TEXTES

(A) De civil. Üei, lib. XI, cap. XXVI, loin. Ml. — Et suiiius, et DOS esse noviiuus, et nostrum esse ac nossc diliginius. lu his tribus quæ liixi, nulla nos falsitas verisiinilis turbat. . . •Nulla in liis veris .Aeademicorum argumenta formido , dicentiuui : CJuid si fulleris? Si enim fallor, suin. Nam qui non est, utique nec falli potest, ac per bue suni, si fallor. Quia ergo sum qui fallor, quomodo esse me fallor, quando certum est me esse si fallor? Qui igitur essem qui fallerer , etiam si fallor, procul dubio in eo quod me novi esse , non fallor. Consequens est autem ut etiam in eo quod me novi nosse , non fallor. Sicut enim novi me esse, ita novi etiam hoc ipsum nosse me. Eaque duo cum amo, eumdem quoque amorem quiddam tertium nec imparis æstimationis eis quas novi rebus adjungo. Neque enim fallor amare me, cum iii bis quæ amu non fallar, quanquam etsi ilia falsa essent , falsa me amare verum esset. Nam quo paclo rccte reprebenderer, et rectc probiberer ab amore falsorum, si me ilia amare falsun esset? Cum vero ilia vera atque cerla sint, quis dubitet quin eurum quæ amantur, et ipse amur verus et cerlus est?

(B) De ver. relig., cap. XXXIX, tom. I. — Omnis qui se dubitantem intelligit, verum intelligit, et de bac re quam iqtelligit , certus est : de vero igitur certus est. Omnis igitur qui

ulniin sil veritas dubitat, in se ipso liaiiet veruin unde non dubitel; nec ullum verum nisi verilate verum est. Non itaque oi>ortet eum de vcritale dubitarc , qui poluit undecuinquc dubitarc.

(C) De lib. arbil., lib. Il, cap. III, n. 7, lorii. 1. — Ergo (|uoiiiuiii inuiiirestuin est esse te, nec tibi aliter inanifestum esset nisi viveres, id (|uoque inanifestum est, vivere te. Intelligisne ista duo esse vorissima?... Ergo etiam hoc terlium inanifestum est, hoc est intelligere te.

(D) Ephl. XUI, n. .■>, tom. 11. — Ciiin ipsum corpus verisimile sit,cssc tamen in natiira talc qiiiddam verissiimim es|. Ergo corpus smisibile, esse aiiteiii corpus intelligibile jiidicalur: iiuii eiiiiii (Misset aliter peici|>i.

(E) De ord., lib. Il, cap. XVllI, ii. 47. — De lib. arbit., lib. 11, c;q). VI, n. 13, tom. I. — Duplex quæsiio est : una de anima, altéra de Ueo... hic est ordo sludiorum sapientiæ. — Cor|)ora mutabilia esse cognoscis, et ipsam vitain qiia corpus animatur, per alTectus varios miitabililate non carere manifestum est; et ipsa ratio.... mulabilis esse profeclo convincilur. Uuic si... per se ipsam cernit æternum aliquid et incoiiiinut;ibile, simul et sei()sam inferioreui, et ilium oportet Deuin siium esse fateatiir.

(F) De ver. relig., cap. XXXV, tom. I. — Quod si hæc intueri palpitât mentis as[iectus, quiescile, nolite certare nisi cuni eonsuetudine corporum, ipsam vincite, et vicia erunt omnia.

De ord., lib. Il, cap. XIV, tom. 1. — Ne de alto caderet (ratio), quæsivil gradus, alque ipsa sibi viain per suas possessiones ordinemque molita est. Desiderabat enim pulchritudinem.

quam sola et simplex pussel sine istis üculis inlueri ; impedie- Latur » scnsibus. lUque iu eus ipsos paululuin aciem tursit.

(G) Üe civil. Dci, lib. \MI, cap. XXII, toni. VII.— Adciuam rem etiainpliilusopliiam prodesse dicunt tlucli liujus Sieculi,(|uam Dii quibu.'dam paucis, ail Tullius, veram dedei unt. Nec liuiiiinibus, mquit, ab bis aut datum est dunum nia^us, aut poluit ulluiu dan.

(H) De divert. quœsl, oclog. irib., quæsl. XLVi, tom. VI. — Sunt iiamque ideæ principales forma- quædam, vol ratiunes rerum stabiles atque incommutabiles , ({ua; i|>'u; formaUe non suDt, ac per hoc æternæ ac semper eodem modo scso haljeiites, quæ in divina intelligenlia continentur. Et cum ipsæ neque uriantur, neque intereant,secundum cas tamen formari dicitur omne quoi! oriri et interire potest, et omne quod oritur et interit. Anima vero negalur eas inlueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellil, id est, ipsa meute atque ratiune, quasi quadam facie vel oculo suo interiore atque intelligibili. Et ea quidem ipsa rationalis anima non oiiinis et quælibet , sed quæ sancla et puni fuerit, liæc asseritur illi visioni esse idonea : id est, <|uæ ilium ipsum oculuni, quo videntur ista, sanuni et sincerum et serenum et similem liis rebus , quas videre intendit,

babuerit Quod si lue rerum omnium creandarum creata-

rurave rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam nisi ælernum atque incommutubile potest esse;... non solum sunt ideæ, sed ipsæ veræ sunt, quia æternæ sunt, et ejusmodi atque incommutabiles manent.

SoUloq., lib. I, col. 361, tom. I. — Disciplinarum quæquc certissima talia sunt, qualia ilia quæ sole illustrantur ut videri possint, veluti terra est atque terrena oninia ; Deus auleni est ipse qui illustrât... Non boc est habere oculos quod aspicerc; aut item hoc est aspicere, quod videre. Ergo animæ tribus qui-

liusdatn rebus opus est ; ut oculos liabeat quibus jam bene uli possit, ut aspiciat, ut videal. Oculi sani mens est ab ornai labe corporis para...

(1) Delib. arb., lib. II, cap. XVI, n. 42, loin. I. — Intuere cœlum et terrain et marc, et quæcuiniiue in eis... formas bal>cnt, quia numéros balient: adimc illis bæc, nibil erunt. .V quo ei'gosunt, nisi a quo nuinerus? Quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum nuinerosa esse. Et omnium quidem forinarum corporearum artifices bomines in arte babent numéros, quibuscoaptant opéra sua : et landiu manus atquc instrumenta in fabricando inovent, donee illudquod formatur foris, ad eani quæ intus est luccin numerorum relalum, quantum potcst inrpetret absolutionein , placcatque perinterpretem sensum interno Judici supernos numéros intuenli. Quairedeinde artificis ipsius inembra quis moveat, numerus erit : nam moventur etiam ilP numerose. Et si detrahas de manibus opus, et de animo intentionom fabricandi, motusquc illc membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quære ergo quid in saltatione deleclet ; respondebit tibi numerus : Ecce sum. Ins[iicejam pnlcliritudincm formati corporis; nunieri tenentnr in locu. Inspice pulcbritudinem mobilitatis in corpore; humeri versanlur in tempore. Intra ad artem nnde ista proeedunt , qiuere in ea tempus et locuin ; num(|uam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen numerus: ncc ejus regio spatiorum est, nec ætasdiernm; et discenda! arti tainen cum se acconnnodant , qui se arlilices lieri volunt , corpus suum per loca et tempora inovent , aniinum voro per tempora : accessuquippe lemporis [leritiorcs fiunt. Transcende ergo et animuin artificis , ut nuinerum sempiternum vidcas: jain tibi sapientia de ipsa intcriorc sede fulgebit, et de ipso secrelaiio veritatis : quæ si adliiic languidioiein adspectuin tuum réverbérât , refer oculuin mentis in illani viam, ubi se ostendebat bilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque répétas.

(J) /ieweiore/ij/., cap. XXXII, loin. I. — Siquæraniabarlifice, uiio areu constructo, cur allerum parem contra in altéra parte moliatur, rcjpondebit, credo : Ut paria paribus ædificii membra res[K)ndeant. Porro si perfrain (|ii;erere , id ipsurn cur eligat, dicet lioc decere, boc esse pulcbruni, lioc delectaro cernentes; nihil audebit aniplins. Inclinatns enini rcciimbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego viruin inlrinsecus oculaluni, et invisibiliter \ idenlein non desinani commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delcctationis bumanæ. lia enini superferturilli, nec ab ea tenelur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judical. Et prius quæram utrum ideo pulchra sint, quia delectant; an ideo deleclcnt, quia pulchra sunt. Hic mihi sine dubitalione res[)ondehilur, ideo delectare, quia pulclira sunt. Quæram ergo deinceps, qnaresinl pulchra; et si titubabilur, subjiciam , utrum ideo quia similes sibi parles sunt , et aliijua (uipulatione ad unam cunvenientiam rediguntur.

Quod cuin ita esse compererit, interrogabo utrum banc ipsam unitalcin , (|uain convincuntur appetere , sumnie impleani, an longe infra jaceant, et eam t|uodammodu mentianturf QuimI si ila est,... ilagitabo ut respondeat , ubi vident ipse unitatem banc, aut unde videal : (|uain si non videret, unde cognoscercl et quid imil;irelur corporum species, et quid implerc non [wsset?... Islis oculis corporeis non nisi corporalia vides : mente igitur eam videmus. Sed ubi videmus ? Si boc loco esset ubi corpus noslrum est, non eam videret, qui boc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista conlinelur loco, et cum adesl ubicumque judicanti, nusquam est per spalia locorum, et per poteiiliara nusquam non est.

