‹ Etudes paléographiques et historiques sur des papyrus du VIme siècle en partie inédits renfermant des homélies de Saint Avit et des écrits de Saint AugustinChapitre 4 sur 37 · I. Voy. plus bas Appendice, n" III · texte numérisé non relu

I. Voy. plus bas Appendice, n" III

z. Ces fragments n'ont pas été mis à profit par les auteurs des trois monographies dont saint Avit a été l'objet dans ces dernières années et dont voici les titres : Saint A-vite, i-uique de Vienne, sa 'vie et ses écrits, dissertation présentée à la Faculté de philosophie^ et lettre! de F Uni'versité catholique de Lowvain, par M. l'abbé P. Paiizel (Louvain, 1S59, in-S" de 328 pages); — De sancti A'viti Vienna episcopi operibus eommentari'iim ; thesim Facullati litlerarum Parisiens! proponebatVictOT Cucheval (Paris, 1863, in-S" de m pages); — Notice sur saint A-vite, é'vcqite de Vienne, lue à V Académie des sciences, belles-lettres et arts de Lyon dans la séance du 12 mai 1863, par M. A. de Lagrevol (Lyon, 1863, in-8" de 31 pages). -^ Le fac-similé et la lecture des feuillets 3 et 9 des fragnients ont été publiés en 1 840 dans le fascicule in-folio intitulé : Chartes et manuscrits sur papyrus de la bibliothèque royale, collection de fac-similé accompagnés de notices historiques et paléographiques, etpubliis pour tecole royale des chartes, par M. Champollion-Figeac ; planches XIII et XVI.

Fol. I 5, recto, ligne 17.

t DICTA IN DEDICATIONE BASILICAE QUAM MAXI- MUS EPISCOPUS IN JANAVIN[SIS] l'^URBIS OPPIDO CONDEDIT " DISTRUC[TO] | -'INIBI FA- NO. Dicta omilia cum de institutione | "Acaunensium revertentis Namasce dedecatio caelebrata est.

Fol. 15, verso, ligne i. \

[a]*gentebus nobis viarum cursu gratulationis procursum, fît continu l^'atione sollemni quodam modo una fistivitas, et dum ambolatur de virtu|^tebus in virtutis, quod fatigat deffecultas itenerum, consolatur alacritas|*gaudiorum ; princepis studio sacerdotis, anni sucriscunt, animae Deo,|5orationebus loca, premia construentebus templa martyrebus. Heretico raris|^cente, profectus religionis adicetur^ dispendiis perfidiae fidis ricta ditatur.|^Paene est ut in praesentebus jam subradiit quod promittetur in futuris : l^insertum tritico lolium dogmatis arriani proventu adseduae separatio|'nis ariscit; servantur manipoli vincolis allegati, quos poena in perenni|'°saeculo, in praesenti conburat invidia. Addit hanc etiam aedis hujus commu|"tatione felici de sacrilegio sanctitas, de vetustate novitas, de confusionej'^nobilitas. Fructificat locus mar-

a. Sans rien affirmer, je crois distinguer ici les restes des lettres IN aG.. ad senestrum.

h. Les lettres italiques placées entre crochets sont restituées par conjecture. Les lettres ordinaires placées entre crochets m'ont été fournies par la copie de Bignon, qui a étudié les quatorze premiers feuillets du manuscrit à une époque où ils étaient un peu moins mutilés que de nos jours.

tyrum quo tluruit cuhus idolorum ^ semen|''te mortefera, reditus vitalis excrevit. Magnum erat si périssent vencna : l'-^quanto majus est successisse medicamina. Regnavit actinus velutl'Mn campo maledictionis incultae spinarum dinsa concritio, de qua ecce|'*'terrinis pariter satisfaciens supernis, dilictabelis tam odore qiiam|''speciae tlorum décor efflagrat, nec refert actipus horrentem rubumi'^tactu aspero vicina puncxisse, de quo tandem rosae blandeter mollis | ''centis sero pudore vultus inrubuit. Sic quondam, dum priscus Hisrahili|"ta terram repromissionis expeterit, aredam squalentemque herimi

Fol. 6, verso, 1. i.

