Cf. Reg. des modérateurs
3, Cf. Norbetta}Extr.\, 2
fé facultés de sciences, de jurisprudence, de médecine et de théologie !; mais il ne faut pas oublier que le Béarn devait perdre tous ses privilèges à l'époque où il fut incorporé à la France.
A Saumur, la collation des grades avait lieu à peu près comme dans les autres académies.
Nous avons recueilli quelques détails intéressants à ce sujet dans le règlement concernant le bedeau, qui a été publié par le conseil académique dans sa séance du 12 juillet r647.
Quelques jours avant les soutenances, il doit afficher en ville les placards contenant les thèses sur lesquelles doit rouler la dispute. Le jour même de la cérémonie, il se rendra de bonne heure au collège pour y recevoir les instructions du recteur. Il marchera en tête du cortège, devant le recteur et les professeurs, portant le laurier jusqu’au temple. Là, il recevra les ceintures des maîtres ès arts, qui lui seront remises par Île professeur, et il les donnera aux récipiendaires à raison de 20 sols pour chaque ceinture. Au retour de la cérémonie, le cortège $e rendra au collège dans le même ordre, et de là le bedeau reconduira le professeur jusqu’à sa maison, où il laissera le laurier.
Quand il faisait mauvais temps, la cérémonie se faisait au collège et l’on ne conduisait pas les maîtres ès arts par la ville ?.
Un document, conservé aux archives nationales *, nous donne, sous le titre de Assertiones ex vartis philosophiæ partibus selectæ, un spécimen de la nature des thèses que les candidats à la maîtrise soutenaient publiquementen 1687, dans le temple de Saumur ‘. Nous donnons ici la reproduction en entier
t. Cf. Bull., III, 286, art. de Lourde-Rocheblave.
De Marchegay, Académie de Saumur, 8. Dumont, op. Gt 10
3. Archives nationales, TT. 250. On y trouve aussi la copie de ce document, envoyée sans doute au marquis de Châteauneuf, secrétaire d'Etat, par Alphonse du Tertre, sieur de Petit-Bois, lieutenant particulier au siège de la sénéchaussée de Saumur.
4. Cette affiche manuscrite suscita à l’Académie un malheureux procès. On reprocha à ses auteurs : 1° de n’avoir pas fait imprimer le pro-" gramme : 20 d’avoir omis volontairement le nom du professeur, afin de
274 ÉTUDE SUR LES de cette pièce intéressante, elle paraît démontrer que l'examen de la maîtrise roulait sur toutes les matières de la philosophie.
Les soutenances des thèses qu’il indique étaient présidées par Villemandy, professeur de philosophie :
ASSERTIONES Ex Varus PHILosoPHIÆ PARTIBUS . SELECTÆ. :
Ex Locrca. subordinationes. Decem porro
convenienter statuuntur, substantiæ, quantitatis, etc., reipsa differentes; in quibus finita quæque imo et Deus ipse infinitus, collocentur.
Assertio Prima.
Cum ad Rerum cognitionem facti simus, Philosophandum certe :
sed ad distinctam rerum præstantiorum ac utiliorum cognitionem ; quæ una cognitio est vera Ass. 5a.
Philosophia. 4 : “ s E Conveniunt præ ceteris universa=
A 58. 28. lia, singulariaque ipsis subordinata. Universale autem est, unum aptum inesse multis; in eoque duo, Natura et Universalitas ; quorum prius existit re ipsa, posterius, duntaxat intellectus operatione. Hujus quinque sunt species, Genus, Spe-
Ad ejus comparationem requiruntur equidem tum sensus, tum intellectus; sed necessaria insuper ars discendi, seu Logica, quæ cum sensuuim, tum rationis excursus ac errores præceptis suis
dirigat. cies, Differentia, etc., Universalis A es 3e, naturam ex æquo participantes.
: vas Opponuntur præsertim relativa, Attis hujus industria in eo præ- contraria, privativa et contradicsertim elucet, quod infinitam Re rerum multitudinem paucis qui- 4 busdam classibus ingeniosissime Ass, 68,
complectatur : Earumdem convenientiam et oppositionem scitè definiat; aliarum ex aliis consecutiones perspicue ostendat; omnes situ suo denique collocet.