(K) Üeord., lib. Il, cap. XI, n. 53, tom.l.— Tenemusquantum investigare potuimus qmedam vestigia ralionis in sensibus, et quod ad visum atqueauditum pertinet, inipsa etiam volnplate. Alii vero sensns non in volnptate sua, sed propter aliquidaliud -oient hoc uomen exigere : id aulem est ralionalis animantis

faclum prüptur ali(|ueni fînem. Sed ad oculos quod pertinet, in quo congruentia prtium rationabilis dicitur, puiclirum appellarisolet. Quod vero adauros, quando rationabilem roncentum dicimus, canlum([ue numerosum ralionabiliter esse ronipositum, suavitas vocalur proprio jam nomine. Sed neque in pulcbris rebus cum nos color illicit, neque in aurium suavilate cum puisa chonla quasi liijuide sonat atque pure , rationabile illud dicere solemus. Restât ergo ut in istorum sensuum voluptate id ad ralionem pertinere fateamur, ubi quaniam dimensio est atque inodulatio.

(L) De civil. Dei , lib. XII, cap. XV, col. 314, tom. VII. — Neque et ipsa tenipora creata esse negabimus , quainvis Omni lenipore tempus fuisse nemo ambigal. Nam si non oiiini temporc fuit lompus, oral ergo tempus, quando nullum erat tempus? Qiiis hoc ^tullissimus dixerit? l'ossumus enim recte dicere; Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus, quando non erat Jérusalem ; erat tempus, quando non erat Abraham ; erat tempus , quando non erat liomo , et si quid

hujusmüdi. Postremo possumus dicere: erat tempus,

quando non erat mundus. At vero ; erat tempus, quando nullum erat tempus, tain inconvenienler dicimus, ac si quisquam dical: erat homo, i|uando nullus erat homo; aut: erat iste mundus, quando iste nun erat mundus. Si enim de alio atque alin intelligatur, |K)test dici aliquo modo, hue est, erat alius hom.), quand(j non erat iste honm. Sic ergo, erat aliud teinpus, quando non erat hoc tempus , recte possumus dicere ; at vero, erat tempus , quando nullum erat tempus, quis vel insipienlissimus dixerit?

(M) CAmf., lih. XI, cap. XX, n. 26, tom. 1. — Nec proprie dicitur, lem|Hira sunltria, |innteritum , |iræsens et futurum ; >ed fortasse proprie ilicerclur, lemjujra sunt tria : præsens de

præterilis, præsens de præsentibus, præsens de fuluris. Suât enim liæc in anima tria quxdam, et alibi en non video. Præscns de præleritis memoria, præ-sensde præscnlibus contuilus, præsens de futuris exspeclulio. Si hæc permittimur diccre , tria teniftora video, fateorque tria sunt. Dicdluretiam,temix)ra sunt tria : præteritum, prasens et fulurum, sicut abuiitur consuetudo, dicatur : ecee non euro, nec résiste, nec reprehendo, dum lainen intelli^'atur quod dicitur, neque id quod futurum est, asse jain, nei(ue id quod præteritum est. Pauca sunt enim quæ proprie loquimur, plura non proprie ; sed agnoscitur quid velimus.

(N) Confett., lib. XI, eap. XXVI, tom. I. — Ipsum tempus unde metior?An tempore breviore metimur longius, sicut spatio cubiti spatium lranslri?Sic enim videraus spatio brevis syllabæ metiri spatium longæ syllaba;, atque id dupluni dicere. Ita metiinui spatia carminum spatiis versuum, et spatia versuum spatiis pedutn, et spatia pedum spatiis syllabariim, et spatia loiigarum spatiis brévium , non in paginis ( nam eo modo loca metimur, non tcm()ora);sed cum voces proiiuntiando transeunt, et dieimus, longum carmen est, nam tôt versibus contexitur ; longi versus, nam tôt pedibus constant ; longi pedes, nam tôt syllabis tenduntur; longa syllaba, nam dupla est ad lirevem. Sed neque ita comprehenditurcerta mensura temporis, quandoquidem fieri potest ut ampliori spatio temporis personct versus brevior si productius pronuntietur, quara longiorsi correptius. Ita carmen, ita pes, ita syllaba. Inde mihi visum est, nibil esse aliud tempus quamdistentionem; sed cujus rei nescio; etmirura si non ipsius animi.

(O) Confeis., lib. XI, cap. XXVII , tom. I. — In te , anime meus, tenipora metior... alTectionem quam res prætercuntes in te faciunt, et cum illæ prætorierint manet, ipsam metior præsentem, non eas quæ præterierunt ut fieret; ipsam metior

— fiOO —

cum leaipora melior. Ergo aul ipsa sunl lempora, aut non tempora melior. Quid cum melimur silenlia, et dicimus illud silentium tantum tenuisse temporis, quantum ilia vox tenuit? Nonne cogilalionem tendimus ad mensuram vocis, quasi sonaret, ut aliquid de inlervallis silentiorum in spatio temporis renuntiare possimus? Nam cl voce alque ore cessante, peragimus cogitando carmina, et versus, et quemque sermonem, molionumque dimensiones quaslibet, et de spaliis temporum quantum illud ad illud sit renunliarous, non aliter ac si ea sonando diceremus.

(I*) Confeti., lib. XI, cap. XXVIII, lom. I. — Sed quomodo minuitur aut consuinitur fulurum , quod nondum est? Aut quomodo crescit pnelerilum quod jam non est, nisi quia in animo qui illud agit tria sunl. Nam et exspeclal et attendit et mcminit , ut id quod exspeetat , per id quod attendit , iranseal in id quod meminerit.

(Q) gi’ncsi ad litt,, cap. XIII, n. 58, tom. III, I* pars. Hæc dixit lempora quæ inlervallorum disliiictionc æternitaleni incommutabilem supra se manerc significanl, ut signum, id est (|uasi vestigium ælernilatis tempus appaieal.

Et Or, musicâ, lib, VI, cap. XI, n. 29, eol. 527, lom. I. Qu® superiora sunt nisi ilia in (juibus summa , inconcussa, ine^mmutabilis, ætei na inanel æqualilas? Uhi nullum est tempus, quia nulla miilabililâs est, et unde lempora fabricaiitur et ordinanturel modificantur, ælernilalem imitanlia.

(It) Enar. inpsalm. XXXVIII, col. 514, tom. IV. — Isti ergo dies non sunt : ante abeunl pæne, quam veniant, et cum veiierinl, slare non possunt : jiingunt se, sequunlur se, et non .ve lenenl. N'ihil de prælerilo rcvocatur : quod futurnm est transilurum exspectalur; nondum babetur , dum non venit; non

tenetur, dum venerit. Numertim ergo dierummeorumqui e»i: non istum qui non est, et quod me difficilius et periculosius perturbât , et est et non est ; nec esse possumus dicere quod non stat, nec non esse quod venitet transit.

(S) De civil. Dei, lib.XII,cap.XV, n.2,col. 313, tom.VII. — Neque enim et ipsa tcmpora creala esse negabimus, quamvis Omni tempore tempus fuisse nemo .ambigat. Nam si non omni tcmpore fuit tempus , erat ergo tempus , qunndo nullum erat tempus? Quis hoc stultissimus dixerit?... Dieimus creatum tempus , cum ideo semper fuisse dicalur, quia omni tempore tempus fuit.... Ubi nulla creatura est , cujus mutabilibus motibus tempera peragamur , tempera oinnino esse non possunt. Ac per hoc et si semper fuerunt , ei eati sunt ; nec si semper fuerunt, ideo creatori coa^lerni surit, lllo enim semper fuit ii'Ieniitato immutabili: isti autem facti sunt; sed ideo semper plisse dicunlur, quia omni tempure fuerunt, sine quibus teni- |)ora nullo modo esse potuerunt: tempus autem quoniam mutabilitatc transcurrit, æternitati immutabili non potest esse coieternum.

(T) De ver. relig., cap. V. — Sic enim creditur et docetur, quod est humanæ salutis caput , non aliam esse philosophiam, id est sapientiæ studium , et aliam religionem.

(U) Enar. in ptalm. CXL , n. 19, tom. IV. — Abtoipti sunt juxla pelram jiidices eorum... juxla , id est, comparati judices, magni, potentes, docti : ipsi dicuntur jiidices eorum, tanquam jiidicantes de moribus , et sententiam proferentes. Dixit lioc Aristoteles. Audiat, dixit Cliristus; et apud inferos contremiscit. Dixit hoc Pythagoras; dixit lioc Plato. Adjunge illos petræ, compara auctoritatem illoriim auctoritati evangelicæ, compara inflatos cruciflxo. üicamus eis : Vos litteras ves-

Digilized by Cooglc

— 6«*îi —

lias conscripsislis in cordibus superbonim, ilie crucein $uam bxitincordibusregum... Tandiu videnluraliquiddicerc , doncc compai'entur petræ. Propterea si inventus fuerit aliquis eorum hoc dixisse qiioJ dixit et Christus, gi-alulninur illi , non sequimur ilium.

Serm. CLXXVII, De vcrb. Aposl.; 1 Timoth. 6, n. 2, tom.V. — Quid auleni inlerest inter philosophes, verbi gratia. accusantes avariliam, et aposlolos eanidem ipsam accusantes ?... Tu ttulem, humo Dei , hœc fuge ; scclare vero jutliliam , fidem , caritaleni , cum lâs qui invoeant nomen Domini de corde puro. Talia nullus dixit illorum. Longe est a crepantibus buccis solidités pietalis.

