‹ Examen critique des chartes mérovingiennes et carolingiennes de l'abbaye de CorbieChapitre 167 sur 233 · DIPLÔME DBS EMPEREURS LOUIS LE PIEUX ET LOTHAIRE I · texte numérisé non relu

DIPLÔME DBS EMPEREURS LOUIS LE PIEUX ET LOTHAIRE I

825 [vers août], Aix-la-Chapelle.

Texte interpolé au x* siècle.

Confirmation par les empereurs Louis et Lothaire, sur la demande de F abbé Adalhard le Vieux ^ de V immunité et de la liberté d* élection abbatiale.

A, Original, conservé dans la collection de M. Léon Ledieu, à Amiens, mutilé et illisible.

B. Copie du xviii« siècle, Bibl. Nat.y collection Moreau, t. I, fol. 62 et 66, d'après A, — C. Copie de dom Grenier, xviii* siècle, Bibl, Nat., collection Moreau, t. I, fol. 64 et 65, d'après A. — D. Copie faite entre 1 184 et 1 187, cartulaire viii, Bibl. Nat., ms. lat. 17758, fol. I v**, d'après A. — E. Copie du xii' siècle, cartulaire ix, Bibl. Nat., ms. lat. 17764, fol. 20 v®, d'après A. — F. Copie du xn® siècle, cartulaire perdu, d'après i4, représenté par H et a. — G. Copie du xv« siècle, cartulaire xvi, Bibl. Nat. y ms. lat. 17760, fol. 3 {cartulaire Esdras)^ d'après A. — H. Copie de Du Cange, xvii* siècle. Bibliothèque de VArsenaly Du Cange, Titres de Picardie, ms. in-folio 4103 (anc. 332) fol. 30, d'après G.

J. Copie de Bonnefons, xvii* siècle, Bibl. Nat.^ ms. lat. 17142, fol. 130 V®, d'après F. — K. Copie de dom Grenier, xviii* siècle, Bibl. Nat. y dom Grenier, t. 53, fol. 12, d'après a.

a. Martène et Durand, Amplissima Collectio^ I, col. 81, d'après F. — b. dom Bouquet, Becueil des historiens de la France^ VI, p. 547, d'après a.

Indiq. : Bréquigny, Table chronologique des diplômes... ^l. I,p. 172, sous l'année 825. — De Foy, Notice des diplômes .., p. 376, au 25 juillet 825. — P. Georgisch, Begesta chronologico-diplomatica^ t. 1, col. 84, année 826, n^ 7. — Sickel, Acta Karolinorum, II, p. 155, n** 237. — Alph. Wauters, Table chronologique des chartes

et diplômes imprimés concernant r histoire de la Belgique ^ t. I, p. 177, daté de 825-826 et placé sous Tannée 826. — Bôhmer-Mûhlbacher, Regesta, I, p. 291, n*» 796.

Étabussement du texte D*APRès B et C ^ .

In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, Hludovîcus * et Lotharius divina ordinante ^ providentia imperatores augusti. Si Iiber[ali]tatis ^ nostre ^ munere locis Deo dicatis quiddam conferiraus beneficii, et nécessitâtes ecclesiasticas ad petitiones servorum Dei relevamus juvamine atque imperiali tuemur munimine, id nobis et ad mortalem vitam temporaliter transigendam et ad eternam felicitatem obtinendam profuturum liquido credimus. Noverit igitur sagacitas seu utilitas omnium fidelium nostrorum, tam presentium quam fùturorum, quia vir venerabilis Adalardus abba et senex de monasterio quod est in honore beatorum Apostolorum Pétri et Pauli et sancti Stephani prothomartyris constructum in pago Ambianensi, super fluvium Somana, petiit celsitudinem nostram ut ipsum monasterium sub nostro munimine et defensione cum cellulis sibi subjectis et rébus vel hominibus ad se pertinentibus vel aspicientibus confirmare fecissemus, ut nostre immunitatis auctoritate amodo et deinceps ab inquietudine judiciarie ^ potestatis idem munitum atque defensum fuisset monasterium, cujus petitioni assensum prebuimus f, et hoc nostre ^ auctoritas T preceptum ff erga ipsum monasterium immunitatis atque tuitionis gratia, pro divini cultus amore et anime ^ nostre ^ sainte fieri decrevimus. Fer quod precipimus ' atque jubemus ut nullus judex publicus, vel quilibet ex judiciaria potestate in ecclesias vel agros seu reliquas possessiones quas moderno tempore in quibuslibet pagis vel territoriis infra ditionem imperii nostri juste et legaliter memoratum

a. Ludovicus, C, — b. adjuvante, C. — c. A donnait la leçon libertatis comme Vindique expressément B et comme Va transcrit G, Nous corrigeons avec C. — d, nostrac, C. — e. judiciariae, C. — /". praebuimus, C. — f lis, auctoritatis. — g, praeceptum, C. — h, animae, C. — î. praecipimus, C