faciem caelestis cibi candor aspersit. Sic rupis eatinus cunctis vitat[d et (?)]!*lnexperta largum sicientebus putum, mullitum duricia naturalis regore,pprofudit. Qiiid'' mihi laudet antiquus Moysen suum aquas ab aevo aspe l'^ras ligno castigante dulcasse :' Quid Aelyseum virte non inparem agrestis i ' cibi amaritudine plénum libetem medici farris intusione condisse :' Haecj-^quidem gesta exempli admirabilis fuisse quis nesciat .' Sed non menus hodiaej'vestro datum est sacerdoti quem par diversitas felices eventus parin p[ar]ib[us] [''adprobabit, cum menoris paene virtutis sit creaturas orando convertere|^quam hoste depulso creatorem hedebus invitasse. Inplet hic porro gentilium | '"vices vicinantium arrianorum tabedus libor, et si paganus hic forte jam deest|"qui plures Deos^ vellit excoli, gemet hereticus qui unum conspecit exorari. Dili|'-git quippe Trinitatis diviso' nummerositatem Deorum, et consanguene[o seJl'^parationis afFectu, pariter solidi-

a. Ici commence le deuxième fragment de Sirmond. h. Parem paribus. Sirmond.

c. Turbidus. Sirmond.

d. Le manuscrit porte ds avec un signe d'abréviation, ce qui devrait peut-être se lire Deus plutôt que Deos.

e. Pour divisor, leçon que Sirmond a adoptée.

tate perrupta, multos Deos iîeri [a consenta] '^neis adquiescit, sub quorum fabore quasi excusabileter ipse tris n[ume]|'^ri[t]. Quid ingemiscat Christi vacuus nominatur locum nominebus interclu[sum]|'^patuisse virtutebus? Nullus a salutis consortio prohebetur. Sit eis pare[ter]i '^commune cum salvis quod actinus nostrum noluemus esse cum perd[itis].|'^Profanis cultibus claustra damnamus ; conversuris cultorebus templ[a pate]|''facimus. Expetat ergo hic solidum quisquis amaverat ante divisum. Recog|'°nuscat [nun]c Christum petram quisquis hic dudum saxa veneratus est.

Fol. 6, recto, 1. i.

[Sa]crilegiis ara périt, venit ara sacriiiciis. Nomen unum, causa diversa est. 1/Medetur serpens hereus quo momordit ignitus". Cessit constrictioni locum. ^[Re cogi]tur ingratus, et indicta sibi necessitate beneficii quod ofFerre non meruit |*[sed suf]ferre quoactus est. Potes corvos Helsaenostri depul-

sus frenato guttorep um portitotis cebo quem concupie-

rant aliéna magis pavisse jejunia. |^[Laet]imur ergo exultatione concordi, effectu conditur, concursor adsensu, poj'[pu-

lus] lucro, tellus obs *, fedelis ut permaneat, ne remaneat

infedelis, 1^ utilior conversione dum caedit, quam inten-

tione si vincerit agens|'[ver]itatis capud salutis vinctum beatitudinissubjogatum quaestuosa] '°[del]ubri sui amissione multatus, tum se antiqua sede gaudeat potuisse de|"[pel]li, cum intellexerit meliorebus nisi pulsum non posse restetui. Finit.

a. Fin du deuxième fragment de Sirmond.

b. Peut-être faut-il suppléer obsequio.

Fol. 4, ligne i.

t DICTA IN DEDICATIONE BASILICAE GENOVA" QUAM HOST[IS] MNC[ENDERAT].

^*Novimus et miramur ex evangelica lictione divitem' *ZacheLim quo repentina salus domui suae fieri nihil 'beatitudinis titulis opinant! in sanctam Christian *revocationis adscitum cum videre cupiens ^corporis exiguus sed arboris edito sublima ^torum tuentibus humilis celsus imitan 'habeo melius redimptorem posse cognusci qu '°levassit ascensus huic scilecit dicetur quod in "ut ex divite mundi spiritu pauper adcurrat et p "pauperum sensu ditatus excipiat. Non ergo sp '^pontefex vester nec pro similitudine dispicia '^emitatur in dispinsatione substantiam quin '^gavisurus exemple non deffiteatur sequi cum "'siquidem nesciens adsumptus est iste non amb '^elictus est iste quia meruit ille provanda '^am obtulit hic integram voluntatem magn '^tio maximum nostra ibi tune quadroplum p "bat hic hodiae centeplecatum reddetur quod "singol facta percurram laudari breviter

a. Les cinq premiers mots de ce titre ont été publiés par Sirmonc), t. II, col. 141.

b. Je reproduis ce fragirent ligne pour ligne, en faisant observer que dans le manuscrit de saint Avit les lignes, quand elles sont complètes, renferment une soixantaine de lettres. On peut, d'après cette donnée, calculer ce qui manque au bout de chaque ligne.