(V) Ephi. CXVIII, n. 32, tom. I. — Cum igilur tanta sit cæcitas menlium per illuviem poccatorum amoremque carnis, ut etiam ista sententiarum portenta , otia doctorum eonterere disputando potuerint, duhitabis lu, Uioscore, vel quisquam vigilanli ingenio praxlitus , ullo modo ad sequendam verilatem melius consuli potuissc generi humano, quam ut homo ab ipsa verilalc susceplus incITabililer alque mir.abiliter, et ipsius in terris personam gerens, recta pnecipiendo et divina facieiHo, salubriter credi persuaderel, quod uondum prudenter posset intelligi?

(Xj De utilil. cred.. cap. VII, n. 17, loin. VIII. — Puia nos adhuc nemiiiem audisse cujuspiam religionis iiisinuatorem. Ecee res nova est a nobis negotiumijue susceptum. Quæreiidi

sunt, credo, hujus rei , si alla est, professores Inter hos

excellere famæ intérim celebritale quosdam , alque omnium pæne occupatione populorum.... At absurda ihi dici videliantur. Quibus asserentibus? Nenipe inimicis, qualibet causa , (|iialibel

ralinne Cum legerem , per me ipse cogiiovi. liane est?

Xulla imbutus poelica disciplina , TereiUianum Maurem sine

magisiro attingere non,auJeres. Asper, Curnutus, Donatus et alii innuraerabiles requiruntur ut qiiilibet poeta possit inlelligi, cujus carmina et thealri plausus videntur captare : tu in eos libres qui, quoquo modo se habeant, sancti tamon divinarumque rerum pleni , prope lolius generis huinani confessione diffamanlur, sine duce irruis, et de bis sine præceptore audes ferre senlentiam : nec, si libi aliqua occurrunt quæ videantur absurda , tarditatem tuam et putrefactura tabe hujas mundi aniinum , qualis omnium stultorum est accusas potius quam eos qui fortasse a talibus intelligi nequeunt.

(Y) De ord., lib. Il, cap. IX, n. 26, tom. I. — Ad dis-

cendum necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione. Tempore auctoritas, re autem ratio prior est. Aliud est enirn, quod in agendo anleponitur, aliud quod pluris in appetendo a>stimatur. itaque ijuanquam bonorum auctoritas inipcrita3 multiludini videatur esse salubi ior, ratio vero aptior eruditis, tainen ijuia nulliis bominum nisi ex iniperito peritus Cl, iiullus auiem imperitus novit qualem se debeal præbere docentibus, et quali vita esse docilis possit , evenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus , non aperiat nisi auctoritas januam. Quam quisc|ue ingressus sine ulla dubitatiouo vitæ optimæ pr;ecepla sectatur : per quæ cum docilis factus fueril , lum demum discet et quanta ratione prædita sint ea ipsa quæ seculus est ante rationein

(Z) Epist. eXX, n. 8, tout. 1. — l’orro autem qui vera ratione jam quod tantummodo credebat intelligit, profecto præponenduî est ei qui cupit adbuc intelligere qiuxl crédit : si autem nec cupit, et ea, (|uæ intcliigenda sunt, credenda tantummodo existimat , cui rei Cdes prosit ignorât. Nam pia Cdes sine s(ic et sine carilate esse non vult. Sic igilur bomo fidelis debet eredere quod nondum videt , ut visionem et speret et amet.

(AA) Epist. fundam., cap. IV, n. b, tom. VllI. — In calliolic.i eniin Ecclesia , ut omiltain sinccrissiinam sapientiani , ad

cujus cognitioncm pauci spirilales in liac vila pcrveniunt

limita sunt alla quæ in ejus greniio me justissinie teneant. Tenet consensio populorum atque gentium , tonet anctorilas miraculis inclioata, spe nutiita, cliai itatc aucta , vetm^tatc lirmata. Tenet ab ip;;a seile l’elri apostoli.... usque ad pra’sentein Episcopatuni successio saccrdotum. Tenet postremo ipsum Catholicæ nonien , quod non sine causa inter tam multas liæreses sic ista Ecclesia sola obtinuit, ut eam onines hæretici se catbolicos dici velint : (|uærenti lamen peregrino alicui , ubi ad catholicam conveniatur, nullus bancticorum vcl liasilicam suam vcl domum audeat ostenderc. Ista ergo tôt et tanta cbristiani nominis cbarissima vincula recle bominem tenent credentem in catbolica Ecclesia , etiamsi projiter nostra' intclligentia* larditatein vcl vit;c meritum veritas nondum se ajici tissime ostendat. Apud vos autern ubi nihil horum est quod me invitet ac tcneat, sola [lersonat veritatis pollicitalio : quæ quideni si tam manifesta monstratiir, ut in dubium venire non possit, præponenda est omnibus illis rebus , quibns in catbolica toneor. Si autern tantummoilo promittitur, ut non exbibetur, iiemo me movebit ab ea fuie i]uæ animum meum tôt et tantis ncxibus cliristianæ religioni adstringit.

(BH) De inor, Eccl. calli., cap. X.WU, toin. I. — Homo,... anima rationalis, est mortali atque terreno ntens corpore.

Conf., Mb. X, cap. XVII, tom. I. — Quæ natura sum? Varia, multimoda vita, et iminensa vebementer.

Episi. CLXXXVII, tom. II. — Non est autern bomo fierfectus, si vel anima carni vcl animæ ipsi mens bumana defueril.

(CC) Epui. CLX\ I, loin. II. — Inciir|iorcam esse aniiiuim, etsi diflicile taidioribus persuailei i pntesl , indu tanien faleor

esse jHTsuasum. Secl ne verbi eontrovcrsiam vel superflue faciam vel inerito patiar, quoniam, cum de re constat, non est opus cerlare de nomine : si corpus est ornnis subslantia vel essentia vel si quid aptius nuneupatur id, qiiod aliquo modo est in se ipso, corpus est anima. Item si eam solam incorpoream placet appellare naturam , qua; sumtne incommutabilis et ubique tota est, corpus est anima, quoniam taie aliquid ipsa non est. l’orro si corpus non est, nisi quod per loci spatium aliqua longiludine, latitudine, altitudinc ila sistilur vel movetur, ut majore sui parte majorern locum occupet, et breviore breviorem , minusque sit in parle quam in tolo , non est corpus anima.

(DD) De genes. adlitl., lib. VII, cap. XIV, tom. III, l'pars. — Cum.... accipiat anima quidquid eam curporalium non latet, ipsa vero usque adeo aliud quiddam sit ut cum vult intelligere vel divina , vel Deum , vel omnino etiam se ipsam , suasque considerare virtutes , ut aliquid veri certiijue compreliendat , ab bac ipsorum quo(|uc oculorum luce se averlat , eam(]ue ad boc negolium non tantum nuiio adjumento, verum etiam nonniilio im|)edimento esse sentiens , se in oblutuni mentis altollat; quomodo ex eo généré ali(|iiid est , cum ejusdein generis summum non sit nisi lumen , quod ex oculis emicat, quo ilia non adjuvatur nisi ad corporeas formas colores(|ue sentiendos; babetque ipsa innumerabilia longe dissimiiia cuneto generi corporum , quæ nonnisi intelleclu aUjue ratione couspiciat, quo nullus carnis sensus adspirat.

(KE) De ord., lib. Il, cap. XIX, tom. I. — Quomodo igitur immortalis est ratio, et ego siinul et rationale et mortale quiddam esse definior? An ratio non est immortalis? Sed unum ad duo, vel duo ad quatuor, verissima ratio est. Nec niagis heri fuit ista ratio vera quam hodie : nec magis cras aut postannuni

erit vera : nec si oniui; islu iiiiin<liis conci lat, poteril i>ta ratio lion esse. Ista enim senijtrr lalis ost... Igitursi immorlalis est ratio, cl ego qui ista omiiia vcl (iiscorno vcl connecto, ratio sum : illud quu inortalc aj pellor non est meuin. Aut si anima non est id quod ratio, et tainen ralione utor, et per rationem mclior sum : a détériore ad inelius , a niorUili ad inimortale fugiendum est. Hæc et alia niulta secuai anima bene erudita lo<^uitur, atque agitât... Gradaliiu se et ad mores vitanique oplimain non jam sola fidc, sed certa ratione |>erducit.

(FF) fie cia. fie/, lib. XXII, cap. XXIV, lom. VII. — Jam veto in ipso corporc. quamvis nobis .sit cum belluis mortalitate commune, multis(|ue earum reperiatur inlirmius, quanta Del t)onilas, (|uanta providentia tonti Creatoris apprêt ! Nonne ita sunt in coloea sensuum et caetera membra disj/osita, speciesque ipsa ac Ggura et sUitura totius corporis ita modificata, ut ad miuisterium animæ rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse videmus in terrain, ita creatus est homo : sed erecta in cœlum corporis forma admonet eumquæsursumsunt sapere. Porro mira mobilitas, quæ linguæ ac manibus attributa est , ad loquendum et scribendum apla atqueconveniens,elad opéra arlium plurimarum ofiieior unique cumplenda, nonne satis osteudil, i|uali aninuc ut servirct taie sit COI pus adjunctum? Quamquam et detractis necessitalibus oprandi, ita omnium partium congruentia numerosa sit, et pulcbra sibi parililate respondeal, ut nescias ulrum in eo condendo major sit ulililalis liabila ratio, quam decoris. Certe enim nibil creatum videmus in corpre uliiitatis causa, ijuod non habeat etiam decoris locum.

(GG) De quantit. aniiti'F, n. G8, toni. I. — Exislimandum est, secto verraiculi corpre, quamquam m minore loco pars eo ipso quo pars erat viveret, non omnino animam sectam ,

net' locu minore ininorein esse faclom, licct integri animantis uieiubra oinnia per majureni lucum (X)rreeta simul pussederit. Non enini locum ipsa, sed corpus (|uud ab eadeni agebatur, lencbat.

