dous
Latini ,
,, dens.
Gotlii ,
, , tuntlnis
Islandici ,
, . dantas.
Germani ,
. . zalin.
Angli ,
.. tooth.
Galli ,
. . dent.
Eumdem in modum ,
Graeci , Latini,
. . rhegnumî.
F-r-anyo,
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
Sic quoque
Islandici ,
B-r-aka.
Gothi,
B-r-ika.
Angli ,
B-r-eak.
GalU,
B-r-îser^
Grœci ,
O-twma,
Latini,
, ,nomen,
Gothi,
, nima.
Germani,
, , 7ielimen,
Angli ,
, . iiame.
Galli ,
, , nom,
K-apros, D-rosos, P-latus,
, , aper, , . ros, , . latus.
..., , ..... B-r-aîds,
. . eber, ..... B-reît,
. . board, B-road,
, . rosée, P-l-at,
Graecos prœfixis literulis, cuphoniœ graliâ, libenter usos fuisse in aperto est, quibus nempè concurreiitiuiu vocabulorum asperitates lemperarentur ; et iilud notandum existimo, dulcissimos suavissimosque sonos ad illud consequenduni adhibitos; nempè litterasaets et l et d. Sed pro lege certâ et indubitatâ recipere temerarium foret, Grœcos solos prœfixarum usurpasse consueludinem , quae quidem et apud Teutonicos in usum transisse videtur.
Latini, ..latus,
Islandici, G-lad,
Angli , G-lad,
Galli, {lie, lie
Latini ,
. , rogo.
Gotlii,
F-railia.
Islandici ,
P-hrah.
Germaui,
F-ragen,
s, ..nodiis.
, . rapio.
K-HUt,
G-ripa.
K-not,
G-ripc.
sse) , . . nœud.
A-g-ripper (vulgare)
Ultimo et exemplo patet , quandoque duplices praefixas vocabulis antiquis superadditas ; quod sequentia cooiprobant :
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS. Û39
Gerinani, . . rollen {rolsre],
Bavaro-Gerinan. K-rollen, Angli novi, S-c-roll, Galli f « , rouieaiu
Sic et
Latiui ,
«... labium.
Graeci,
,. a-leiphô (ungeie).
Golhi,
S-a-lbon,
Angli,
S-a-lve,
Sed ut ad tertiam vocabulorum partem transeamus , quœ legum , morum, reipublic;e quasi inclioatœ et jain frondescentis signa prae se ferant; quaedam, ejus generis, rara quidem, sed notanda, Teulonicis et Latihis communia tibi occurrent. Teutonicis enim dialectis verba senatus, rex, curia, lex, insunt, sub formis \arns sineigo , sinistans, siniscallus , pro senex, senatus; — reick, rick, pro rege; — kyrihha, kyrkn , pro curia; — Ing , laiv, i>ro lege. Apud Burgundiones Visif^olliosque sineigo a senem, » sinistans, «sacerdotemn significabant ; unde sùi/scrt/, « sénéchal. « ApudGothos, regen, rechten , significabant « rectum facere, » «regere;» unde reiki, recky reich (Frankreich, etc.). Apud vetustissinios Germanos Arî/riAAc/, pro curia, in quam populus convenit ; unde Danicum kirke ; Scotticura kirk ; suevicum kyrka; anglicum churclu Apud Gothos et Suevos, lagen, pro lege ; unde islandicum lag , danicum loiv, anglo-saxonicum laga, anglicum laiv. Libenter credidcrim antiquos Germania3 populos diù intra rcipublicae illius quasis adumbratœ, quam Cornélius Tacitus depinxit, pernoctùsse, et suam proavorum linguœ indolem per illud longum quidem temporis intervallum impressisse, quœ à latini idiomatis indole toto cœlo distat.
Quod ad syntaxin et verborum flexus atlinet, antiquiores Teutonum dialectos cum antiquissimis latiuœ stirpis dialectis si conféras, in quasdam similitudines nullo modo contemnendas impinges. Sic Graeci comparativum suum, téros-tatos Romani, ior, issimus, Germani et Augli er, est , faciunt. £uphouiœ graliâ , sœpè et Latiui
hho
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
et Angli et Germani utuntur verbis magis, mehr et more, quae adjectivo anteponuntur ; rnagis pius, vice piior; more pious , et most pious, vice verboruni piouser et pîousest. Quemadmodum apud Grœcos clausula les (à titèmi) , apud Latinos clausula tas (a status) stalum rci cujuslibot, cxpriuiit; sic et apud Gernianos clausula Jicit (à voce vulgari Bavaricâ hait, status) et apud Anglos clausula hood, eumdeiu sensum usurpare videiitur :
Graecum , Prao-tès,
Latinum , Liber-tas.
Germanicum, Meusch-heit.
Anglicum , Man-hood,
Grœcos prœfixis upo, pro, para, sitn, apù, péri, nper, eumdem ferè in modum usos fuisse constat, ac Gernianos et Golhos pracfixis ab, auf, be, fur, um, ver, etc. Helleiiicam linguam quicumque caliet, parlicula Grœca para, quàm varia significatione alficiatur, haud ignorât; quasi particula ista rerum copulam quamdam tuni siniilium tum dissiniilium indicet. Apud Germanos et Anglos duplex eumdem in modum et dissimilis est usus particularum ver et for, quœ adhaesionem necnon separationem référant.
