‹ Étude sur les privilèges d'exemption et de juridiction ecclésiastique des abbayes normandes: des origines jusqu'en 1140Chapitre 322 sur 342 · TEXTE ÉTABLI D'APRÈS À · texte numérisé non relu

TEXTE ÉTABLI D'APRÈS À

Notum sit omnibus christiane religionis cultoribus quod ego Willelmus, Rothomagensis archiepiscopus, trado cenobio, quod a domino meo Willelmo, Anglorum rege, Normannorum et Cenomannorum principe, in burgo Cadomi, in honorem beatissimi protomartyris Stephani, constructum est, synodoticum et circatam et omne debitum quod pertinet ecclesie sancte Marie Rothomagi, de ecclesia sancti Martini de Longo Campo ; sic enim habuerant monachi de sancto Benigno de Divilo]n{e]. Et clericus illius ecclesie sic legitime, statutis temporibus, ad synodum veniat, ne sub aliqua occasione ab eo pecunia requiratur.

Et ego Odo, dispensante Deo, Baiocensis ecclesie antistes, concedo eidem cenobio synodoticum et circatam et omne debitum quod pertinet ecelesie sancte Marie de Baïocis, scilicet de ecclesia sancti Vigoris de Ceuso, et de sancto Sansone Alneti, et de sancto Nicholao Cadomi, et de sancto Audoeno de Vileirs, et de sancta Maria Alemannie, et de sancto Martino ejusdem ville, et de ecclesia de I[z, et de sancto Michaele de Catburgo, et de capella Badventi, videlicet : de omnibus prefatis ecclesiis, domibus, terris, habitatoribus, omnium forisfacturarum de criminalibus peccatis vel non criminalibus (a) prodeuntium pecuniam ; et de ipsis omnibus habitatoribus, de non criminalibus peccatis, poenitentie injunctionem. Addo etiam ut ex ipsis criminalibus peccatis, quandocunque in prefatis ecclesiis, domibus, terris audiri contigerint, ab archidiacono Baiocensi abbas vel prior predicti cenobn, non ipse super quo crimen auditum fuerit, moneatur, et 1bidem, ab utroque disposito termino congruo ac prefixo die, conveniant monachus et archidiaconus, et in ipsa parrochia in qua crimen auditum fuerit, predictis presentibus inquiratur, inquisito discutiatur, et discusso, si inde jJudicium portandum prodierit vel cognitio peccati patuerit, Baiocensis, ut decet, ecclesia requiratur vel causa examinationis vel gratia consequende reconciliationis ; et ut preseriptarum ecclesiarum celerici sic

(a) criminalibus manque B.

3. Nous n'indiquons pas les variantes orthographiques entre À et B.

legitime statutis temporibus ad synodum veniant ne sub aliqua occasione ab eis peccunia (b) requiratur.

Et.ego Gaufridus, Dei gratia Constantiensis episcopus, concedo eidem sancti Stephani cenobio (c) synodoficum debitum et circatam de ecclesia sancte Marie Balte, partem illam scilicet que est de feodo Eudonis vicecomitis ; et pars alia ejusdem ecclesie (a) que est de feodo Renaldi de Orevallo, reddat synodoticum debitum et circatam, quantum ad eum pertinet, et sacerdos de feodo Roberti, consulis de Moretonio, scilicet de Holtavilla, reddat synodoticeum debitum et circatam, et sacerdos de Meltiz similiter ; et ut prescriptarum ecclesiarum clerici sic legitime statutis temporibus ad synodum veniant, ne sub aliqua occasione ab eis pecunia requiratur. De jure meo vel successorum meorum ista tantum que hic determino, videlicet de Balta, et de Fraisno, et de Hotot, et de Holtavilla, et de illis hominibus de Windelonda qui pertinent abbati Cadomi, et de 1lhis hominibus de Helpinmaisnil, et de illis hominibus qui manent in elemosina sancti Hylarii de Meltiz, et de IITI9T hominibus qui manent in Barbatum fluctum, et de VII hominibus qui manent in Holtovilla, videlicet in prefatis ecclestis, domibus, terris, habitatoribus, omnium forisfacturarum, de criminalibus peccatis vel non criminalibus prodeuntium, pecuniam concedo. De his autem omnibus supradictis, si placitum contingat, in curia abbatis Cadomi agatur, et forisfacturam, si contingat, abbas habeat ; si judicium inde portandum prodierit, ad Hulmum, ut constitutum est, requiratur, vidente archidiacono, et penitentia detur. Hec enim constituta omnia sunt coram Willelmo, rege Anglorum, Normannorum et Cenomannorum principe, pro salute quoque anime sue, uxoris ac filorum suorum et animarum nostrarum et successorum et antecessorum.

Signum Wil.+tlelmi, regis Anglorum. $S. Wilflelmi, archiepiscopi. S. Odofnis, Baiocensis episcopi. S. Gaufritdi, Constantiensis episcopi. S. Gislefberti, Luxoviensis episcopi. S. Michatelis, Abrincensis episcopi. S. Matthildis regine. S. Rogeri comitis de Monte-Gomerico. S. Robertit comitis de Moretonio.

(b) peccunia manque À. — (c) eidem cenobio Sancti Stephani B. — (d) ejusdem ecclesie manque B.

Fragment de l’ « Anonyme d’York » concernant l’exemption de Fécamp

(Corpus Christi College, Cambridge, ms. 415, f° 265). Le fragment ci-dessous publié constitue le chapitre xxvix de l’œuvre connue sous le nom d’ « Anonyme d’York » !

Sanctorum patrum autoritas, quorum institutione et doctrina sancta fulget ecclesia, imo Deus, omnium bonorum dator et distributor dignitatum, ordinavit ut Rothomagensis ecclesia caput esset et mater Fiscannensis ecclesie, et ipsa membrum ipsius esset et filia. Que quidem ordinatio sancta est et

salubris : nam?2 Rothomagensis ecclesia prima verbum Dei suscepit, prima credidit, prima celesti(s) sponso Juncta, etiam Fiscannensem ecclesiam, donec Christus ‘in ea formaretur, parturivit ; Spiritum sanctum clamantem in corde ipsius : « Abba, paler », eidem contulit. Quicquid etiam Christianitatis, quicquid celestis gratie, quicquid spiritualium sacramentorum habet Fiscannensis, hoc totum ei tradidit Rothomagensis. Nunc vero vice versa in contrarium pro his bonis Fiscanne[n}]sis mala retribuit Rothomagensi : nam adversus eam inflato spiritu extollitur, et membrum abrenuntiat capiti et a communione corporis se dividit, abnegat se esse filiam matris, ei aufert reverentiam rapina, arbitratur ei se esse equalem, jus ejus violenter preripit, Dei ordinationi resistit nec verita sententiam Apostoli dicentis : « Omnis anima sublimioribus potestatibus subdita sit ! Non est potestas nisi a Deo. »

1. L’. « Anonyme d’York » à été étudié par HemricH BôxmMer, Kirche und Slaal in England und in der Normandie im XI und XII Jahrhundert, pp. 177-269, et presque intégralement publié par cet auteur, ibid., PP. 435-497. Sur le chapitre xxvn, cf. BôaMER, ibid., pp. 180 et 241-242.

DAVIS RAA

SROME NIET

Page 1