(HH) Confess., lib. X, cap. VI, VH, tom. I. — Tu (aniuia ) vogelas inolem corporis tui, præbens ci vitam... Est alla vis qua non solum vivifico, sed ctiani qua sensilico caruem ineani.... jubens oculo ut non audial, et auri ul non videat; sed illi per quem videam, liuic per quam audiam.

(H ) Oe lib. arb. lib. 111, cap. VUI, n. tom. 1. — Nemu inibi videtur cum se ipsum necat , aut quolibet modo einoi i cupit, liaberc in sensu quod posl morlom non sit fiiturus; tameLsi aliquantum hoc in opinione babcat. Nam o|iinio aut in urrore, aut in veritale ratiocinantis est, vel credenlis : .sensus autem aut consuetudine, antnatura valet... Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, inlolerabilibus tamen molesüLs ad totam cu^aditatem mortis impeilitur, et decernit atque arripit mortem, in opinione liabct orrorem omnimodæ defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietuin est, non est niliil; immo etiam magis est quant id (|uod inquietum est.

(JJ) Confest., lib.I, cap. VI, VU, VUI, tom. 1.— Nec mater mea, vel nutrices mcæ sibi ubera implebant: sed tu mibi per eas dabas alimentum infantiæ , secundum institulioiiem tuam et divitias usque ad fundum rerum dis^tositas. Tu etiam mibi dabas nolle amplius quam dabas, et nutrieotibus me dare mibi velle quod eis dabas... Tune sugere noram, et adquiescere deleclatiunibus , llere autem oflensiones carnis meæ, nibil amplius. Post et ridere cœpi, dormieiis primo, deinde vigilans.... Tu itaque... qui dedisti vitam iafaatl, et corpus, quod ita ut

Digilized by Coogic

videmus inslruxisli sensilms, cuiiipegisli inembris. figura decorasti, proquc ejus universilate atque incolumitate onines conalus animantis insinuasti , jubés nie laudaie te in istis... Hoc aulem eos velle ex niotu corporis aperiebatur, tanquani verbis naturalibus omnium gentium , quæ fiunt vuitu et nutu oculorum, cætcrorumque membrorum actu , et sonitu vocis indicantc alTectionem animi , in petendis , habendis , rejiciendis, fugiendisve rebus.

(RK) De civil. Dei,Ub. XIV, cap.XV; lib.XXI,cap. III,tom. VH, pag. 307. — Üolor Garnis tantumniodoolTensio est animæ ex carne, etqua'dam ab ejus passionedissensio...Si coiisideremus diligentius, dolor qui diritur corporis, magis ad aniniam pertinet. Anima' est ciiim dolere non corporis , etiani quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet ubi heditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia , et corpora viventia, cum ab anima sit corjiori sensus et vita ; ila et corpora dicimus dolentia , cum dolor corpori nisi ab anima esse non [lossit. Dolet itaque anima cum corpore in eo loco ejus, ubiali- (|uid contingit ut dolcat. Dolet et sola , quamvis sit in cor(x>re, cum aliqua causa ciiam invisibili tristis est ipsa, corpore incolumi .

(LL) £pi*f. Vil, tom. II. — Omnes bas imagines, quas pliantasias... vocas, in tria généra commodissime ac verissime distribui video. Primi generis exempla sunt, cum mihi tuam faciem, vel Carlliaginem , vel faniiliareni qiiondam nostrum Verecundum, et si (|uid aliud manentiuin vel niortuaruni retum, quas tamen vidi atque sensi, in se animus format. Alleri geneii subjiciuntur ilia quæ pulanius ita se babuisse vel ila se habere, velut cum disserendi gratia quædam ipsi fingimus iiequaquam impedientia verilatem , vel qualia figurarnus cum legimus liistorias, et cum fabulosa vel audimus vel componimus vel suspi-

camur... Unde crgù evenit ut quiu non vidimus cogiteraus? Quid putas, nisi esse vim qiiamdam minuendi etaugendi animæ insilam, quain quocumque veneril necesse est alTerat secuin? Qua: vis in numeris præcipue animadverti potest. Mac fit, verbi gratia, utcorvi quasi ob ociilos imago constituta, quæ videlicel aspcctibus nota est, deinendo et addendo qu:edam, ad quamIUwt oinnino numquam visam imagineni perducatur... Licet igitur animæ imaginanti, ex bis quæ illi sensus invexit, demendo et addendo, ea gignere quæ nullo sensu attingit tota, partes vero eoruni, quæ in aliis atque aliis rebus adtigerat.

(MM) Con/cM. , lib. X, cap. VIII, Uun.I. — Venioincainpos et lata prætoria inemoriæ, ubi sunt tliesauri innumerabilium imaginum de cujuscemodi rebus sensis invectaruni. Ibi reconditum est quidquid etiam cogitamus , vel augendo , vel minuendü , vel uteumque variando ea quæ sensus adtigerit ; et si quid aliud coinmendatum et repositum est , quod nondum

absorbuit et sepelivit oblivio Ibi enim mibi cœlum et terra

et marc præsto sunt, cum omnibus quæ in eis sentire potui, præter ilia quæ oblitus sum. Ibi et ipse mibi occurro, meque recolo, quid , quando , et ubi egerim , quoque modo cum agerem alTectus fuerim. Ibi sunt omnia quæ, sive exporta a me, sivo crédita niemini. Ex eadem copia etiam similitudines rerum vel experlarum vel ex eis quas expertus sum creditarum alias atque alias , et ipse contexo præteritis , atque ex bis etiam futures actiones et eventa et spes et hæc omnia rursus quasi præsentia méditer.

(NN) Confesi., lib. X, cap. VIII, tom. 1. — In tenebris atque in silentio dum habite, inmemoria mea proféré, si voie, colores, et discerne inter album et nigrum , et inter quos alios volo : nec incurrunt soni ah]uc perturbant, quod per oculos haustum considero, cum etipsiibi sint, et quasi seorsum repositi lateant.

— (ilo

Nnm et ipüosposra si plucet, ntque adsunt illico. Etquic.wnlc lingua ac silente gulturc canto quaDtum volo, itnaginesquc illæ coloium quæ nihilominus ibi sont non se interponunt, neque interrumpunt , cuin thésaurus alius rclractatur qui iufluxit ab auribus.

(00) Confe$$., lib. X, cap. VIII , lom. I. — Multa inihi super hoc oborilur adiniratio , slupor appreliendit me. Et cunt homines admirari alta montium , et ingentes lluctus maris, et latissimos lapsus fluminum, et oceani ambitum, et gyros siderum , et relinquunt se ipsos , nec mirantur, quoJ hæc omnia cum dicerem , non videbain oculis , nec tamen dicerem nisi montes et lluctus et (lumina et sidéra (|uæ vidi , et oceanum quem credidi , intus in memoria mea videretn : nec ea tamen vid(mdo absorbui quando vidi oculis ; nec ipsa sunt apud me, sed imagines eorum. Et iiovi qui<l ex quo sensu corporis impressum sit mihi.

(l*P) Con/ê**., lib. X, cap. .XIV, (om. I. — AITecliones quoque animiniei eadem memoria conlinct, nonillo modo(|uoeashabet ipse animus cum patitur eas , sed alio mullum diverse , sient seseliabet vis raemoriæ. Nam et lætatum me fuisse reminiscor mm hHus;et tristitiam meam pra'terilam recordor non tristis.

{Q[})ln Joan. firnnrjf., tract. XXIII, cap. V,tom.IlI,2‘‘pars. — Ecce in mente tua video aliqua duo, memoriani tuam et cogitalionem tuam , id est, quasi aciem (juaindam et obtulum anim;e tuæ. Vides aliquid, et per oculos percipis, ctcommendas memori.e: ibi est intus quod memoriæ commendasti, in abdito reconditum quasi in horreo, quasi in lhesauro, quasi in secrctarioquodam etpenetrali interiore. Cogitas aliunde,inientio tua alibi estj illud quod vidisti in memoria tua est, et non videtur a te, quia cogitatio tua in ahud intenditur.

(KR) Epiil. CXLVII, lom. 11.— Qu;p cuiii ila sint, obsecro le, cum agitur in le ipsa lioc lani grande negolium, cum ab exlerioribus inleriura dislinguis, alque ilia islis inelTabiliter anleponis; tunique islis foris reliclis, in illis inlrinsecus demoraris, el ca suis quibustlain incor[K>ralibus finibus ineliendo judicas, in nulla te pulas, an in aliqua luce versaii?Ego enim cxislimo quod tanla tibi et talia , tain vera, tam clara, tnm ccria vidcri sine luce non possunt. Ipsam igitur lucem, in qua ilia cuncta perspicis, intuere; et vide utrum ad eam possit accedere iillus eorporeoruin radius ix-uloruin : profeclo non potesl.

(SS)£pi*t. CXLVII, n. 21,tom. Il, col. 481. — Totum coniprehenditur videndo, quod ita videtur, ut nihil ejus lateat videntein, nul cujus Unes circuraspici possunt.

(TT) De ciaif . Dei, lib.XI,cap. XXIX, toni. VII, col. 29b. — Multum cnim diflert utrum in ea rationecognoscalnraliquidsecundum quam factum est, an in se ipso. Sicut aliter scitur rectitudo linearum seu veritas Figurarum , cum inteliccla conspici* lur, aliter cum in pulvere scribitur; et aliter justitia in veritatc incommutabili, aliter in anima jusli.