Grœci.
' Para-trechô Para-trepô Par-oraô
.Par-aconô
{victoriam adipisci). \ Quod progres- {cursiim deflccters). i sum notât.
{despicere).
{perpcram audire]
idlpisci). \ lecters), )
Quod successum negat.
Germani.
Angli,
' Ver-schaffen
I Ver-alten
I Ver-aciiten ^Ver-derben / For-bear ( For-bid
{copias dare),
fsenectuicm\
V adquirerej
{despicere)
{coi'rumpi).
{parceré),
{interdicere).
Quod adquisitionem indicat.
Quod deperditionem
notât.
Quod veniam dat.
Quod veniam negat.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
liUl
Quù anliquius teutonicum quidque idioma , eô propiùs ad formas conjugationum et declinalionum latinaruni accedit : Ne omnem grammalices seiiem hic evolvain, paiticipii praesentis forinam proferre mihi salis erit :
Archaeo-Germani :
Varman-em.
— es,
— et,
— eme,
— et,
— eut,
Latini :
Monc-o
— es,
— et,
— émus ,
— eiis ,
— ent,
Ne omnen grammatices seriem hic evolvam , participii prssentis formam proferre mihi satis erit :
Gvccci,
Tupi-ôn, ont os.
Latini ,
Am-aus, antis.
Angli,
Lov-ing, ....
Germanî ,
Lieb-end, endes.
Gain,
Aim-ant, ante.
Itali,
Am-ante (1).
Gothi et Anglo-Saxones genilivi latini singularis formam js, necnon pluralis ciausulam , nempè literam s, asservaverunt :
Sing.
Plur.
Gothi :
Fisks, is, Fisk-âs,
Anglo-Saxones :
Fisc , es (Piscis, is), Fisc-es (Pisces),
Apud Anglos antiquiores idem obtinebat, qui dicebant ; il/y fa-
(1) r. Bopp , Conjugation-System der Samskrita sprache ; et Pott Etymologiscke Forschungen.-V.el Eichhojf, Ampère, Kaltschmidt. — Quod ad Samskrelanam atiinet, hic aitingere nullo modo decrevi.
442 TEUTONTCIS LATINISQUE LINGUIS.
iher'is name (niei patris nomen) , plané gothiciira et lalinum. Nunc forma illa apud receiitiorcs in my fatker's name abiit, quam Grammatici plurimi idem esse ac mij foilier-nis name (meus pater suum nomen) , absurde credidcrunt (1).
Nonnulla decerpsi, qua- notatu dignissiraa censui, quibusque citrà dubium poneretur communis ista linguarum omnium, quas memoravi, origo. Quinam autcm fueriut hujusce aQînitatis gradus modique, nunc inquirere decrevi.
QU^ FUERINT LINGUARUM TEUTONICARUM ET LATINARUM GENEALOGU ET VICES.
Nec teutonicam à latinû, nec h teutonicâ latinam , nec latinam à grœcû, nec omnes illas linguas à linguâ quàdam omnibus numeris absolulû descendisse facile crediderim ; sed et grœcain antiquam, et latinam antiquam, et teutonicam antiquam, cùm prima quasi rudimenta accepisseut à veteri quûdara, adliuc inconditâ et quasi inchoalà, dialecte, sibi quasque suam indoleni geniumque propriis viribus eflinxisse. Non cnini , ut ait grammalicus ille percclebris Ihrius (2), « vocabula ci idiomata funfjovum instar è terra scaturiuni. a
Si quae siiit, idiomata inter ea quae memoravi, quœ compositione verborum, clausulis certis, et verborum invertendorum facultate prorsus carcant, ba;c inter uilimos idionmlum ant.iquorum partus annumerare non dubilaverini , quasi ex ciueribus populorum jam sepultorum orta et exsurrecla. Cujusmodi , ut omnes sciunt, neo-lalina; linguaj receutiores; gallica nerapè, italica, lusitana, catalau-
(l)De eiTort" illo peraniiquo accuralè disseruit J.-P Tliommerellus.V. Recherches sur la fusion du yormand et de l'Anglo-Saxon. EoJem errore laborabat famosissimus ille Scotus Johannes Knoxius , Calviuislicorum dogmatum assertor veliemcns , qui proprià manu verba , John Knux his book , titulo Toluminis quod pênes illum fuerat quodqae inter Bibliothecse propriae Tolumina nunc asserve, inscripsit.
(2) Ihre, Glossariam,
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS. W3
niensis , rustica romaiia et hispaiiica. De quibus pauca admodùm dixeriui.
