‹ Etudes paléographiques et historiques sur des papyrus du VIme siècle en partie inédits renfermant des homélies de Saint Avit et des écrits de Saint AugustinChapitre 18 sur 37 · N" II · texte numérisé non relu

N" II

Passage d'Aimoin de Fieury sur le Chant perpétuel (De Gestis Franconim, 1. III, c. 80, dans Dom Bouquet, Recueil des historiens des Gaules, t. III, p. 106) :

" Guntrannus rex synodum XL episcoporum aggregari pr«cipiens, ut ordo psallendi, qui in loco SS. Agaunensium temporibus Sigismundo régis ab Avito et CcCteris pontificibus illius temporis institutus fuit, in caenobio quod ipse fabricârat (S. Marcelli in suburbio Cabilonensi) teneretur, effecit. Qui videlicet ordo etiam ad sepulchrum S" Martini antiquitus celebratus, necnon in monasterio S' Dionysii a Dagoberto rege agi pr^eceptus, et à nobis cujusmodi esset exquisitus, taliter se habere est repertus : In diebus namque festivis sex antiphonae binis psalmis explicabantur ; porro toto Augusto propter crebras festivitates manicationes fiebant (manicare autem mane surgere dicitur)^ in septembri vero septem antiphonœ canebantur, distributis uniculque binis psalmis ; in octobri octo cum ternis psalmis ; in novembri novem cum ternis itidem psalmis ; in decembri decem cum ternis similiter psalmis; verùm in janua-

— I04 — rio et februario, ut possibllitas sinebat ; hoc tamen observantes, ne minus à duodecim psalmorum quantitate ad vigilias dicerent nocturnas. Ad sextam tamen sex psalmi cum /îlleluia^ ad duodeclmam duodecim, idque cum Alléluia, psallebantur. Sed de his ista sufficiant. »

Dans les Grandes Chroniques de Sr-Denis, qui reproduisent presque textuellement le récit d'Aimoin, la seconde partie de ce passage est remplacée par les mots suivants : c^ Li ordres comme il est escrit en la riule pas ne le volons ci deviser, pour ce que il ne tornast à charge et à amii à ceul-:^ qui n'ont pas mis leur eu ers en tiex choses o'ir. » L. IV, c. 8.

En lisant le Recueil des Conciles, nous avons trouvé , dans le 18' canon du second concile de Tours, tenu en ^67, le texte même qu'Aimoin donne comme le résumé de ses recherches sur l'organisation du Chant perpétuel. Mais ce texte ne se rapporte point à ce rite spécial ; il a pour objet de régler, dans les diverses églises du diocèse de Tours, y compris la basilique de St-Martin, ce qui concerne l'usage ordinaire de la psalmodie liturgique. Ceci explique pourquoi le passage d'Aimoin ne répond pas à ce qu'il semble promettre. Voici le texte du canon du concile de Tours ; on verra que le moine de Fleury a encore contribué à l'obscurcir en l'altérant :

« Itemque pro reverentiâ domini Martini, vel cultu ac virtute, id statuimusobservandum, ut, tam in ipsâbasilicâ sanctâ, quam in ecclesils nostris, iste ordo psallendi servetur : ut in diebus festis ad matutinum sex antiphonae binis psalmis expli-

— lOJ —

carenturj toto Augusto, manicationes fiant quia festivitates sunt et missae sanctorum ; septembri, septem antiphonœ explicentur binis psalmis ; octobri, octo ternis psalmis ^ novembri, novem ternis psalmis ; decembri, decem ternis psalmis ; januario et februario itidem, usque ad Pascha. Sed, ut possibilitas habet, qui facit amplius pro se et qui minus, ut potuerit. Superest ut vel duodecim psalmi expediantur ad matutinum, quia Patrum statuta pr^eceperunt ut ad sextam sex psalmi dicantur cum Alléluia, et ad duodecimam duodecim iterum cum Alléluia, quod etiam angelo nuntiante didicerant. Si ad duodecimam duodecim psalmi, cur ad matutinum non itemque vel duodecim explicentur? « (Labbe, Concilia, t. V, p. 8^7.)

Extrait de la règle donnée par saint Angilbert aux moines de St-Riquier, en ce qui concerne le Chant perpétuel (Acta Sanctorum Ordinis S' Benedicti, Saec. IV, r pars, p. 47):

« Tractare cœpimus qualiter in Dei laudibus, in doctrinis diversis et canticis spiritualibus, Christo omnipotenti placere valeamus. Quapropter trecentos monachos in hoc sancto loco regulariter victuros auxiliante Deo constituimus.... Centum etiam pueros scholis erudiendos sub eodem habitu et victu statuimus, qui, Fratribus per très choros divisis, in auxilium psallendi et canendi intersint.... Ea autem ratione ipsi chori très in divinis laudibus personaburit, ut omneshoras canonicas in commune simul omnes décantent. Quibus decenter ex-

— io6 — pletis, uniuscujusque chori tertia pars ecclesiam exeat et corporis necessitatibus vel aliis utilitatibus inserviat, certo temporls spatio interveniente, ad divirice laudis munia celebranda

denuo redeuntes Quin imo omnes unanimes sacrificium

laudis Domino omnipotenti, pro salute gloriosi mei Domini Augusti Karoli, proque regni ejus stabilitate, continua devonom jugiter exhibeant. »

Extrait de la biographie de St. Angilbert sur le même sujet (ibid, p. 1 27) :

« Prae omnibus studuit ut divina laus et sanctorum memoria ahsque ullo instenitio in ecclesia Salvatoris indefesse haberetur :

ad quod rite tenendum statuit très semper esse choros

Et omnes quidem horas canonicas très chori unà semper concinebant : quibus finitis pars uniuscujusque chori persistebat suo loco psallens voce mediocri j cîeteri interea relaxabant usque ad prœfinitum temporis spatium ; cumque hi se omnibus necessariis relevassent, adveniente hora redibant ad exercitium divinae laudis ; et eodem numéro quo isti redibant, alii ex eodem choro exibant.... Sic ad mensam, sic ad lectos, sic ad omnia omni tempore exibant, ut indeficiens psalmodia in ecclesia Salvatoris omni tempore permaneret. «

Page 1