(UU) Epitt.CXLVII,n.ô, tom. H. — Credirnus videri Deum, non quia videmus, vel per oculos corporis sicut videmus hune solem, vel mentis obtuitu sicut se quisque inlerius videl vivenlein, videl volenlem, videt quærentem , videt scientem, videt nescicnlcm. Mente conspici dixi... quomodo aulcrnDeus videatur nescias.

(VV) Conl. acad., lib. It, cap. Vf, VH, tom. I. — Si quisquam fratrem tuum visum patris tui similem esse aftirmet , ipsumque tuum palremnon noverit, nonne tibi insanus, aut ineptus vide* bitiir? — .... Quid.... si ille fratris mci visorfama eompertum

liabcat euiUjCSÂC similein patris , polest insanus aut ineptus cssu sicrcdil? Slultusne, inquani, salletn dici polcsl ? Non continiio, incjuit , nisi se id seire — contenderit. Nam si ut probabilc sequitur ([uod crebra fama jaclavit , nullius temeritalis argui [x>test. Tum ego : Rem ipsam paulisperconsidercmus et quasi ante oculosconstituamus. Cccc fac ilium nescioqucm liominemquem describimus esse præsentem : advenit alicunde frater tuus ; ibi iste, Cujus hic, puer lilius? Respondetur: Cujusdam Romaniani. At liic : Quant palri similis est , quant ad me hoc non temerc fama detulcrat. Hic tu , vel quis abus : Nosti enim Rontanianunt, Ixtne honto? Non novi , in<|uit : tantcn similis ejus ntibi vidotur. Polerit nequisquam risum tcnere? ... Ergo quid sequatur vides... Ipsa tes clamat similiter ridendos esse academicos tuos, qui so in vita vcri similitudinem sequi dicunt, cum ipsum verum quid sil, ignorent.

(XX) De fuie rcrum quœ non vidcnlur. lom. VI. — Si auferalur luec lides de rebus liumanis , quis non adtcndat quanta earum [lerturbalio , et quant borrenda confusio subseejuatur ? Quis enim mutua caritate diligetur ab abquo , cum sit iuvisibibs i[)sa dilectio, si (|uod nuit video, credere non delieo? Tout itatpie peiibit amicilia , i]uia nonnisi muluo amore constat. Quid enim ejus [loterit ab abquo recipere, si nihil ejus creditum fuerit, exbiberi ? IVuro amicitia pereuntc, neque connubiorum iieipie cognationum et arrmilaluni vincula in animn servabuntur, quia et in bis utique arnica consensio est.

(XX) De or (line, bb. Il, cap. I.X, n.26, tom.I. — Ad dis- CAUidum necessario dupbeiter ducimur auctoritate et ratione. Tempore auctoritas, re aulem ratio prior est. Abud est enim quod in agendo anieponitur, abud i|uod pluris in appetendo atstimatur.

(XX) Demor.Eccl.cath.,caf. Il,n..‘), tout. I, col. fiSS. —

— Gtô

Natun*^ (|uiJein ordo ita se liabct, ut cuin ali(|u'd discimus, ralionem præcedat auctorilas. Nam infirma ratio videri potesl, (|uæcum reddita fuerit, auctoritalem poslea, perqiiani firmetur, assumit.

(\\)DeutUit. credendi,cap. XI, lom.VIII. — Triasuntvelut finitiina sibimetin animishominum distinctiune dij^nissima, intelligere, credere, o|iinari. Quæ si per se ipsa considerenlur, primum semper sine vitio est, secunduin alir[uando cuni vitio,

tertium nunquam sine vitio Opinari autem duas ob res

turpissimum est ; quod et diseere non potest, qui sibi jatn se scire persuasit, si modo illud disci potest ; et per sc ipsa teme- •"ilas non bene affecti animi signum est... Quod intelligimus, debemus ration! ; quod credimus, auctoritati ; (|uod opinamur, errori. Sedintelligens omnis etiam crédit; crédit omnis et qui opinatur: non omnis qui crédit intelligit, nullus qui opinatur inteiligit...

(ZZ) Epist IX, n.5, 4, 5, tom. II. — .\rbitror enimomnem motum animi aliijuid facere in corpore. Id autem usquead nostros exire sensus, Uiin liebetes, tamque tardes, cum sunt majores animi motus; velut cum irascimur, aut tristes, aut gaudentes sumus. Ex quo licct conjicere, cum etiam cogitamus ali<|uid, neque id nobis in corpore apparet, apparere tamen possc... Hac autem assiduitate irascendi fel crescere etiam inedici affirmant. Cremonto autem fellis rursus et facile ac propo nullis causis exsistentibus irascimur. Ita quod suo motu animus fecit in corpore, ad eum rursus coininovcnduin valebit... Igitur ea qua.', ut ita dicam, vestigia sui motus animus figit in corpurc» possunt et manere, et quemdam quasi liabitum facere, quæ latcnter cum agilata fuerint et contrectata... ingerunt nobis cogitationes et somnia : atquc id fit mira facilitate.

(.V.V.\) Tract, in t'euiiq. Jtmii., tract. VIII, cap. II, tom. III,

2* pars. — Aniinam huiiianain , cui tribuil Üeus intellectuiii cognoscendi Creatorein suuni, dignoscondi et disliDgiiondi ioter bunuin et inaluiu, lioc est, inter justuni et injustuiii.

(BBB) De ordinc , lib. Il, cap. XII, toni. I. — Namque illud quod in nobis est ratinnale, id est, quod ratione utitur,... i|uia naturali quodain vinculo in eorum sorietate adstringebatur, ciim quibus illi erat ratio ipsa coniniunis, nec hoiiiini lionio firmissiine sociari posset nisi colloquerentur , atque ita sibi mentes suas cogitationesque quasi refunderent, vidit esse iinponenda rebus vocabula, id est, signifîcantes quosdam sonos : ut quoniam scniirc animos suos non poterant, ad cos sibi copulandos sensu quasi interprété uterentur. Sed audiri al)sentium verba non poterant : ergo ilia ratio peperit litteras, notaiis omnibus oris ac linguæ sonis atque discretis. Xibil autem liorum facere poterat, si multitude rerum sine quodani defixo termine infinité paterc videretur. Ergo utilitas numerandi magna necessitate aniraadversa est. Quibus duobus repertis, nata est ilia librariorum et calculorum professio, velutqua'damgrammaticaî infantia, quam Varro litterationeni vocat ; gra'cc autem qiiomodo appelletur, non satis in præsentia recolo.

(CGC) ht Joaii. Kvantj., tract. XX. cap. V, n. 12. — (Compara corpora ipsi animo... absit, nec digneris comparare. Gempara ilium fulgori solis, lume, stellaruin ; major fulgor est animi. Primo celeritateiu animi ipsius \idi*, vide si non velienientior scintilla est animi cogitantis quam splendor solis lucentis. Solem orientent tu vides animo, motus ipsius quam tanins est ad animum tuum!...Ab ortu ad occidentem ventiirus est; jam ex alla parte cras oritur. Ubi hoc fecit cogitatio tua, adliuc ille tardus est, et tu omnia peragrasii ; magna ergo res est animus.

(DDB) De spir'u. cl lill,, cap. XXXI, tout. X.— Gum onim

duo quaidam sint velle et posse, undo ncc qui vull contiuuo (Mtest, nec qui potest coutinuu vult; quia sicul volumus ali* (|uando quoi! non pos<uimus, sic ctiam |>ossuuius aIii|uando quod nulumus. Nuque enimdici solelquispiam potustate fecissc, si quid fecit invitus. Quamquain si subtilius advertamus, etiani quod quisque invitus faccre cogitur, si facit, volunlate facil: sud quia mallet aliud, ideo invitus, lioc est, noicns facuro dicitur. Malo quippe aliquo facero conipcllilur, quod volens evitare vel a se removere , facit quod cogitur. Nam si tanta vo> luntas sit, utnialit lioc non facere quam illud non pati, cogenti procul dubio resistit, nec facit. Ac per hoc si facit, non quideni plena et libéra voluntate, sed tamen non facit nisi voluntalc.

(EEE) De Uher. arb., lib. Il, cap. I, tom. I. — Si bomo aliquod bonum est, et non posset nisi cuin vellet recte facere, debuit babere libérant voluntatem, sine qua recto facere non |K)sset. Non enini quia per illani etiain peccatur, ad hoc eam Deum dédisse credendum est. Satis ergo causæ est ciir dari debuerit, quoniam sine ilia bomo recte non potest vivere. Ad hoc auteni dalam vel bine intelligi potest, quia si i|uis en usus fuerit ad peccandum , divinités in eum vindicatur. Quod injuste lieret, si non solum ut recte viveretur, sud etiani ut peccaretur, libéra esset voliintas data.

(FFF) De continent., cap. V, tom. VI, — Quid enim malignius bis veibis quibus malus malum se negat, etiam de opéré malo convictus quod negare non valent? Et quoniam factum non iwtest tegere, nec bcncfactum |X)test dicere, et a sc factum videt patere, qinerit in aliiim referro quod fecit, tanquam inde possit auferre quod meluit. Nolens se esse reum, addit potius ad reatum, et sua excusando, non accusando pecc.ata , ignorai non se pœnam removere sed veniam,

(666) De cemlinent., cap. VIII, tom. VI. — Et bonum sit, cum id (|uüd mule libet, vincente bona delectatione non fit.

(HHH) De spiril. et litt., cap. XXVIIl, loni. X. — liupiuruin, nec Douin verum veraciter jusleque colentiuin, quædain lamen facta vel leginms, vel novimus , vel audimus , quæ serundum justitiæ regulatn non solum vituperare non possumus, verum etiam meritorcctequc laudamus ; quaniquam si discutiantiirquo fine fiant, vix inveniuntur quæ justitiæ debitam laudem defensionemve mereantur. Verumtamcn quia non usque adeo in anima huraana imago Dei terrenorum alTectuum labe detrila est, ut nulla in ea velut lineamenta extrcma remanserint, unde merito dici possit etiam in ipsa impietate vitæ suæ facere aliqua iegis vel sapere.