Sed à ceteris quasi sororibus suis longé abest hispanica illa diaiectus, quœ gotliicuni simul et arabicum quiddani redolet. Dum Gotiii Aslurias (1) incolentes, seinioncni patriuru sunimà curû vindicobant, Andaiusiae (2) contra incoiœ, quos Mixtos-Arabas (3) vocabant, Arabica, sic ait Alvarus (/i) eloquio elati , latinaj et golliicœ linguae prorsùs obliviscebantur. Inde illa nova hispanici sermonis indoles ; illud pinf/ue et percgrimim , à Cicérone (5) jam memoratuni ; tôt indè soni imo è gulturc elisi et perinultorum \ocabulorura initia in Ll sive h gutturalem abeuutia. Sic Iransformautur.
Pluerc, in Hlueve.
Flamma, ia Llamma.
Clamare, iu Llamare.
Planus, in Llano,
Et
Forviosusy in Hermoso.
Folium, in Hoja.
Filius, in Hijo.
Germanus, in Hermano.
Facere^ in Hacer,
Habere, iu Haber.
Nil dubii est, hispanicam dialectum latinœ nostrorum idioniatura familiœ annumerandara esse , sed seorsîm collocandam , ut gothicis quasi idiomatibus lalina idiomata peregrino quodaiu vinculo connectât.
(l)Gallicc, les Àsturies.
(2) Gall., l'Andalousie.
(3) Gall., ilosarahes.
(4) V. Flores, Espana Sagrada, XI, 27a. Velasquez, Origon de la Poesia Castcllana.
(5) Pro Arcîiia, c. 10.
/l44 TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
Quôd si ad familias gothicas gennanicasque Iranseamus, anglicum vel neo-britannicuni idionia prinium examini iiostro subjiciendum sdt; quod qiiidem latin^u stiipi propiiùs accedit quàm Germanorura lingua recens. Id Neo-Biitannis proprium , ut senti nlias quandoquè invertere poetis suis perniittant, nec strictissima; nostra? aiialiisci, sese obstringant , nec Gernianorum sunimam llcentiam usurpent. Quod ex ilio nolissimo Miitoniani poematis inilio liquct :
Ofman's first disobedicuce and the fruit Of ihaf forbiddcn trcc, ivlwsc mortal taste B)'ouijhi deatli inio llie ivorld and ail our woe , WHIi loss of Edcn , iill onc grcafer man Rcstorr us and regain tlie blissful scat, Sing, licavenly Muse {i). ......
Plané Intinns bic vocabulonim ordo : oui suminù cùm fidelitale adhœsit GuliclmusDobsoiiiusOxonicnsis ille, qui non satis eleganter» sed fidelissimis vcisibus latinis civis sui poema reddere conatus est:
Primam liominis no.ram , vetitàque ex arbore fwtus At'ulsos, viorsu quœ dcgustata ncfando Humanœ gcnti niortcm et genus omne malorum
Intulit
Diz'a, canas (2).. •
Hoc et anglico idioniati proprium, ut duplex illi glossarium insil; vocabuloruni ncnipe, qu;e ad vitain degendam neccssaria sunt, arthaïcorum illorum; et verboruiu nielaphjsicoruni, quœ statuni eleganliorem et provectiorem testala, ex latino, gallico et normannico in britannicum idioma profiuxerunt, Varios corporis uiotus, to sif , to lie, run, ivalk, creep, crawl, spr in g ;sonoium varietates, buzz,
(1) ParaJise lost. v. U
(2) Paradisus Amissus Oxou.^ 1730.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS. hho
clash fkiss, rattlc, h.xc oninia anglo-saxonica vel gotliica, vivido quae colore eflîgieni, scnsum , sliepiUimve expiimunt. Illis quidein vocabulis, quibus vernaculi genuiiiique scriplores anglici pr;eserlim gaudent, verbi gralià Goldsmiiliius, Swiftius, De Focius (I) , quasi gcnius populi antiquior continetur. Nec orania quae viri eruditiores in linguam anglicam inferre tentaverunt latina vocabula , illa adhaerere potuerunt; cùm clancularly fà clanculum) , immorigerate , iiitenerate et multa alia Thomas Brownius et Burtonius (2) sermoni patrie inserere incassùm tentaverint.
Sa>piùs autera vocabula duo eumdem ferè sensuni exprimentia lingua anglica possidct ; queniadmodum floivcr ( a « flore » ) vocem latinanû; et bloom (ab islandico « bloma ») vocem gothicam; unde blooming et florid. Duplex itaque sermonis neo-britannici polestas? latina illa quidem , elegans et venusta, qux colorera et gratiam suppeditet; germanica alia sive gothica, quœ sensus valldiores, orationis compagem et quasi solidiora substralaque Tundamenta subministret. Sempcr apud Angles latinum idioma pro elegantiorum virorura propria dialecto, teutonicum vcro pro plebeio et vernaculo sermone habita suut. Nec sine causa quidam inter quartidecimi sœculi scriptores poeta anglus non ignobiiis, Robertus Mannyng, cognominegaudens Roberti à Brunno , vel à Brunnensi prioratu (3), cùm sermone vernaculo poema suura (4) pangere decrevisset, asseruit se anglico idomate usum, quo non erudiiorum, sed vulgi aures demulceret ;
Not for tbe lerid (5) but ihe lewed (6),
Quod et comprobat Caxtonîus (7) celeberrimus apud Anglos typographus, cùm anno 1481 exbatavà dialecto «Vulpeculœ » fabulara in anglicum suum idioma vertere ausus, sic loquitur:
(l)Goldsraitb, Swift, De Foef, etc.