<-. Sirmond a reproduit cette première ligne.

Fol. 4, verso ".

hic culminebus diversa virtutis mole surgentebus

[ve]terum, institutio novitatum. Sileantur loca

errori, adjecta veritati, viduata idulis, disponsata

diem pertinet présent! gaudio materia

satisfieri per semet ipse se satians non

men hic mihl quantum reor t....i

tior instemando inmani opère par

[im]perfectionem sollicitudo antestitis

[di]ri per unum res caelo tam digna non

[dijstributo et transmissor refulgit et

[prae]sul inclete, religionis columen, capud

[sa]crificia instruis et sacerdotia nutris

oblationum premia criscunt mérita

faecundum mercedis tuae germen

s pridem cum consinsu iidilium populo

efistis antestetem poscereris nutabat

[so]latii que jacturam conscientiam

inpediret

Fol 12, ligne i.

c cum quod verba non expl[icant]....

|''co[n] generali" exultatione gaudendum est

quod . .pflorentibus scyptris catholicae potestatis orationum loca, martyrum temj^pla, liminum sacra, ornatur oppida non

a. Il n'est pas certain que le tragriient consigné sur le to!. 4 verso fasse suite au fragment qu'on lit au fol . 4 recto. 11 est permis de supposer que le relieur a renversé le feuillet 4, comme il l'a fait pour le feuillet 6 ; dans cette hypothèse, le fol. 4 verso contiendrait la fin d'une homélie. On serait tenté de s'arrêter à cette hypothèse, en considérant que la dernière ligne n'a pas été achevée; mais c'est une particularité qui se présente dans le manuscrit de saint Avit au bas de pages remplies par un texte dnnt la continuation se trouve à la page suivante ; voyez, par exemple, le fol. 9.

h. Avec le mot generali commence le troisième fragment de Sirmond.

menus aedibus quam patronis.pimmo potius inlustratae patrociniis fiunt urbis ex oppidiis. Quod si et|*speciales flsti gaudium praecunio currente tangamus. Est quidem" fa|'brica praesens jocunda loco, iminens* tluvio et confragosum vicino torprentis tumultu ' velut inpendentis reverentiae terrore castigat. Cohibeturl'^venerabilebus ripis amnis artatus, et pendolam interjecti ponils semi[tam] j'°ad altrinsecus expetenda sacrarum culmenum loca substernit. Aedis s[uf ]|"ficiens diffusioni facta est angusta conventui, quaequae sic jocundetate h[a]|"bitacoli tam terrestria quam superna sollicetans cum populo suo vixj'^suHiciat, surfecit de fabricâ multiturmi. Opeficium'ingenio nitens expoli[t]|'^noctem, adpolit lucem. Quid diu' tristibus tenebris arteficio proturbatis lae | '' tior intra quondam' claretatis ergastolum felici custudia clausus e[st]['Mies. Sic quondam carcer retiticis Pétri pretiosum legamenum radio inlu[s]| '' trante resplenduit, cum ferro suppliciis coaptatu^ metallis pretiosiorebusl "*plus lucerit, serrae fugerent patente adetu, catene caderent perstrepen[te]| 'Uennetu\ Sic cum vas elictionis lictione lidilium sensus instruer[et]|

Fol. 12, verso, 1. i.

I*. . . . . sunt quorum hic patrocinia conlocam[u]

p[sat]ur accepit clavis, adponat hic potestatem lega

.... commis !"^sam soluturus exerceat. Hic Paulus arrianam

a. EquiJem. Sirmond.

b. Imminens. Sirmond. — Imimni est probablement pour eminens.

t. Vicini torrentii tumultum. Sirmond. '

d. Sufficit de J'abrua. Multij'ormi opificum. Sirmond. t. 'slui diu. Sirmond.

f. Sluodjam. Sirmond.

g. Ferrum suppUciU coaplalum. S'rm.

//. Fin du troisiè.iie fragment de Sirmond.

