Portai de Lattes
L'ésgtize et hôpital S' Eloy et la chappelle de S1" Marie, contigue a eelle de S1 Eloy, le tout proche led. portai.
La cellebre et magnifique esglize et couvent des Frères Mineurs de la Grande Observance, bâtiment superbe, enrichy de divers personnages d'esculpture et d'une riche architecture, avec son enclos, quy va confronter la fontaine de Lattes.
(Areh. de l'Hérault, H, Gordeliers de l'Observance de Montpellier, pièce papier 2 ff. du XVIIe siècle, due très certainement au frère Bonaventure Coulas, sur lequel voir p. 251).
1 Evidemmenl : Bonnes Nouvelles. — "-' Sur celle chapelle Saint-Michel voir L. Guiraud, La Paroisse Saint-Denis à Montpellier, p. 73. — 3 11 s'agit non de Sainte-Marthe, au faubourg de la Saunerie, niais de l'hôpital Saint-Martial (Ibid., pp. 72 et 79). — '* Ms. : Gorge.
SUPPLIQUE AU PAPE ET ABSOLUTION PAR CELUI-CI TOUCHANT L'ABJURATION D'UN CHANOINE
2 septembre 1561
Beatissime Pater,
Exponilur bumiliter S. V. pro parle devoti illius oraloris, lacobi de Manso, archidiaconi de Valenlia in ecclesia Montispessulan., quod, cum die vigesima mensis octohris anni Domini millesiini quingentesimi sexagesimi primi heretice pravilalis imitatores, Huguenoti nuncupati, sub pretextucerte prêteuse reformate religionis, ecclesiam Montispessulan., in qua diclus orator cum maiori eiusdein ecclesie canonicorum parle tune exislebat, aggressi fuissent el per aliquod tempus illain oppugnassent, ac tandem dehellassenl ac in eadem ecclesia vi ac violenter intrassent, ac nonnullos eiusdem ecclesie canonicos et sacerdotes ac înultos seculareset laicos viros in eadem ecclesia tune existenles interfecissent, ac pluies alios maxime prefatum oratorem in capite usque ad magnam sanguinis efl'usionem graviter vulnerassent ; et proplerea dictus orator ad locum S11 Pétri de la Sala, Nemausen. dioc, domum Parent. ', se illic securum fore existimans, aufugerat. In quo quidern loco ah eisdem Lutheranis postmodum intereeptus, chrislianam fidem abiu-
rare ac eorundem hereticorum predicationibus intéressée! illisquod de illorum religione se déclarasse! promittere, sub vite sue pena et pcriculo, coactus fueril : et, cum primum \is et inclus buiusmndi cessarent, a premissis abslinuerit.
Cum autem, Pater sancle, dictus orator in premissis excessisse el proplerea irregularilatem eontraxisse ac sententias, censuras el penas ecclesiaslicas incurrisse dubitet, supplicat liuinililer S. V. (lielus orator quatenus ipsum, cuius mens seinper fuit sub Slr Uoniane ecclesie illiusque prelali obedientia vivere, specialibus favoribus el graliis, eundem oratorem a crimine beresis, si heresis crimen dici possit, ae evcessibus Uuiusmodi nec non excommunicalionis el aliis ecclcsiaslieis senlenliis, censuris el pénis, quas premissorum occasione quomodolibel incurril, etiam in utroque foro, absolvere penilus el liberare, secumque super irregularitale per cum quomodolibel contracta, quodque cleiïcali caractère, quo anlea rite insignitus extilit, ac (minibus cl singulis cliam sacris cl presbyteralus ordinibus per eum anlea forsan susceplis uli, ac in illis etiam in allaris minislerio, si presbyler foret, minislrare, necnon quecunquC, quotdunque ac qualiacunque cum cura el sine cura alias lamen se invicem compatientia bénéficia ecclesiastica, cliam si canonicatus et prébende, dignitates etiam maiores cl principales, personatus, administrât iones vel officia, cliam curala cl elecliva in catbedralibtis, etiam metropolitanis vel collegialis écclcsiis, aul parrochiales ecclesie vel perpétue illarum vicarie fuerinl. si sibi alias canonice eonferanlur, aul ipse eligatur, presenlelur vel alias assumatur ad illa ac inslilualur in cis. recipére cl tain illa quam archidiacpnatum ecclesie iMonlispessulan. predicle cliam uli prius retinere libère el licite valeal dispensait', omnenique inbabililalis et infamie inaculam sive notam ex premissis quomodolibel insurgentem ab co penilus abolere, ipsumque oratorem in pristinum ac eum in quo ante premissa quomodolibel eral statum resliluere, reponere et plenarie reintegrare, necnon quibusvis ecclesiasticis el secularibus iudicibus quavis auctoritate fungentibus etiam herelice pravitatis imiuisitoribus, ne diclum oratorem premissorum occasione in persona vel bonis moleslare seu inquietare présumant, sub excommunicationis late senlentie pena districlius inhiberc. el nicbilominus archidiaconatum prediclum, cuius et illi