(2) T, Brown , Burton ; et alii.
(3) Robert de Brune.
(4) Cui titulus inscribitur Rhyming ChroniclC'
(5) Learned.
(6) Lowe.
(7) Caxton. Historye of Reynard tbe foie,
4ft6 TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
I hâve not added ne mynsshed but hâve foUowod as nyghe as I can. . . in thi» rude and symple englysch (6).
Quicuraque igitur anglicae linguae origines investigandas sibi proposuerit, ad anglo-saxonicas radiées procunere debuerit ; nec sine stupore agnoscet, prope unam esse anglo-saxonicam, frisicam, neobatavam, et arcliœo-balavam dialcctos; nec ab illis longé abesse francicam iilam scu theoliscam lingiiaui, cui civis noster Cleyius (2) ( perperam , ut censeo ) propriam quaœdam grammaticen adsignare conatus est , quaeque Germauici idiomatis nunc usurpati parens antiqua floruit.
Mirum sanè per sœculorum seriem penè immensam familiarum philologicaruni tôt signa intacta servata fuisse. Etianinunc, jam corruptà et effetà liuguà cùni utantur ferè omnes Europae populi , attamen Itali latine, Dani scandinavicè , Angli et Batavi arcbaîo-saxonicè , Germani francicè loquuntur. Quicumque antiquissimam illam Vulpeculœ (3) fabulam, Geruiania; inferioris dialecto arcbaeo-saxonicù ab Henrico Alkmario (4) sive conscriptam seu potiùs translatam legerit, anglica penè omnia bodierni usùs vocabula illic reperiet, et brilannicam quamdam dialecluni perlcgere sese crediderit. Quod ex quatuor versibus hisce sequentibus facile apparebit :
deme wulve also fôrd :
thc ivolf so forth:
vulpem sic extra :
Germ. inf. dial. Hère Isegrim, it is ein oldsprœchen wôrd, Anglicuni, Sir Isegrim it is oiie oldspoken word.
Latin., Hère Isegrinie, id estuuum olim dictum verbum ,
Germ. inf. dial. Des fyendes niunde shallet selden frôni. Angl. Tlie ficncVs moatk sliapee seldom fruit.
Latin. j . . . hostis os affert rarô fructuni.
(1) V. British Muséum.
(2) Gley, de la langue et de littêraliire des Francs.
(3) Reinecke de Foss. — Reineck Fuchs.
(4) Hinrek Tau Mkmer.
Germaniœ infe-
rioris dialectus.
He
sprak
to
Anglicuni,
lie
spokc
to
Latinum.
Hic
loctus est
ad
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
hkl
Ex XX vocabulis, quibus quatuor isU versiculi constant, ne unum quidem in Alkmarii dialecto ab anglico receutissimo distat : namque herr idem est ac sir. Sed illud notalu dignius, nonnuUa quoque latjna verba cura teutonicis concurrere :
Hey
Hic.
Wulve ,
Vulpis,
AlsOf 80 1
Sic.
Hère y
Herus.
It,
Jd.
Ein,
Unum,
Old,
Olim,
Word,
Verbunu
Frortiy
Fructus,
Quod quidem bypothesi nostrae valdè favet , quam superiori loco exposuiraus, de antiquiori latinarum et teutonicarum tirpium nexu.
Cùm anglicum atque inrerioris Germanise antif j) ris scrmonem penè unum et idem fuisse agnoscamus; nunc pr/tioudum, antiquiorum Saxonum et Anglo-Saxonum linguam cutn neo-Angiicà congruere. Ex versibus quos jamjam referam, sa.cu o nono compositis ab auclore ignoto , boc apparebit; qui volumine cui tltulus est Sanaior ynundi (1), continentur :
Arch. Saxon.,
Than
sat
im
Angio-Saxon.,
Thœnne
hivi
Anglicum,
Then
seated
hi/m
Latinum ,
Tune
sedebat
(se)
ike landes kîrdi se landes kirde himself the land's sir
telluris herus
Arch. Saxon., Geginnuuard for tkein gumun ,
Aiiglo-Saxon., Ongeanward for tliam. guman^
Anglicum, Onivard before the men,
Latinum , Ei regione coram hominibus,
0) Heliand (wlio heals), Salvator,\.e, Chtlslus.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
Arcli. Saxon.,
Godes
egan bam.
Anglo-Saxon.,
Godes
agan bam.
Anglicum ,
God's
owii bairn fScotisè).
Latinum ,
Dei
proprius puer.
Arch. Saxon., Uuclda mid is spracum
Anglo-Saxon., Wolda mid tiis spœcum
Anglicum, Wotdd ivitli Ins speeches
Latinum, Voluit cum suis scrmonibiis
Arch. Saxon., Spakuuord
Anglo-Saxon., Spalia ivord
Anglicum, Sapient tvords
Latinum, Sapicntia verba
manag , manag, many {maint) , multa
Arch. Saxon., Lerean tlica liudi,
Anglo-Saxon., Lœran thene IcodCf
Anglicum, Lcarn tliat people,
Latinum, Docere istum populum ,
Arch. Saxon.,
Huo
sic
lof
gode
Anglo-Saxon.,
lia
iha
lofe
gode
Anglicum.