heresem torpidam frigorel^pericolosam veneno velut viperam mordecus dependentem ignebus prae jMicationes amburat adque quantorum libet reliquias. Constructor eximiae|^geminis princepebus cunctos sanctorum nummerus contenetur. Gaude" igetur,Pinvicte mercatur , dispensatione commissa. Profer de thesauro tuo nova] "^ et vetera, institutor rudium, labentium restitutor. Sit una In multiplici|'°[con]secratione soUemnitas. Erexisti lacrimarum machinis quod hostis alli- |"[serat]. Rediit quae perierat furma templorum ^ recurrat et sanctitas. Non tu traditamp[tib]i minam damnante sudario terrinis scrovibus suffodisti, nec hoc tantuml ''[co]ntentus reddere quod dudum fuerat consignatum, illa referens, ofFerens ista, |'*[u]t frugem primitiarum melius porregas , prius studuisti solvere quod debebas.p^Quocirca, dilictissimi, orate quod superest ut si quid sacrum furatur adversitasj'^[Deo] ulciscente sic redeat^ in multiplecis fructus granum tritici quod mortuum^'j '"[pu]tabatur excriscat^ velut Job nostri opes inter prilia temptacionis amissas|'^[v]icturiae meritum patientia duplecante restituât, et ut br éviter cunctal''[co]ncludam, agnuscat praesentibus preteretisque successibus tam perpetrans p° [quam] tolerans quam in aeternis salubris lacrimae nostrae erunt tribuere quas videmus|"'[fide]lebus etiam in temporaneis non perire'. [Finit.]

a. Le mot Gaiide commence le quatrième tiagment de Sirmond.

b. Maturum. Sirmond.

c. Le quatrième fragment de Sirmond ^'arrête ici

Fol. :4, recto.

'magnitudinem locis quam superi ^gas sollicitatum arte fulgorem sursum 'nescierat expetisse. Sic alterno temporum *gua mundo etiam certa domicilio jocund ^patiens non expectatur aurora, sed sapitur ''sûpernorum dispendio mittetur dies ut non m ^tit quam hic origenalia plenus inlustrit no Veproductum de se lumen tenebris tlamma c 'aedeficantis inventio arte caelesti nec me

'°contra naturam loca refulsisse quam tempo

..[ut in cunctis]|"fabra lignorum lapis saxis unitus admi-

nicolum [ptibile non] .... l'^Vos porro conicete

quantum debeat ad pastus

I'' etiam ex his quae desunt causam venire praecu[n]

[absistente aedif ] | '^materiae materiam crevisse dicendi.

Soliditas" [quae faciendis fabricis in] l '^ principiis quaeretur hic et culmen obtenuit. Fir[missimo aliarum aedium]| '^fundamene cacumina nostra tutiora sunt, sinu[atis e regione fornacibus]i'Mum se per totum scripturae arquatilis nisus ob[iectu mutuo propellit] | '^ac sustenit, absque abitantum

terrore, pend[olae libramine] | '' jacens conpage ponderis

proprii, quo magis pr[emitur, plus] |" Taceo hic ur-

banam dispositionem part

a. Le bout de la phrase t|ui comiiiLiice X'Holiiiiliis et finit ù tuùora sunt forme la seconde partie du fragment de Sirmond.

Fol. 14, verso.

' ribus margaritis faciès venustisslme

* [b]us facta solacio viantem diligenssimo ' [r] nihil praecor invidias saeculo meo "* [q]uens aetas quod veteriscere non potest tu 5 [tu]s ad commendandum perennitati aedis hujus ' [ob]tutebus totum sufFecit tam casibus nihil lice ^ [q]uoque tempora quod geratio successura mire

* conatibus rudia operum sed e diverso vincemus ' [mi]nus est nos laborante mundo aliquanta conce "* [majxema peperisse. Sic" quondam Petrus apostolorum ca|"[pud, id est princepum princ]eps quamlibet commotum ventis pelagus formidareti'*[adreptum tamen tluvidi t]eneris'' callem victur explecuit adque undis ponti furen |'5[tis velut hostilium turbinum] mollibus eluctatis tlatum timptationis adversae | '^[priusquam sede continger]it fede contrivit; secuta est illic serenitas iter peri'5[actum. Hic quoque non min]us ad habitationem quam ad imagenem Pétri aedem lide|'*^[fundatum securitas qua]e non praecesserat insequetur. Innovet autem idem nunc '^[apostolus dignam sui nomi]nis sedem ! Hisdem clavibus pandat hic locum quibus

'^[aperit regnum! Solvat nun]c quae sibi ostensae fuerent

conpedes criminum ', cum | "' [prius erga]stolarium reli-

quias vincolorum quorum ferro tac | " [loci congesta] sunt

regalis auri talenta viluerunt cum inposita^' [crarentur]

instrumenta supplicii, cum exclusum ab hominibus|" '

rébus manc [ipat].

a. Commencement de la première partie du premier fragment de Sirmond.

b. Flwvtdi tenens. Sirmond. — Flwvi Jil tenens. Bignon.

c. Fin de la première partie du premier fragment de Sirmond.

Page 1