‹ Études sur Léonard de VinciChapitre 73 sur 127 · Ms. cit., fol. 84, v · texte numérisé non relu

Ms. cit., fol. 84, v

4. Habes solertissime lector in hoc codice libros Metheororum Aristotelis Stagirite peripatheticorum principis cum commentariis fidelissimi expositoris Gaietani de Thienis noviter impressos: ac menais erroribusque purgatos. Tractaturn de reactione. Et tractatum de intensione et remissione eiusdem Gaietani. Questiones perspicacissimi philosophi Thimonis saper quattuor libros metheororum (s. 1. n d. — ca. i5o5). — Une seconde édition, donnée sous le même titre, porte le colophon suivant: Opuscula impressa fuerunt Venetiis nutu ac impendio heredum quondam nobilis viri domini Octaviani Scoti civis Modoetiensis : ac sociorum. Anno salutis i522. Die 20 Novembris.

DOMINIQUE soin 1:1 i.\ SG0LA8TIQU1 PÀMSIINÏII /j i 5

en appelle L'auteur Calculator, le Calculateur, sans mentionner le nom auquel il accorde ce surnom.

En ses commentaires aux Régula <!<' Guillaume Heytesbury, Gaëtan de Tiène, qui a cité Suisset sans lui attribuer le surnom de Calculateur, cite, en un autre endroit3, le Calculateur sans lui donner aucun autre nom.

Le nom que l'on accolait constamment, au xve siècle et au xvie siècle, à l'épithète de Calculateur, pour désigner l'auteur de l'ouvrage que Gaëtan avait été des premiers à discuter, c'est le nom de Suisset. Ainsi, en son opuscule De distribulionibus ac de proportione motuum, qui fut imprimé pour la première fois en i4q4, Alexandre Achillini cite3 : «Thomas Braduardin et, à sa suite, Suiset le Calculateur et Nicole Orem. »

En effet, vers i48o4, paraissait un ouvrage dénué de tout titre, mais qui portait ce colophon : « Subtilissimi Doctoris Anglici Sidset Calculationum liber. Per Egregium Artium et Medicine Doctorem Magistrum lohanem de Cipro diligentissime emendatus. joeliciter Explicit. DEO GRATIAS. PADUE. »

Arsenal des subtilités, auxquelles se complaisait alors la dialectique des Écoles, ce Calculationum liber répandait partout la renommée de Suisset le Calculateur. Il fut réimprimé en i4885, en i4q86, en i52o7.

i. Recollecte Gaietani super octo libros physicorum cum annotationibus textuum. Colophon : Impressum est hoc opus Venetiis per Bonetum Locatellum iussu et expensis nohilis viri domini Octaviani Scoti civis Modoetiensis. Anno salutis 1^96. Nonis sextilibus. Augustino Barbadico Serenissimo Venetiarum Duce. Fol. 4i, col.d.

2. Tractatus gulielmi Hentisberi de sensu cornposito et diviso... Venetiis, i A94, fol. 39, col. b.

3. Alexandri Achillini Bononiensis Opéra omnia. Venetiis, apud Hieronymum Scotum, MDXLV, fol. i85, col. c.

!x. L'exemplaire que je possède porte, en marge de l'une de ses pages, des annotations et des dessins d'un étudiant que l'analyse du mouvement local ennuyait. Parmi ces annotations, se lit celle-ci: Anno domini MCCGCLXXXI0 die XVI<> Decembris; c'est la date du jour où elles furent tracées.

5. Subtilissimi Anglici Doctoris Ricardi Suiseth. Opus aureum calculationum. Papie, i488. En son Repertorium bibliographicum (vol. II, pars II, p. 368, col. a, n* 16137), Hain cite cet incunable sans l'avoir vu. Au Guide du Libraire et de l'Amateur de livres (58 édition, t. V, i864; col. 087), Brunet cite l'édition de 1498 comme la première édition datée; il regarde donc celle de i488 comme n'existant pas.

6. Calculationes Suiseth Anglici. Colophon : Subtilissimi doctoris anglici Suiseth Calculationum liber. Per egregium artium et medicine doctorem magistrum Ioannem tollentinum veronensem diligentissime emendatum foeliciter explicit. Papie per Franciscum gyrardengum. MCCCCLXXXXVII1. die IIII. Ianuarii.

7. Calculator. Subtilissimi Ricardi Suiseth Anglici calculationes noviter emendate atque revise. Questio insuper de reactione juxta Aristotelis sententiam et commentarios.

4l6 ÉTUDES SUR LÉONARD DE VINCI

Or, les titres des éditions de i488 et de i52o donnent à Suisset le Calculateur le prénom de Richard; le colophon de l'édition de i52o transforme ce prénom en celui de Raymond. Jean, Roger, Richard, Raymond, entre ces quatre prénoms, les biographes de Swineshead n'auront que l'embarras du choix, mais cet embarras sera grand.

C'est l'ouvrage de Raymond Suiseth que le dominicain Isidoro Isolani cite à la fin du Tractatus proportionum d'Albert de Saxe dont il vient de donner une nouvelle rédaction1. Louis Vives accuses l'Anglais Roger Suicet d'avoir donné de grands développements aux calculs dont il a horreur. Au xvie livre De Sublilitate, Cardan classe les génies dont s'honore l'humanité; le troisième rang est occupé par Euclide, par Duns Scot et par l'Écossais « Jean Suisset que le vulgaire nomme le Calculateur » .