forsan anneXorum fructus etc., vigintj quatuor ducatorum m mi de Caméra secundum cojnmunem extiraationem valorem annuum non excedunl, quovis modo aul ex cuiuscunque persona seu per liberam cuiusvis resignationem de illo in Romana curia vel extra eam eliam coram aotario publiée cl testibus sponte faclarn anl constilutionem etc.; alias vel asseculiouem v\e. seu quacunque collatione el provisionc aul quavis alia dispositione de illo etiam de quovis modo vacante prefato oralori vel cuivis alteri persone in lileris, si videbitur exprimen. quavis auctoritate factis propler oratoris vel persone liuiusmodi inhabilitatem vel incapacitatem aul alias quomodolibet nullaet invalida ex ist ente, seuerïectum sortirinequeunte, aul alias vacet, eliam si devolutus, affectus specialiter vel alias ex quavis causa eliam dispositive exprimenda generaliter reservalus fuerat, eliam iurc iurisdictionali litigiosus, cuius lilis slalus etc. existai, cidem oralori conl'erre et de illo etiam providere dignemini de gratja speciali. Non obstan. conslitulionihus et ordinationibus apostolicis et statutisetc. privile^iis quoque indullis cl lilcris aposl(dicis ecclesie Montispessulan. illiusque Capitulo cl personis sub quibuscunque lenoribus et formis ac cum quibusvis clausulis etdecrelis quomodolibet concessis etc. Quibus omnibus, eliam si de illis etc. tenoreselc. bac vice lalissime derogare placeat. celerisque conlrariis quibuscunque. Cum clausulis opporlunis.
Fiai ut petitur. — 1.
[i\ cum absolulione a censuris ad efleclum etc. cl quod obstan. eliam hcnelicialcs ac dispensationes oratoris, verusque cl ullimus arcliidiaconalus predicti vacationis modus, eliam si ex illo quevis generalis reservatio, etiam in corpore iuris clausa resultel, liabeantur pro expressis, seu in toto vel parle exprimi possinl, el cum clausula generalem reservationem importanteex quavis causa eliam dispositive exprimenda el cum absolulione, dispensatione etiam in allaris ministerium, ac (piecun<iue, quotcunque et qualiacunque, cum cura et sine cura, quomodolibet eliam, ut prelertur, qualificata et compatienlia beneticia ecclesiastica, ut supra, ac abolitione, reslilulione, exequlione, reintegratione ac inhibitione prélat is de ac pro omnibus et singulis premissis, ut supra, in forma gratiosa lalissime extendenda. Seu. si videbitur, cum executorum deputatione op-
portuna etiam sub censuris elc. cura potestate aggravandi etc.,invo cato eliam ad hoc, si opus fueiït, auxilio brachii secularis ; el de provisione dicti archidiaconatus pro oratore, ut supra, el quatenus litigiosus exislal lilis status ac nomina [et] cognomina iudicum el colliligantium iui'aque cuiuslibet illorum exprimi seu etiam pro expiessis haberi, el littere in forma gratiosa surrogationis eliam quoad possessionem gratie, si neutri, si nulli, si al i cri perindeque eliam valere nove provisionis aul alias, proui ulilius videbitur, faciendo, eliam si opus sil eidem oratori, nullum ius eidem oratori in eo compeliisse, ac oninia nulliter et de facto processisse et expriraendo causas etiam nullis el infectis prions liluliel possessionis, si quam hàbuerit, cum gratificatione opportuna, quatenus illi Iocus sit, cum derogatione de una el duabus non tamen tribus dietis, necnon régule de annali possessore quoad primam eius parlera ac statutorum el privilegiorumquoqueindultorum el lilleraruin predictarum aliorumque quomodolibef contrariorum, quorum omnium lenores, elc. lateque exprimi possint ad effectuai, etc. El (|uod preraissoruni omnium et singulorum etiam qualitates, invocationes, denominationes, nuncupationes annexorum fructuum elc. cognominum aliorumque necessariorum maior el verior specilicalio et expressio fieri possil in lilleris quoad absolutionem el rehabilitationem huiusmodi per brève S. V. vel officium contradictarum ultra tamen dispensationem ad lieneficia et alias, et prout melius videbitur expediendum. El commiltatur archiepiscopo Narbonensi vel eius officiali, qui oratorem, premissa abiuratione heresum et aliorum superius expressorum in forma in actis notarii publici, absolvat a censuris per eumincursis, iniuncta ci penilenlia salulari, habilitet, dispensel el réintègre! arbitrio suo.
Fiat. —1.
Dat. Rome apudSanclum Marcum quarto nonas seplembris anno quarto.
(Arch. Vatic, Pii IV Reg. siipp., au. IV, vol. 309\ fos 47 v° ;'i 150 v°). 1 Ms. : Valent.