(III) Aüg. Quid ergo , si tu præscires peccaturum esse aliquem, non esset necesse ut pcccarct?

Evod. Immo necesse esset ut peccaret, non enim aliter esset præscienlia mea, nisi certa præscirem.

Aro. Non igitur quia Dei præscientia est, necesse est fi,eri quæ præscierit, sed tanlummodo quia præscientia est, quæ si non certa præcognoscit, utique nulla est.

Evod. Consentio, sed quorsum ista?

Aug. Quia, nisi fallor, non continuo tu [leccare cogérés, qiiein peccaturum esse præscires, neque ipsa præscientia tua peccarc eum cogeiet, quamvis sine dubio peccaturus esset ; non enim aliter id futurum esse præscires. Siciit itaque non sibi advcisantur b;ec duo , ut tu præscientia tua nnveris , quod abus sua voliintatefacturus est; ita Deus neininein adpeccandum cogens, prævidet tamca eos qui propria voluntate peccabunt.... Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse, quæ præterierunt ; sic Deus præscientia sua non cogit facienda , qua> futura sunt. Et sicut tu qua’dam quæ fecisti meniinisti, nec tamen quæ meniinisti oinnia fecisti ; ita Deus omnia quorum ipse aurlor est

præscit , nec lamen omnium i|ua> pr.escit ipso auctor est

Kateumur... ejus peitmere.... ad juslitiuni , ut peccatum , quia

Digilized by Cooglc

voluntate committitur , ita judicio cjus itnpune non fiat , sicut præscientia non cogitur fieri.

— Conf., lib. Vlll, cap. IX, tom. I. — Imperat animus ut velit animus, nec aller est, nec facit tamen.Undelioc monstrum, et quare istud? Imperat, inquam, ut velit, qui non imperaret nisivcllet, et non lit quod imperat. Sed non ex toto vult; non ergo ex toto imperat. Nam in tantum imperat, in quantum vult, et in tantum non fit quod imperat, in quantum non vult. Quoniain voluntas imperat ut sit vuluntas, necalia sed ipsa. Non utique plena imperat, ideo non est quod imperat. Nam si plena essbt , nec imperaret ut esset , quia jam esset. Non igitur monstrum partim velle, partim nolle , sed ægritudo animi est, quia non lotus assurgit veritale sublevalus, consueludine prægravatus. Et ideo sunt duæ voluntates, quia una earum Iota non est, et boc adest alteri quod deest alteri.

(KKK) De civil. Dei, lib. XII, cap. V. — Naturæomnes,quoniam sunt, et ideo habent modum suum, specicm suam, et quamdam secum pacem suam, profccto bonai sunt. El cum ibi sunt, ubi esse per naturæ ordinem debent , quantum acceperunt , suum esse custodiunt. Et quæ semper es.'e non acceperunl, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subdunlur, in melius deleriusve mutantur, in eum divina providentia lendenles exitum, quem ratio gubernandæ universitatis includil; ita ut nec tanta corruptio , quanta usque ad interitum naturas rnutabiles mortalesque pcrducit, sic facial non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debeat. Quæ cum ita sinl, Ueus i|ui summe est, alque ob boc ab illo facta est omnis essenlia, quæ non summe est ((juia neque illi æqualis esse deberet, i|uæ de nihilo facta esset ; neque ullo modo esse posset, si ab Mil) facta non esset), nec ullorum vitiorum oflensione vitu- [ærandus, et omnium naturaruin consideratione laudandus est.

(LLL) De civil, üei , lib. XII, cap. VI. Uujus porro malæ volunlatis causa efTiciens si quæratur, niliil invenitur... Cum cniin sü volunlas relicto superiorc (bono) ad inferiora convertit, erficitur mata ; non (juia nialuin est quo se convertit , sed quia perversa est ipsa conversio... Hanc igitur conseusioneni,... quæ in eo res fecerit, quærinius... Si cnini dixerimus quod ipse eain fcccrit, quid erat ipse ante voluntatein nialara nisi natura bona, cujusauctor Deus, qui est incommutabilc bonuni? Qui ergo dicit eum... ipsum sibi fecisse voluntatein malani, ijuia utiquc bonus ante voluntatem nialam fucrit, qua'rat cur eatn fecerit, utrum quia natura est, an quia ex niliilo facta est, et inveniet voluntatein malani non ex eo esse incipere quod natura est , sed ex eo quod de niliilo natura facta est. Nam si natura causa est voluntatis malæ , quid aliud cogimur diccre, nisi a bono lieri inalum , et bonuin esse causain uiali , si i|uidem a natura bona fit voluntas mala?Quod unde fieri potest, ut natura bona, quamvis mutabilis, antequain habeat voluntatem malam , faciat aliquid mali , hoc est , ipsain voluntatem malam?

(MMM) Tract. XXin, in Joan., cap.V, n. 5, tum. III, 2* pars. — Insinuavit nobis (Dominus Jésus)... beatitudinem... qua fit beata ipsa anima, non fieri nisi participatione illius vit.-e .semper vivre, incommutabilis, æterna?que substantiæ quæ Deus est; ut quomodo anima quæinferior Deoost, idquod ipsa inferiiis est, hoc est, corpus, facit vivere, sic eamdem animam non farit beate vivore, nisi ipiod ipsa anima est superius. Superior nam(|ue anima quam corpus, et superior quam anima Deus... Non partici[iationo sanctæ animai fit lieata infirma anima ;... sed si quærit beata esse infirma anima, quairat unde beata sitsancta anima... Mis præmissis atque fimiissime oonstitutis, animam rationalem non beatificari nisi a Deo.

(NNN) Kpisl. III, n. i. tom. II. — 1‘ostreino etiainsi moritur

animus , quod duIIu modo posse Hori video , non esse tamcn beatam vitaro in lætitia sensibilium.... satis exploratum est.

(000) /» psalm. LXXXIV,v. 9. — Auld.ile mibi bominem qui nihil tenlalionis patilur in carne sua, et pussit mibi dicere quia jam pax est. Nihil quidem tentationis forte patitur in illicilis voluptatibus; sallL'in suggestiones ipsas patilur... Sed ecce jam nihil delectat illicitum, vel contra famem et sitim pugnat quotidie... pugnat contra nos lassitudo carnis, pugnat delectatio somni. Quidquid nobis providerimus ad refectioncm.illicrursus inveniemus defectionem... Multum sedendo fatigatus cras; surgis, ileambulando reliceris. Persévéra in eo quo reficcris ; multum deaiubulando lassaris; sedere ilerum quæris.... (|ualis est ergo ista pax, quam hic hahent homines tantis resistenlibus molestiis, cupiditatibus, indigentiis, lassitudinibus.

(PPP) Contra Julian., lih. IV, cap. XIV, loni. X. — Sic ignoras vel ignorare te fingis per quemlibet corporis sensum aliud esse senliendi vivacilalein, vel ulilitalem, vel necessilateni, aliud senliendi lihidincm. Vivacités senliendi, qua magis abus, abus minus in ipsis corporabbus rebus pro earuin modo alque nalura quod veriim est percipit, atqueid a faiso magis minusve discernil. l'tibtas senliendi est per i|uam curpori viticquc (|uani geriinus, ad abiiuid approbandum, vel improbandum , suniendurn, vel reficienduin, appetendum vilanduinve consubmus.... abmentoruni sustentacubs indigetnus. Si suavia non sint qua> ore suinunlur, nec suini possunl, et nauseando sæpe respuunlur, et perniciosa sunt cavenda faslidia. Non soluni ergo cibo, sed eliain cibi sapore indiget inbrmitas corjwris nostri, non propter exsaturandam lihidincm, sed|iropter tuendani salutem, Curn ergo nalura qiUKlaininodo poscit supplcinenlaquæ désuni, non vocalur libido, sed famés aut sitis. Cum vero suppleta necessitale amor edendi animuin sollicitât , jam libido est; jam inalum est,'cui cedeudum non est, sed resislendum.

(QQQ) Ep'ut. CLV, 11.14, loin. II. — Hincet ille comicus;... Homo siim , humant nihil a me alienum pulo. Cui scntenliæ ferunt etiam theatra Iota, plena stultis indoctisquc, applausissc. Ita quippo omnium afTectum naturaliter adtigit societas liumanorum animorum , ut nullus ibi liominum nisi cujusiibet hominis proximum se esse seotirct.

(KRB) Epitl eu, n. 10, tom. II. — Horrendis et pœnalibus tenebris, omnes non tantum larccres, sed etiam inferos viiicit scclerati liominis conscientia.

(SSS) Tract, in Joan., tract. XXXIX, cap. VIII, tom. III, 2* pars. — Si recedat anima et fiat mala,non minuitur bonitas; si revcitatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis bujus et vides : clausus est, banc

lueem non minuisti; apertus e.st, banc lucem non auxisti

Si bona est anima , est bonitas apud Deum cujus est particaips anima.

(TXT) Üc beat, vit., cap. XXXIII, tom. I. — Sapientia nihil est aliud quant modus animi , hoc est quo sese animus librat, ut neque excurrat in nimium , neque infra quani plénum est coarctetur.

(UUU) De ver. relig., cap. LUI, tom. I. — Sed miseri liomines, quibus cognita vilescunt, et novitatibusgaudent, libentius discunt (|uani norunt, cum cognitio sit finis discendi.