IIow
thcij
praise
god
Lalinum.
Quomodo
isii
laudcm
Dco
Arch. Saxon., An thcssum uuerold vikca
Anglo-Saxon., On finssum weovold vice
Anglicum, In tliis ivorld l'ealm (royaume, reich.)
Lalinum, Jn isto orbis regno
Arch. Saxon., Vuirkean scoldini.
Anglo-Saxon., Weorcian sceoldan.
Anglicum , Work sliould.
Lalinum, Operare dcbeant.
Notaiidum , hîc quoque multa latina vocabula quâdam aifinltate cum teutouicis non carere ;
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
Than , tmti.
Rikea , regnum,
Spahuuord, sapiens verbiim,
Thesun, istud.
Fore, coram.
Lof, laus,
HircJi, /ictus.
Sat , seclerc.
Uuelda , voluit.
Barn,
puer.
Quod jam assueri , non multùm francicam linguam ab archœosaxonicû , anglo-saxonicâ et anglicâ novû distare, nunc specimine novo probandum est. Ex poeniate quodam de Ludovico Tertio , Galliae Occidentalis rege, Francicâ linguâ {Fratiskisya zungun) intrà decimi !ia?culi limites conscripto, versus perpaucos hicdabimus, quos cum translatione neo-balavâ et translatione ueo-angiicâ couferre libuerit.
Francicum, Batavum, Auglicum, Latinum,
Francicum.
Batavum.
Anglicum.
Latinum,
Francicum, Batavum, Anglicum, Latinum.
Francicum.
Batavum, Anglicum.
Latinum.
Francicum.
Batavum, Anglicum.
Latinum,
Sang uuas
De zang was The song itas Cantilena . . .
gesungen, gezengen , . . sung , cantabatur.
Uuig uuas bigunnuD ,
De stryd was bcgonnen, The strife ivas bcgun, Praelium inchoabatur,
Bluot skein in uuangon
Het blood scheen opde wangen
Blood shone on the cheeks
Cruor micabat suprà gênas
Spilondunder Vrankon.
Der speelende Franken.
Of the sporling Franks.
Ludentiura Francorum.
Thar raht thegono gelih Daar vogt der elden geen There fought none of the heroes Hic pugnavit nuilus héros
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
Frnncîcum, Nich ein so, so Hluduwig
Batavum, Gelyk als Lodewyk
Anglicum. Not one so, as Ludwicj
Latinum, NuUus sic ac Ludovicus
Francîcum, Snel indi kuoni.
Batavum, Siiell aende koen.
Anglicum, Swift and keen,
Latinum, Gnavus et acris.
Francîcum, Thans uuas imo gekunnî.
Batavum. Dat was heem aangebooren,
Anglicum, Tliat ivas in-born.
Latinum, Hoc erat in-genitum,
Francicum. Suman thuruch-sluog lier.
Batavum, Sommigen doorsloeg hy.
Anglicum, Some through-slew lie.
Latinum. Alios trans-scidit hic.
Francicum.
Batavum.
Anglicum, Latinum.
Suman Sommiiiger?
Somc Alios
Ihurucli-slag her.
doorsiack hy,
through-struck lie.
Iruns-fodit hic.
Francicum, Her skancta ce hanlon
Batavum. Hy shonk dans
Anglicum. Hc fdled tlien
Latinum. Hic propinavit tujic
Francicum.
Batavum.
Anglicum.
Latinum,
Sunan fianton
Zynen vyandcn
To liis fiends
Suis hostihus
Francicum.
Batavum,
BiUeres liedes.
Bittere diauken.
TEUTON ICIS LATINISQUE LINGUIS.
Anglicum, Bit ter drinks,
Latinuttu Aniaros potus.
Francicum. So uuehin hio their llbes.
Batavum. Zo werken zy uit het leben,
Anglicum, So xvorked they ont their lives,
Latinum. Sicdedere illi extra suas vitas«
GongruuQt
Sang cum verbo sonus, Spilondunder ludentes.
Uuangon
gêna.
Thuruch
trans.
Her
hic.
Sunan
sut.
So
sic.
Gekunni
gcnus.
Hio
Snel
gnavus.