Enunciatione Rerum respectus s0:
lent definiri. Nulla formari potest quæ non sit determinate vera vel falsa, etiamsi futurum contingentissimum respiciat. Ut effu-
Ass. 40. giatur error, enunciatio percep-
k : tioni semper est conformanda:
Classes illæ sunt naturales Generum ctSpecierum,individuorumque nonnullorum, cum adjacen- Earumdem Rerum connexiones se: tibus uniuscujusque differentiis, quitur discursus cujus potissima
A SSNUTAL
“avoir pas à ajouter les fameuses lettres RPR; 3° de n’avoir pas demandé. l'autorisation d'imprimer, dans le but d’éluder cette même obligation; 4° de n'avoir pas fait suivre les noms des candidats à la maîtrise de ces trois lettres, partout exigées par les arrêts du roi,
Ubi Ars sciendi est
ACADÈMIES PROTESTANTES 275
species est syllogismus, in quo ex duabus propositionibus, tertia necessario deducitur. Tres sunt illius figuræ; fundamenta duo, Quæcumque sunt eadem uni tertio, ea sunt idem inter se. Quæcumque non sunt eadem uni tertio, ea non sunt idem Inter. SE,
ASS. 8ù,
Methodus convenienter omnia disponit, id semper præscribens, ut a notioribus ad igniotiora semper procedatur.
Ex METAPHYSICA.
Assertio prima.
comparata, tum sciendum. Quod autem primum objicitur, evidenter cognoscendum, est substantia Immaterialis, cujus ratio in cogitatione sita est. Species vero sunt tres :
Mens humana, angelica,.et divina, in quibus omnibus explicandis occupatur Metaphysica.
Mens humana est Substantia cogitans, ad hominis compositionem naturaliter ordinata, Hujus facultates sunt, intellectus, et voluntas, operandi modo differentes, sed entitate eædem. Prærogativa vero Libertas, quà ex cognitione prævia sese ad agendum determinat. Origo omnino divina; quandoquidem alià vià quam creatione, produci nequeat. Et immortalitas, non quidem absoluta, quæ uni Deo convenit; sed haturalis, nulli cuiquam creaturæ subjacens, cujus vi annihilari possit, aut interire.
Ass. 31,
Angelica est substantia cogitans finita, ex se ad nullum corpus determinata. Hujus quidem existentia naturalibus rationibus potest suaderi. Demonstrari autem non potest : eædem sunt ejus
Divina est
Quæ in
facultates eademque privilegia, sed tum intellectus, tum voluntatis, tum potentiæ, modum vix possumus definire.
substantia Cogitans summe perfecta. Ejus existentia tam nota, quam quod notissimum. Omnia unico actu distinctissime cognoscit. Potest quoque distributive producere; at quæcumque potest non vult. Quemadmodum mundum ex nihilo creavit, sic quoque in fluxu perpetuo conservat. Quin et nihil quicquam efficitur, quin ad ejus productionem concursu tum simultaneo, tum prævio, cooperetur.
Ex Puaysica,
ASS. prima.
Ut Metaphysica in substantiæ im-
materialis, sic Physica in mate rialis, seu corporis naturalis contemplatione occupatur. Hujus autem disciplinæ pars duplex, generalis, quæ corporis naturalis principia, essentiam et proprietates. Et specialis, quæ varias ejusdem species persequitur.
AOS NP
Principia ex quibus corpus natu-
rale componitur, sunt materia et forma, seu extensio, extensionisque modificatio. Principia vero a quibus producitur sunt tum mundi permanentia, tum natura, hunc scopum operando sibi præstituens.
scholis explicari solent rerum naturalium proprietates, sunt, Quantitas, Locus, Tempus, Motus, Quantitas autem est extensio determinata, a materia ratione determinationis tantum diversa; quæ mathematice est equidem infinite divisibilis; at physice, finite.