1. Nous ne nous sommes servis pour rétablissement de notre texte que de ces deux copies qui offrent toutes les garanties désirables. Les autres manuscrits dérivés de Toriginal n'ont été utilisés que pour suppléer aux trous de Toriginal laissés en blanc dans B et C

254 EXAMEN DES CHARTES DE œRBIE

tenet vel possidet monasterium, vel ea que * deinceps in jure îpsius monasterii contigerit [divina pie tas] ^ augeri [ad causas judiciario more audiendas, vel freda aut tributa exigenda] <^, aut mansiones vel paratas faciendas aut fidejussores tollendos, aut homines ipsius monasterii, iam ingenuos quam servos, super terram ipsius raanentes injuste distringendos *^, nec ullas redibitiones aut iliicitas occasiones requirendas, nostris vel futuris temporibus ingredi audeat, nec ea q[uae supra memorata sunt penitus] ^ exigere présumât T, sed liceat memorato abbati suisque successoribus res predicti ff monasterii S. Pétri cum omnibus sibi subjectis rébus vel hominibus ad se pertinentibus vel aspicientibus, sub tuitionis atque immunitatis nostre ^ defensione, remota totius potestatis inquietudine, quieto ordine possidere, et nostro fideliter parère imperio, atque pro incolumitate nostre ' conjugis ac J propinquorum ac prolis seu etiam imperii ^ a Deo nobis collati, una cum clero sibi subjecto, Dei immensam clementiam jugiter exorare. Vol u mus quoque ut predicti ' monasterii monachi licentiam habeant, secundum regularis vitae institutionem, eligendi sibi abbatem, quamdiu regalis cel»itudo viguerit. Et ut hec'^ auctoritas firmior habeatur, et per futura tempora melius conservetur, manibus propriis subter eam fîrmavimus, et anuli '^ nostri impressione signari jussimus.

Signum Hludovici ^ serenissimi imperatoris.

Signum Hlotharii p gloriosissimi augusti.

ad vicem Fridugisi * recognovit

Data Aquisgranif anno XII imperii Hludovici et Hlotharii IV, indictione

DIPLÔME DB CHARLES LE CHAUVE, ROI DE FRANCE

[840 OU 841 .J (Perdu).

Confirmation par le roi Charles le Chauve de Vimmunité accordée au monastère de Corbie par les rois antérieurs,

a. quae, C — b, B et C indiquent un blanc ; les cartulaires ne donnent rien. Nous avons suppléé à Vaide du diplôme précédent de Lo'iis le Pieux. — c. B et C indiquent un blanc ; restitué â Vaide de Z), E^ G, H, — d. distrigendos, B, — e. B et C indiquent un blanc^ restitué diaprés Df E, G, H, — /*. praesumat) C. — g. praedicti, C. — h, nostrae, C. — î. nostrae, B, — j. Omis dans B, — k, imperi. B. — /. praedicti, C. — m. haec, C. — n, annuli, C. — o. Ludovici, B. — p. Lotharii, B,

1. Fridugise, chancelier de Louis le Pieux de la 7* à la 18* année du règne.

Il est fait allusion à ce diplôme dans Tacte du concile de Paris tenu en 847 et dans le diplôme de Charles le Simple, 9 nov. 901. (Voir ces textes.)

DIPLÔME DE CHARLES LE CHAUVE, ROI DE FRANCE

[842, 14 déc. — 843, février], Amiens.

Donation au monastère de Corbie par Charles le Chaave, roi de France^ du pont de Daours et du péage que le fisc percevait sur ce pont, à charge de prier pour tàme de son père Louis le Pieux, pour lui, pour sa femme et pour la paix du royaume.

B. Transcription sous forme d'analyse faite entre 1184 et 1187, cartulaire vui, Bibl, iVa^, ms. lat. 17758, fol.B v", 2* col., d'après A ou plus probablement d'après un texte intermédiaire sous forme d'analyse. — C. Transcription du xii* siècle, cartulaire perdu, d'après A ou plus probablement d'après l'intermédiaire qui servit à B, et représentée par ^.