Teutonicse stirpis idiomata omnia clarum est mutuà aflinitate gaudere, nec minus arcto atque Latinas omnes linguas inter se vincuio connecti; quasi duas famiiias idiomalum agnoscere tantùm debeamus. Divortium nmotissiniis temporibus inter eas exstitisse et utrasque à gremio antiquissiraïae matris priùs descivisse arbitrer, quàiu ea perfectam idiomalum justorum absolutorumque conditionem assecuta tandem ad senium vergeret. Nam, si latina quaedam cum teutonicis congruunt et consentiunt, fatendum est tamen utriusque famiiije idiomata radicibus imis tantùm rarisque cohœrere; duplici arboris cujusdam trunco persimilia, qui ex eàdera stirpe prorumpens, sed arbores duas quasi ocuiis referens, intrà terrae viscera semet unum et eumdem confessas, duarum tamen et plané diversaruia arborum frondes et ramos ia aéra eitollere Tideretor*
452 TEUTOMCIS LATINISQUE LINGUIS.
Quod si teutonicaium inter dialectorum numerosara prolem ordiuem quemdam adducere velimus, qusenam ex istis antiquitatis reniotissimœ vel recentissinii ortùs signa ferant, investiganduin fuerit. Nullam prorsus inter illas reperies, quœ barbarorum idionialum vocabula incondita et quasi malè coacervata référant; sed quasdara, quai metapliysicis (1) vocibns penitîis egentes , conipositis tamen vocabulis gaudeant; Islandicain nempè sive Scandinavam , quam, eruditissimus Grinimius venerabileni omnium dialectorum septentrionalium parentem nuncupavit. « Germanicum idioraa, ut ait ille (2), » recentius et debilius. Vera slirps omnium teutonicarum linguarum » gotliica est et norsica. » Consueludinibus quibusdam superbit antiquissima ilia teutonicarum dialectorum radix, scandinava quidem sive norsica , et propriis antiquis legibus adliaeret , qux illam ad orientalium linguarum origines prima-vas protrudere videntur. Particulam Islandica et Danica dialecti etiamnunc substantivis non superaddunt], sed quasi clausulam subjiciunt et appendent.
Latine,
Homo ,
. . . Homo.
Gcdlicê ,
Homme,
L'homme.^
Danicè,
Mand ,
Mand-e/i.
Germanicè,
Mensch ,
Der mensch,
Anglicè ,
Man,
The mau.
Sic et
Latine, Rex, . . . Rex.
Gallicé, Roi, Le roi.
Islandicc, Konung, Konung-!?iH.
Aiujlo-Sax., Cyning, 5e-cyning.
Anglicè, King , 77*6 King.
Nec Scandinavi dicunt : amatus sum, pro « araor, « sicut omnes Teulonici alii {l am belovcd) (Icii bin geiiebl) , sed Latiuorum ritu, amor ;
(1) V. suprà, p. 22.
(2) Grifflffl, Deutsche Grammatik 11^ 39.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS. i'i53
, , ,. , / Ek Elska, amo.
Islandicè, i in p, , »
i Ek Elskst, amor.
Quod apud Danos et Islandicos eliamnunc usurpatur.
Quod si ab islandicà dialecto ad gothicam , qualis apud Ulphilam nunc etiam tloret (1), pergamus, gothicam eruditiorem, nobiliorem, accuratiùs informatam et ditioreni admirabimur, quœ nec clausularum vaiietate, nec ubertate flexionum caret. Exillà gotliicàprofluxerunt archaeo saxonica et anglo-saxonica dialecti : quoe quidem neobatavam et neo-angiicam pepererunt, iisdem quasi characteribus inibutas et impressas.
Sed jam notavimus Anglos ab anliqucl consuetudine plurimum recessisse, quippe qui a latinis et norraannis quasi expoMti et exculti: omnia qua; ad meiaphysicen spectant, ab iliis mutuati sunt. Anglo- Saxonum autem et Frisonum antiquorum, necnon Batavornm hodiè viventium multa sunt verba arcbaïco more composita , quibus strenua quidem inest et robustior eloquentise vis. Sic Anglo-Saxonesnon navigtitioncm, sed scip-crœft (anglicè ship-craft) i. e. navium-scienliam aut poliùs naciscicitiidni, dicebant; multaqueejusdem generis, quae Britanni perdiderunt novi aut expulerunt. In anglicft recentiori lin^uA supersunt composita antiqua vocabula qua^dani , sed rariora exempli gralià, liigh-licarted, quasi aUc-cordains ; tlninder-storm, tliunder-doud (tonitruum-tempestas, tonitruum-nubes) , quae vel à plebeculà usurpantur. Batavl , morum priscorum asservatores et amatores, niliil propemodum à parentum gotliicorum consuetudine recesserunt ; et quotidie apud eos audire poluerisejusmodi vocabula : gravis-covdis-status (zwaar-moedig-lieid) , pro tristitià ; gravamcntclluris (dwinge-lande), pro tyratmo : forma-sancfitatis (schijn-heilig-heid), pro kypocvisi ;\mà et bovcn-ii(ituur-kunde{iu[)cr-na\.nv3imscientiii), pro metaphysue.
