunt et petunt gentes ejusdem domini régis et ducis, eidem vel eis, suo nomine, reddi et deliberari illud quod de dicta terra Agennensi restât deliberandum, quodque idem dominus rex Francie, seu gentes sue, adhuc tenent, videlicet feudum de Camineriis et parochias que sequuntur, que debent esse et fuerunt, ab antiquo et erant tempore prime pacis, de terra et territorio Agennensi videlicet : parochia de Aymeto et circa Aymetum, parochias Sancti Pastoris, Sancti Nazarii, Sancti Macharii, Ville Guardell, Causagnet, Rasac, MonLis Guiardi, Fraisshees, Causon, Sancte Marse; et iste, quamvis sint indyocesi Petragoricensi constitute *, ipse tanien debent esse et fuerunt ab antiquo de terra et territorio Agennensi et erant tempore prime pacis, el, postea per multa tempora fuerunt.
Item, Sancti Johannis Dussol, Sancti Pardulphi de Guizaco, Sancti Stephani, de Boisseto, Sancti Saturnini, de Lomana, Sancti Hyllarii, de Monasteriis, de Fissaco, Sancti Germani; et iste sunt in dyocesi Agennensi et de terra et de territorio Agennensi, et erant tempore prime pacis et postea per multa tempora fuerunt.
Item, circa Turnonem^ parochias que sequuntur, videlicet : Vallis Profunde, Sancti Aniani, de Valle Basse, de Olmeriis, de Valle Ricos, de Cintabres,de Monte Fossone, deSancto Amansio, de Sancta Marsa, de Monte Agudeto, de Marmon, Sancti Remedii, de Castaneda. Et isle sunt indyocesi Agennensi, et de terra et territorio Agennensi ab antiquo, et erant tempore prime pacis, et postmodum per multa tempora extiterunt. Quas quidem parochias, feoda et loca petunt et requirunt dicte gentes domini régis et ducis predicti cum fructibus inde provenientibus et perceptis per dominum regem Francie et gentes suas, prout, secundum formam pacum et ordinacionum predictarum, estimabuntur valuisse per triginta et unum annos qui fluxerunt a tempore quo alia terra Agennensis, quamdictus dominus rex et dux nunc tenet, sibi reddita fuit, usque in diem presenlem. Et dicunt dictas parochias valuisse ad rectum valorem terre, quolibet de predictis annis, centuin libr. turonen. parvorum.
Item, petunt valorem in pecunia redituum, proventuum et exituum,