De ver. relig., cap. XLV, tom. I. — Quapropter etiam in ista corporis voluptate invenimus unde commoneamur eam contemnere; non quia maluin est natura corporis, sed quia in extremi boni dilectione turpiter volutatur, cui primis inliærere finique concessum est.

(' VV) In pxnlm. XXXVIII , tom. IV. — Aliter... non potes esse [lerfectus, nisi scias bic te non e>se |H>sse |>eiTcrtuni. Il;ec

crgo ul'il pcrfectio lua, sic te ({Uiedaiii transilissi!, ut rustet aliuil ail quoi! uinnibus transactis transilieudum est... Nam quisquis SC jam [lervenissc putat , in alto se ponit ut cadal. Quia ergo ita sapio, me cl imperfectum dico et pcrfectum , imperfectum quidem , quia nondum aliquid accepi quod vulo, perrectum autem, quia scio hoc ipsum quod milii desit.

piXX) De divert. quasi, oclog. trib., quæst. LVIII. — Sexta (ætas) ab adventu Üomini usque in noem s;eculi speranda est ; qua exterior liomo lanquam seneçtute corrumpitur, qui etiam vêtus dicitur, et interior renovalur de die in diem.

(YYY) Episl. CLIU, n. 26, tom. II. — Jam si vero prudentcr intucamur quod scriptum est: Fidelis hoininis lotus mundus diviliarum est, infidelis aulem ncc obolus ; nonne omnes qui sibi videntur gaudere licite conquisilis, eisque uti nesciunt, aliéna possidere cnnvincimus? Hoc enimcerte alicnum non est, quod jure possidetur; hoc autem jure quod juste , et lioc juste quod bene. Omne igitur quod male possidetur, alienum est ; male aulem possidet , qui male ulitur. Cernis ergo quum muiti debeant reddere aliéna, si vel paiici , quibus reddantur, repieriantur : qui tamen ubi ubi sunl , tanto magis ista conlemnunl, quanlo ea juslius possidere potueruni.... l’œunia vero et a malis male habctur, et a bonis tanto inelius babetur, quanlo minus ainalur. Sed inter hæc loleralur iniquitas male babentium, et quædam inter eos jura constituuntur, quæ appellantur civilia; non quod bine fiat ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus molesli sint ; donec fideles et pii, (|Uorum

jure sunt omnia perveniant ad illam civitalem, ubi bæreditas

ælernitatis est.

(ZZZ) Enar. in psalm. CA’A'/V, n. 7, tom. IV. — Contigit tibi ut chri.stianus efTicereris, et baberes dominum ho*

ininem : non idi-o cliiistimms <‘lïi'ciiis es, ul dedigneris, sorvire. Cuin oniin Christo jubenle servis liorrini , non illi servis , sed iili qui jussil.... Quantum dolient diviies Cliristo, qui illis, coniponit domum ! Ut si ibi fuit servus infidelis, convertît ilium Cbristus ; et non ei dicat : Oimitte dominum tuum , jam cognovisti eum qui vei us est Uominus : ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et Pidelis serviat ini(|uu et infidcli. Non hoc ei dixit, sed magis, servi. Et ut corroborarct servum, hoc dixit: exemple mco servi , prier servivi iniquis.

(\XW)Enar.inp$alin. CXXIV, n. 7, tem. IV. — Aliquando enim potestatesbfjnæsunt, et timeiUDeum; aliquando non timenl Deum. Julianus exstitit inlidelis imperator, exstitit ap(ts:tat4i . iniquus, idulolatra : milites Christ! servicruntimperaturi inPideli ; ubi veniebatur ad causam Cbristi , non agnoscebant nisi ilium qui in cœlo crat. Si quandu volebat ut idola colorent, ut tburi- Hcarent , præponcbaut illi Deum ; quando autem dicebat : l'roducite aciem , ite contra illam gentem ; statim obtemperabant. Distinguebant Deminum æternum a domino temporal! : et tamon subditi erant propter Dominum a-turnum , etiam domino temporali.

(BBBB) Enar. in p$alm. LXV, tom. IV, col. 644. — ■ Si adversus Judæos oliin præcisos de radice patriarebarum extollere nos non debemus , sed timerc [«tins, et dicere Deo: Quant timenda sunt opéra tua : (]uanto minus non nos debemus exiollere adversus recentia vulnera præcisionum?... Neque contra illos nos extollere non debemus, ne forte præcidi mereatur quein delectat insultare præcisis. Fratres , qualiscumque episcopi vox sonui vobis : rogamus vos ut caveatis, quicumque in Ecclesia estis, nolite insultare eis i|ui non sunt intus; sed orale potius ut et ipsi intus sint.

— Illi in vos sjoviaiil qui iic.'ciunt cum quo lalwru veruin invcnialur, et quam difficile caveanlur errores. illi in vos sæviant qui nesciunl quain raruin et arduuin sit carnalia pliantasinala piæ mentis screnitate superarc. Illi in vos sa'viant, qui ncsciunt cum quanta difficultate sanctur oculus interioris ho-

minis, ut possit intueri solem suum Illi in vos sæviant qui

nesciunt quibus suspiriis et gemitibus fiat, ut ex quantulacuinquo parte possit intelligi Deus. l*ostremo illi in vos sa;viant qui nunquani tali errore decepti sunt, quali vos deceptos vident. {Cont. Epist. Marûch., etc., toni. VIII, col. 151.)

(CCCC) In Joan. Evang., tract. XI , cap. III , lom. III , pag. 582. — Mirantur autern , quia coinmoventur poteslates christianæ adversusdetestandos dissipatores Ecclesiæ. Non ergo luoverentur ? Et quoniodo reddercnt rationein de iniperio suo Üeo? Inlcndat cbaritas vestra quiddicain, quia pertiuet liocad reges sæculi christianos, ut teraporibus suis pacatam velint niairein suain Ecclesiam , unde spiritualiter nati sunt.

(l)l)DI)) Epist. CLXXXV, n.21,toni. Il, col. 651. — iMelius est quidein( quis dubitaverit? ) ad üeuiu colendumdoctrina lioinines duci, quam [KBnæ timoré vel dolore compelli. Sed non quia isti ineliores sunt, ideo illi qui taies non sunt, ncgiigendi sunt. Multis enim profuit ( quod cxperimentis probavimus et proliamus) prius timoré vel dolore cogi , ut postea possent doceri , aut ipiod jam vorbis didicerant , opéré sectari. Proponunl nobis quidam sententiarn cujusdam sæcularis auctorisqui dixit: Pudorct l libcralitale Uhcros relinere salius esse credo , guam metu. Hoc quidem verum est, sed sicut meliores sunt quos dirigit amor, ita plures sunt quos corrigit timor. Nam ut de ipso auctore istis respondeatur, apud ilium etiam Icgunt : Tu nisi tiinlo coactus , recie fncere ncscis.

— Epist. CLXXXV, n. 33, tom. II, pag. 657. •— Si

iluo aliqiii in una ilomo li.ibilarpiil , ijiiani certis«imo sciroinus esse ruiluram , nobisque ici prænuntiantibus nollent cre- (lere , atque in ca pormanerc persistèrent ; si cos inde possenius eruere vel invilos , quibus imminentem illani ruinain postea denionstrareinus , ut redire ulterius sub ejus pcriculum non auderent , puto nisi faceremus , non iinmerito crudeles dijudi- (taremur. l’orro si unus illoruni nobis dicerel : quando intraveritis eruere nos, me ipsum continue trucidabo ; alter autem nec exire quidem inde , nec erui vellet , sed neque negare se auderel ; quid eligeremus , utrum ambos ruinæ opprimendos rclinquere, an uno saltem per misericordem nostram opérant liberato, alterum non noslra culpa , sed sua potius inlerire? Nerao est tant infelix ()ui non quid fieri in talibus causis oporteat , facillime judicet.

(EEEE) Enar. in psalm. LU, n. 2, tom IV. — Difficile est ut incurramus in liominem qui dicat in corde suo : Non est Dc'us ; tamen sic pauci sunt , ut inter multos timendo hoc dicere , in corde suo dicant, quia ore dicere non audent. . rarum hominum genus est qui dicant in corde suo : Non est Deus.

In Joan. Evang. , tract. CVI , n. 4 , tom. lll. — Nam quod Deus dicotur universæ creatune... non omni modo esse potuil hoc uomen ignotum. Hæc est enim vis veræ divinitatis ut creaturæ rationali jam ratione ulenti, non omnino ac penitus jtossit abscondi. Exceptis enim paucis in quibus natura nimium depra* vata est , universum genus bumanum Deum mundi bujus fatetur auctorem.

(FFFF) Tract. VII, in Joan. Evang., tract. Il, tom. IV. — Umnia possunt dici de Dco, et nibil digne dicetur de Deo... (juiEris congruum nomen et non invenis ; quæris quoquomodo dicere, omnia invenis... Quid est quod est, nisi c)uod trauscendit omnia quæ sic sunt ut non sini ?... Quis, quomodocumque in-

teiulerit vires mentis suæ , ut .'idtingat quuinuiio potest id quud est, ad id quod te utcunique mente adtigerit, possit pervenire ? Sic est enim lanquam videat quisque de longe patriam, cl mare interjaceat : videt quo eat, sed non liabet qua cat... sic... interjacetmare hujus sæculi qua imus, etsijam videnms quo imus : nam multi nec quo eant vident.