Nec prœtereundum silentio est eosdem Batavos, qui antiquis originibus linguœ gotho-islandicse pertinacissimè adhaeserunt, nunc etiam ergà latinas linguas et pi œsertim galiicam nostram odio acerbissimo flagrare. Véhémentes nuper in iras erupit Batavus poeta qui-
(1) V. Ulpliilam, ap. ihrium et oeteros.
hik TEUTONICIS LATINISQUE LINGHS.
dam, ab irais paludibus suis clamosoe indignationis fulmen brutum extollens, quoGallicum idioma obrueret ac prosterneret. Hic nomine Bilderdykius (1) nos inter lupos ululantes et simias cachinnantes plané protrudendos vociferatur, nec dubitat vernaculi idiomatis nostri Sa tanam inventorem fuisse, u Apage , (strepit ilie Bilderdykius, patrio SUD nec suavissinio quidem sermone Batavo nos increpitans, ) « procul esto , niœchorum et exoletorum lingua ; procul hinc tinni-» s tus per nasura sibilantes, rauci luporum latratus, hyaenarumque s clamores 1.. Apage, detestabilis Gallorum aut potius Satanae sermo I » iS'am cùm, simise modo , orbem totum mimicà arte invadere et de« B cipere Satanas gcstiret , gallico iste jdiomate usus est (2). »
Nec minus infensus Anglorum ergà sermonem nostrum animus; quibus nec poeseos gallicae mélos , nec vocabulorum nostrorum arrident perspicuitas et ubertas. Byronius poesin Gallicam o ferrei fili vi' brantis stridori rauco (3) » adsimilavit. Quod si coiiviciis istis utrin' que araarissiniis aurem iidemque adhibeas, teutonicaslinguaset neolatinas alias ab aliis penitùs diversas et infensissiiuo odio serootas facile credideris, quod nec annorumlapsuexlinctum, necgeutium consortiis obliteratum cecidit. Nunc eliam si quis gallico sermoni germa* nicos loquendi modos adsciscere velit, bic pro ridicule, insulso et Tedesco (Tudesque) , id est gemi-pagano et barbaro apud cives suos babebitur.
Jam duas teutonicas linguarura familias examini nostro subjecimus ; nempè norsico-scandinavam et arcbœo-gothicam ; postremam quidem tum auglo-saxonici et arcbœo-saxouici sermouis matrem,
(i)BUderdyk.
(2) Maar weg met u, o sprach van basterd tlanken, Waar hijeen en valsche schakals janken , Yerloochnares van afkonist en geslacht, Gevormd voor spot die met de waarlieid lach ! Wier slaamlarij bij euwig woordverbreken In't neusgehuil zich-zelf nict uit durf spreeken : Yerfoeilijk Franksch l Allen den duivel word
Die met uw aapgegrijns zicli meester maakt van de aard !
BiLDERDTK. Batavitt,
(3) Frenchpoetry, monotony in v:ire„„
i)o>- JUAN, ca:îto ih.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS. ^55
tura neo-batavi, necnon neo-britannici proavam. Iste quam archaïo. saxoniciim nuncupamus sermoncm, antiquis et Frisonibus communis, ad Balavos et Belgas manavit, nec non ad Anglo-Saxoues , qui lingua; neo-biitannicae nunc usitatœ quasi fundameiita jecerunt. Hancce linguam archaeo-saxonicam qui eliamnunc loquuntur populi, non Saxoniam ipsam inhabitant, sed inter Elbani et Weserum,Westphaliam et Rheni ripas, villici paganique, ad Coloniam usque Agrippinam, incolunt. Apud helveticorum montium, belgicorum agrorum, necnon Caledoniae britannicae incolas variae ejusdem florent dialecti, Nec pauca ejus vestigia apud scoticse stirpis scriptores , quales sunt Burnsius pastor (1), Allanus Ramsaïus (2) et Giinltertus Scotus{3) reperies. Vel scolica dialectus ab Anglico novo plurimùni distat ; cùm vocabuiis illa gaudeat niultis, quae ab anglico idiomate aliéna sunt ; verbi graMà, gloaming, rutilantis cœli, sole occiduo et tenipestate imminente, adspectus; sivough, vel potius sugk, venti ingeraiscentis intra saxorum asperitatcs longi anhelitus, etc.
Undè facile conjicias à gentium novarum genio linguas easdem penilùs immutari. Vel ipse salutandi modus , secundùm cujusque gentis indolem moresque, varias in formas abiit :
Latini. Quomodo vales?
Gennani. IVie befinden sic sîch ?
(Verbum verbo), Quomodo temetipsum învenis? Angli. IIoiv do y ou do ?
Quomodo agis?
Batavi. Hoe vaart gij ?
Quomodo navigas ?
Galli. Comment votts portez-vous ?
Quomodo moveris ?
Hispani. Come esta usted ?
Quomodo stat vestra gratia?
Batavi statum politeias exprimant verbo Staats-hulk, quod Rei'
(4) Robert Burns.
(•2j Ramsay. Dramatis, cui titulus est Paslor fidus, auctor.
(3) Sir Walter Scott,
libQ TEUTONICIS LATINISQUE tINGUIS. .
publ{cœcarinains\ç;n\C\ca\. ; inter quos acutissimus scriptor quidam (1) opus singulare condidit, quo fere omnes popularium suorum metaphoras et usitalissima apud eos vocabula ex maritimis moribus et navigandi consuetudine profluxisse comprobaret (2).