Conrad Gesner3 et John Leland*, qui n'ont, sur notre auteur, d'autre document que les diatribes de Louis Vives, le nomment Roger Suicet; Leland parle de Swineshead5, membre du

Colophon : ... Magistri Raymundi Suiseth noviter impressus. Venetiis aère ac sollerti cura haeredum Octaviani Scoti et sociorum i5ao. (D'après Briïcker in : Jacohi Bruckcri Historia critica Philosophiae, tomus III, Lipsiae, MDCGXLIII, p. 85a).

Brunet (loc. cit.) cite un extrait du colophon de cette édition : Explicit questio de reactione édita ab ... domino Victore Trincavello ... noviter impresse Venetiis ère ac sollerti cura heredum Octaviani Scoti ... ac sociorum anno ... millesimo quingentesimo vigesimo decimo Kal. Aprilis.

i. De velocitate motuum. Preclara dogmata de omnium motuum velocitate; ingenuo Epitomate digesta a fratre Isidoro de Isolanis Mediolanense : ordinis predicatorum. Colophon : Expliciunt proportiones fratris Alberti de Saxonia ordinis predicatorum breviate. Qui a Thoma berduardi excipiens a nobis est breviatus : nihil minus: sed aliquid amplius dicentes. Scito quod hune Thomam vocat Raymundus Suiseth calculator in tractatu primo de intensione et remissione : Venerabilem magistrum Thomam de Berduerdino : cujus dicta veneratur et recipit. — Cet ouvrage, avec divers autres opuscules dTsidoro Isolani, est adjoint à l'ouvrage qui a pour titre: Clarissimi sacre Théologie doctoris Fratris Pauli Soncinatis vite regularie ordinis predicatorum : Divinum Epitoma Questionum in quatuor libros Sententiarum a principe Thomistarum Joanne Capreolo Tholosano disputatarum. His additis : que idem morte preventus perficere nequivit; per fratrem Isidorum de Isolanis Mediolanensem ejusdem predicatorie professionis. — Colophon: ... Lugdunique exactissima cura impressum persolertem virum Joannem Crespinum Annodomini Mcccccxxviij.

a. Joannis Ludovici Vivis De causis corruptarum artium liber V: De philosophiœ naturset medicinœ et artium corruptione ; Brugis, MDXXXI (Jo. Ludovici Vivis Opéra, Basilae, MDLV; tomus I, pp. /ua-4i3).

3. Bibliotheca universalis... authore Conrado Gesnero; ïiguri, MDXLV; p. 588, recto.

6. Commentarii de Scriptoribus Britannicis, auctore Joanne Lelando Londinate. Tomus secundus, Oxonii, MDCCIX; p. 38a, cap. CDXXXI. De Rogero Suicelo.

5. Leland, Op. laud., tom. II, p. 373, cap. CDXVI. De Suineshevcdo.

DOMINIQUE BOTO IT LÀ BCOLA8TIQU1 PA1UBIBN1II /* 1 7

Mcrtou Collège et commentateur de Pierre Lombard; mais

il n'identifie pas ce Siiincshevcdns à RogerUi Suicetuê ; seul, L*éditeur qui a dresse la table de son ouvrage a indiqué1 cette assimilation comme probable.

L'identité de Roger Suiset, Suicet ou Suinset avec Svvinsete ou Suinshed est admise par Gabriel Naudé3, par Visch3, par Pitse'1, par Baie5, par Fabricius0. De ce Roger Swinesbcad ils font, on ne sait trop par quel renseignement, un moine cistercien.

Le prénom de Jean, que Cardan donnait au Calculateur, trouve quelques autres partisans7; mais c'est du « très subtil anglais Richard Suisset » que Casaubon se félicite8 d'avoir pu lire, à Oxford, les Calculationes ; Briicker, qui a consacré au Calculateur un article extrêmement documenté9, se flatte d'avoir établi que le prénom de cet auteur était bien Richard; les auteurs du Dictionary of National Biography ont adopté cette opinion10.

Jean, Roger, Raymond ou Richard Swineshead fut, grâce à l'ouvrage intitulé Calculationes, l'un des hommes les plus célèbres, les plus admirés, les plus décriés au xve et au xvie siècle; sa subtilité était portée aux nues par les adeptes de la Dialectique d'Oxford et de Paris; ses méticuleuses chicanes, les quisquiliœ Suiceticse, excitaient jusqu'à la fureur l'aversion que les Humanistes professaient pour les querelles stériles des Écoles. Et longue fut la vogue des Calculationes,

i. Leland, Op. laud., index, art. Rogerus Suicetus. a. Naudaeus, Additiones ad Historiam Ludovici XI, p. 2i£. 3. Car. de Visch., De Scriptoribus Ordinis Cisterciencis, p. 292. l\. Ioannis Pitsei Angli Relationum Historicarum de Rébus Anglicis Tomus primus, Parisiis, MDCXIX; n° 575, p. 677.

5. Scriptorum illustrium Maioris Brytaniœ (sic), quam nunc Angliam et Scotiam vocanl : Catalogus... Authore Ioanne Baleo. Basileae, MDLIX. Pars I, Genturia sexta, cap. II : Rogerus Swinsete, p. 456.

6. Jo. Alberti Fabricii Lipsiensis Bibliotheca latina médise et infirme œtatis. Tomus V; Florentin, MDCCGLVIII; p. 4i8 : Rogerius Suiset.

7. Vossius, De Scientiis mathematicis, cap. XVIII, p. 78. Gaddius, De Scriptoribus non-ecclesiasticis, t. II, p. 326.

Page 1