(GGGG) De civil. Dci, lib. XII, cap. XXV, tom. VII. — Cum enim alin sil species quæ adliibclur extrinsecus cuicumque materiæ corporali, sicut opeianlur liomines figuli et fubri, atque id genus opifices qui etiam pingunt et effmgunt formas similcs corporibus animalium : alla vero (|u;e inlrinsccus efficientes causas habent desecretoet occullonaluræ vivenlisol(|ueiutelligentisarbitrio, «[uæ non solum naturales corporum species, verum etiam ipsas animantium animas, dum non sint, facit; supradicta illaspecics artilicibus quibusque iribualur. Hæc autem altéra non nisi uniartiüci creatori ctconditori üeo, qui mundum ipsum... sine ullo niundu... fecit... Non solum igitur agricolas, non dicimus frucluum quorumcum(|ue creatores,... sed ne ipsam quidem terram, quamvis muter omnium feeundavideatur... Ipsas omnino naturas,... non facitnisi summus Deus. Cujus occulta poteutia cuncta penctrans inconlaminabili præsentia facit esse quidquid uliquo inodo est, in (|uuntunieumque est... Si urbem Hoinam et urbem Alexandriam non fabros et arcbitcctos, sed reges quorum voluntale, consilio et imperio fabricalæ sunt, illam Homulum,illam Ale.xandruni babuisse dicimus conditores; quanto potius nonnisi Deurn debenius oonditorem dicero nalurarum , qui neque ex ea materia facit aliquid quam ipse non fecerit, nec operarioshabet, nisi quos ipse creaveril; et si potenliam suara, ut itadicam,fabricaloriam rebus sublrabat, ita non erunt, sicut antequam berent, non fuerunt.

(IllIUIlj De yenes. ad lût., lib. V, cap. XVII, tom. III,

pai's. — Haw! antequam fièrent, ulique non craut. Quomodo ergo Deo notæ erant (|uæ non crant ? Bt rursus, quomodo ea faceret(|uæ sibi nota orant. Non cnim quidquam fecit ignorant... Proindc antequam flerent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura.

(1111) Üc genc$. ad. litl., Iib. IV, cap. XXXlll, XXXV, tom. 111, 1“ pars. — Xeque enim et ipsa gradibus attingit, aut tanquam gressibus pervenit. Quapropter quoniam facilis ci et efficacissimus motus est, tani facile Üeus condiditomnia,...' ut hoc quod nunc temporalibus intcrvallis ca muveri viilemus ad peragenda quæ suo cuique gencri eom[>etunt, ex illis insitisralionibus veniat, quas tanquam scminaliter sparsit Deus... bos numéros teinpora peragunt quos, cum crearentur, non teniporaliter acceperunt.

— De genet. ad. liu., lib. V, cap. XVI, n. 34, tom. 111, 1* pars. — Fropinquior nobis est qui fecit, quam multa quæ facta sunt. In illo cnim vivimus et movemur clsiunus : isioruui autem pleraque remola sunt a mente nostra propter dissimi* litudinem sui generis, quoniam corporalia sunt... Ex quolitut major ad ilia invenienda sit labor, quam ad ilium... Underecle culpantur in libru sapicnlia; inquisitores liujus sæculi : Si cnim laulum, inquil, polticrunl valcrc,ut potsenldcslinare sæculum, quomodo ejiis üominum non facilius invcnernnt ?

— Soin. lib. 1, n. lii, loin. I. — Ergo et ilia quæ in disciplinis traduntur, quæ quisquis intelligit verissimn esse nulla dubitatione concedit, credendum est ea non posse intclligi nisi ab alio (|uasi suo sole illustrenlur. Ergo quomodo in hoc sole tria (|uædam licetanimadvcrterc, quod est, quod fulget,quod illuminât, ita in illo secrelissimo Deoquem visinlelligere, triaquicdam sunt, quod est, quod intelligitur, et quo<l cætera facit inlelligi.

(l.LLL) Rciracl., lib. 1, cap. XI, n. 4, tom. 1. — Sed animal

es!>c istum mumiuni, siculPlutustiiisit, iiliiqucpliilusophiquaniplurinii, nen rationc cerla inüugarc pu(ui,nec divinurum scrip- (uraniiB aucturitate (K‘^:^uade^i pusse cugnovi.Lnde taie aliquul a me dictuni quo id accipi possit, etiam in libro De itumorlalilale nniniœ tcneri dictum notavi ; non quia lioc falsum esse confirnio, sed quia nec veruin esse compreliendo, quod sit animal mundijs. Hoc sane inconcusse retinenduin esse non dubito, Ueum nobis non esse islum munduni , sive anima ejus ulla, sive nulla sil. Quia si ulla est, ille (|ui eam fecit, est Deus noster.

(MMMM) De immurt. anima;, cap. Vil, n. tom. I. — De vera rdig., cap. XLIII, loin. I. — Nulla praxisio jMîrducit a<l

nihilum. Omnis eiiim pars quæ remancl, corpus est Pote>t

igilur infinité caidcndo infinité minus.

(NNNN) CW-, l'I*- XIH,cap.II; lib. XII, cap. lii, tom.l.— Dicant i|uid te promeruerunt spiritaliscorporalisque natura quas fecistiin sapientia tua, ut inde penderent etiam inclioataetiuformia quieifue in généré suo , euntia in immoderationem, et in longinquam dissimilitudinem luain?... Aut quid te promeruit incboatio creaturæ spiritalis, ut .salteiii tenebrosa lluitaret similis abysso.... l’riusquam islam informem materiam formates atquc disfmguercs, non crat aliijuid, non color, non figura, non corpus, non spiritus? Non tamen omnino nihil; erat quædam inforinitas sine ulla specie... Spiritale informe præstantius, quain si formatum corpus essct; corporale autem informe præstantius, quaui si omnino nihil esset.

(0000) In Joan. Evang., cap. U, tract. VIII, col. 355, 354, tom. 111, S' pars. — Cujusvis pecoris anima quo modo régit inulem suam : sensus omnes exserit , oculos ad vidcndum, aures ad audienduni , nares ad percipiondum odorem,

oris judicium ad sapores discerneados, membra deniquc ipsa ad peragenda officia sua. Nnmquid hapc corpus el non anima, id est, habitatrix corporis agit? Nec tanien vidctur oculis, et ex bis quæ agit admirationem movct.

— Ad Orotium, etc., cap. VllI, n. ■H, tom. VIII, col. 616. — Utuntur enim (bestiæ) et sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et vitanda contraria.

— De doctrina christ., lib. H, cap. II, n. 3, tom. 111, col. 20. — Habent etiam bestiæ quædaro inter .se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus, reperto cibo , dat signum vocis gallinæ ut accurrat ; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur ; multa bujusmodi animadverti soient.

— Con/cM., lib. XIII, cap. II, n.3, toni.l, col. 226. — Creato spintui non id est vivere , quud sapienter vivere ; aliuquiu incommutabililer viveret.

— Contra Pelagium, etc., lib. Il, tom. X, col. 271.

— De peccalo orig., cap. XL, n. 46. — Bestias absit ut opiiiemur pœnæ damnatiouis obnuxias, (|uas justuin est utmiseriæ siut expertes, quæ nec bealitudinis possunt esse participes.

— De divers, quœst. octog. tribus, quæst. V, tom. VI.

— Animal quod caret ratione , caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret beatum es.so potest. Non igiturcadit in animalia rationis expertia, ut beata sint.

— De vera relig., cap. XI, n. 22, tom. I, col. 7bb.

— Si ea quæ inoriuntur penitus morerentur, ad nibilum sine dubio pervenirent : sed tantum moriuntur , (|uantum minus essentiæ participant : quod brevius ita dici potest : tanto magis moriuntur, quanto minus sunt.

— Üegenet. ad lin., lib. XI, cap. XXIX, n. 37, lom. III,

I" pars. — Nequisquam scducatur in illam opinionem ridi-

culametnoxiamrevolutionis animarum vcl hominum in bestias, vel in liomines bestiarum.

(PPPP) De serm. Dont, in monte, tecund, Matlh., lib. I, n.48, tom. III, 2* pars. — Colligitur, sive dimissa fucril, sive diiniscrit, oportere illam (mulierem) manere innuptara , aut viro reconciliari.

Rursuni quærilur, ulrurn si uxoris permissu, sive slerilis , sive quæ concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienarn, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem vcteris Testanienti invenitur exemplum : sed nunc præcepla majora sunt, in quæ per ilium gradum generatio bumana porvenit : tractanda ilia sunt ad distingucndas ætates dispensationis divinæ providentiæ, quæ buraano gcneri ordinatissime subvenit; non auleni ad vivendi régulas usurpandas. Sed tamen utrum quod ait Apostolus: mulier non habet poteslatem sui corpori.s, sed vir; similiteret vir non babet potestatera sui corporis, sed mulier: possit in tantum valerc, ut permittente uxore, quæ maritalis corporis potestalem babet, possit vir cum altéra, quæ nec aliéna uxor sit, nec a viro disjoncta, concumbere : sed non ita est existiinandum, ne boc etiam femina, viro permittente facere posse videatur, quod omnium sensus excludit.

Quamquam nonnullæ causæ possint exsistere, ubi et uxor, mariti consensii, pro ipso marito hoc facere debere videatur : sicut Antiochiæ factum esse — perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. — Nihil bine in aliquam partetn disputo, liceat cuique æstimare quod velit : non enimdedivinis auctoritatibiis deprompta historia est ; sed tamen, narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in ilia muliere viro jubente lommissum est,queraadmodum antea cum

Digilized by Googlc

siiu) ullo cxeniplü rcs ipsa poneretur', liorruimus. Scd in lioc Evangclii capitiiio nihil fortins considerandum est, quam tanlUDi malum e$$c furnipationis , ut cum tanto vinr.ulo sibi conjugia conslringanlur, liæc una causa solutionis excepta sii.