Cùm neo-britannica et anglo-saxonica lingua ab archaeo-saxonicâ illâ manaverint, quâ utebantur antiquœ Saxoniaî populi; nunc ilU jpsi Saxones, et ferè totius Germanise incolae aliam dialectum usurpant, quae non a saxonico fonte , sed à francico , vel â Germanise superioris dialecto quondam scaturivit. Hœc illa est, quam hodie germanicam vocitamus linguam. Saxonicam dialectum gothicae stirpi propiorem tueri et asservare prsecipuè conati sunt Bremenses (3) et Hamburgenses {^) ; Hamburgi et Bremae pnesertim usurpatur hodie saxonicum idioma, quod à Germanise francico seu theotisco idiomate devictum, caeteros apud Germanise populos interiit. Dum Hans Sachsius (5) , sutor ille celebris , et Martinus Opitzius (6) francicam linguam ouini conatu expoliendam curabant, nuUus inter saxonicae dialecti peritos illam décore literario exornare valuit. Vel Luthero vivente, tanto jàm intervallo dirimebantur inferioris Germanise sive spptentrionalis dialectus et Germaniœ superioris sive meridionalis lingua jam assidue exculta, ut Lexicon novum excudendum censuerint theologi , quo Lutheri vocabula francica in Bibliorum translatione usitata saxonico sermone explanarentur (7).
Quemadmodum inter lalinse stirpis fdias, ditissima, fœcundissima, exquisilissima, studiis et philosophicis aptissima exstitit grseca illa lingua, quae tôt et tantis ab ingeniis exculta benigniori sub sidère crevit et adolevit; sic et inter omnes teulonicse familiae liuguas, Ger-
(1) Meyer, de l'Influence de la navigation sur la langue hollandaise.
(2) Uitgerust, équipé ; glijden, glisser ; stevenen, pronk-stuck, etc.
(3) Gall. Brème.
(4) Gall. Hambourg. - (5) Hans Sachs. - (6) Opitz.
(7) Quieumque archœo-sasonicae dialecti studio incumbere voluerit, summà cum ntilitate leget • nollœncli&che io}ksiied''r gesammell und erlœulert von L' Henrich Hojfidan- Breslan, iS'S6. — Horn. Geschichte der Dentschen Poésie. — Buchsvkinde der sassisch niederdfutschen sprache hauplsœchlich nach den schriftuenkmœhlern der ïlerzog. Bihlioth. su Wolfenbuttel, entuerfen von D. K. Scheller- Brunswick, 1826.-- Van Wynne, -- Reinecke de Fo$, etc.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS. 457
maniae illius superioris idioma, quod à francicà sivetheotiscâ dialecto profluxit, callidissinià vocum conipositione, ubeiTiinâ vocabulorum copia, felicissimœ et opulentissimae synfaxcôs honores sibi vindicat. Nec absurdum forlè fuerit latina; lingual , quœ , grœcaî (ut fateor) proxima , et quandoquè robustiori verborum sensu gaudens, minus libéra tamen, proprias radiées et novas loquendi formas assumpsit, vel ex aiiis scriniis decerpsit, neo-britannicam linguam coniparere; qua> quidem, ut ex his quœ jam pra;misi constat, trunco germanicogotliico ipsà rerum naturà et etymologiù vocabulorum devincta, duplici tamen ramorum et fructuum, quasi arte insertorum , honore luuic superbit, et anglo-saxonico Glossario suo raetaphysicas Glossarii lalino-norraannici voces rccentiores permiscuit,
Nec, sophistarum more, quisquilias hic agitare grammaticas mihi videor, cùm apud Grœcos et Germanos eadeni verborum . compages et syntax eôs libertas, artificiosissimi senlentiarum nexus et summa invertendorum sensuum licentia, mirura in modum congruant. Rollinus (1), grgeci idiomatis opulentissime callidas leges laudibus cùm exornet raerilis, niliil aliud agere videtur quîim illis ipsissimis verbis recctiorum Germanorum linguam vivis coloiibus adiimbrare (2) ; quœ, hcllenicaî antiqurc persimilis , centum millia vocabulorum (3) ex perpaucis radicibus solertissimo arlificio excudere et informare valuit.
Quôd si haec orania quae jam percurrimus redigere in unum nobis in animo sit; illud pro certo et penè indubitato accipiemuSj Tçutones et Scaudinavia; incoias anliquos, ex eàdem stirpe ac Latinos Helk'iiasquo oriundos, diuliiis tamen inira \itœ barbara; lencbras vixisse et quasi pernoclàsse. Quù antiquiores Teutonica; familiœ dialecti, eô propiùs ad illam linguarum foruiam accedunt rudem inchoutamque, quam descripsimus : nec inter tculonicas ulla nobis extare videtur, quœ signa prae se ferat illius ultiniœ et corruplœ analuseés quœ neo-lalinarum liuguaruni originibus prœfuit.
Familias omnes Europœarum linguarum si ordine certo disponere tentemus, illud ex prœmissis facile assequemur; (juarum genealogi-
(l)RolIin.
(2) De la manière d'enseigner et d'étudier les belles-Ioltres. I. 26ô. Ed. I80.>.
(3) V, Archenholz, Adelung, Wolke, Kaltsclimidt, etc.
TEUTONICIS LATINISQUE LINGUIS.
cum stemma, quale scilicet nobis apparuit, tabula sequenli inscribere conabimur :