Z)'. Copie de Du Gange, xvii® siècle, BibL Nat,, ms. franc. 9468, d'après B. — D^. Copie de Bonnefons, xvn® siècle, Bibl. Nat., ms. lat. 17142, fol. 131, d'après B. — E*. Copie de Du Gange, xvii« siècle, Bibliothèque de r Arsenal, Du Gange, Titres de Picardie, ms. in-fol. 4103 (anc. 332), fol. 31, d'après C. — E^. Copie de dom Grenier, signée, xvni® siècle, Bibl. iVâ^., collection Moreau, 1. 1, fol. 149, d'après C. — F. Copie de dom Grenier, xvm® siècle, Bibl. Nat., dom Grenier, t. 53, fol. 14, d'après D^. — F^. Copie de dom Grenier, xvm* siècle, Bibl. Nat., dom Grenier, t. 223, fol. 28, d'après D^.

a. Du Gange, Histoire de Vétat de la ville d'Amiens et de ses comtes, p. 23, note 1, d'après Z>'.

Indiq. : Bibl. Nal., collection Moreau, t. I, fol. 150. — Dom Bouquet, Recueil des historiens de la France, VIII, p. 435, note.

l Établissement du texte d'après B et C {=E).

In nomine sancte et individue Trinitatis, Karolus, gratia Dei, rex. Regum semper in omnibus munificentissima liberalitate sanctorum loca rébus et donationibus constat ditari et eorum tuitionibus semper

muniri. Justum est enim ut qui sibi cognoscunt a Deo regnum coUatum ipsi quoque eum ecclesiamque ipsius muneribus suis et venerentur jugiter et honorent. Propter quod nos quoque si aiiquid ad regni monasteria conferimus consuetudinem regalem exercemus et quod nobis in praesenti vita regnoque nostro proficiat prospicimus et unde retributionem regnique gloriam in secula eterna detineamus préparamus. Idcirco cognoscant omnes ecclesie Dei sancte nostrique fidèles quod venientes ad monasterium Corbeie, quod est constructum in pago Ambianensi super fluvium Somana in honorem beati Pétri principis apostolorum et sancti Stephani prothomartyris, causa orationis, cognovimus quia pons qui est ad Durdis super fluvium Somana qui aliquando ad jus publicum pertinebat conveniens et utilis esset ad necessitatem fratrum in predicto monasterio Deo militantium. Propter quod volumus eum dare et tradere prefato monasterio, pro anime piissimi genitoris nostri Hludovici elemosina sive pro nostra eterne remuneratione beatitudinis ut tam pons ipse quam vectigal, quod ex eo percipitur, ejus congregationis utilitatibus ex hodierna die deservial atque proficiat, et abbas congregatioque ipsa tam qui présentes nunc sunt quam successores eorum liberam ac firmissimam quicquid de eo pro utilitatibus ecclesie sue facere decrevcrint habeant potestatem faciendi quatinus, pro nobis et conjuge nostra * tociusque regni nobis a Deo collati pace et stabilitate, jocundius et devotius omnipotentem Dominum die noctuque incessanter exorare valeant. Et ut preceptionis nosire auctoritas cerlior fîrmiorque habeatur in posterum, anulo nostro subter decrevimus roborare.

Data Ambianis anno tercio regni Karoli

No 27

DIPLÔME DE CHARLES LE CHAUVE, ROI DE FRANCE

[843, 10 septembre — 844, avril], Compiègne. {Perdu).

Échange entre le roi Charles le Chauve et tabbè de Corbie Pas^ chase Radbert, par lequel le roi donne au monastère Wailly sis au diocèse de Soissons et reçoit [Duerningen] et [Wittisheim] en [Alsace]^ et [Flônheim] dans le [Wormsgau] que Vabbaye tenait en don de la reine Ger berge,

Indiq. : Bibl. NaL, fr. 24143, fol. 18 (inventaire de 1421). i. Hirmentrude.

Analysé : A. Bibl. NaL, lat. 17758, fol. B v% col. \. — B. BibL NaL, lat. 17758, fol. 252 v' [Cariulaire Noir) ; d'après A, — C. Caulaincourt, BibL Nat.^ lat. 17757, fol. 9; d'après A. — D, Dom Grenier, BibL Nat., dom Grenier, t. 53, fol. 14 v<»; d'après A.

a. Ch. Du vivier. Actes et documents anciens concernant la Belgique [Bruxelles^ 1898, in-8) p. 132^ copie de A,

II y est fait allusion dans un diplôme de Charles le Chauve en faveur de Corbie, 18 sept. 857. (Voy. ce texte.)

Cf. plus haut, p. 124 et suiv.

Page 1